સુદીર્ઘમિવ નિઃશ્વસ્ય સમુત્પત્ય વરાસનાત્। ઉવાચ કુમ્ભકર્ણસ્ય કર્મકાલોઽયમાગતઃ
રાવણે લાંબો ઉચ્છ્વાસ લીધો, પોતાના સુંદર આસન પરથી ઊભો રહ્યો અને કહ્યું: 'હવે કુંભકર્ણના કાર્ય કરવાનો સમય આવ્યો છે.'
ઇત્યેવમુક્ત્વા વિવિધૈર્વાદિત્રૈઃ સુમહાસ્વનૈઃ। શયાનમતિનિદ્રાલું કુમ્ભકર્ણમબોધયત્
આ રીતે કહીને, વિવિધ જોરદાર વાદ્યો વગાડીને, તેઓ ઊંઘમાં પડેલા કુંભકર્ણને જાગૃત કરવા લાગ્યા.
પ્રબોધ્ય મહતા ચૈનં યત્નેનાઽઽગતસાધ્વસઃ। સ્વસ્થમાસીનમવ્યગ્રં વિનિદ્રં રાક્ષસાધિપઃ। તતોઽબ્રવીદ્દશગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
મહાન પ્રયત્નથી કુંભકર્ણને જગાડ્યા પછી, જ્યારે તે નિર્ભય, શાંત, નિઃચિંતા અને પૂરેપૂરું જાગૃત હતો, ત્યારે રાક્ષસોના રાજા દશમુખે, મહાબલી કુંભકર્ણને કહ્યું.
ધન્યોસિ યસ્ય તે નિદ્રા કુમ્ભકર્ણેયમીદૃશી। ય ઇદં દારુણં કાલં ન જાનીષે મહાભયમ્
કુંભકર્ણ, તું ખરેખર ધન્ય છે, કેમ કે તારી ઊંઘ એવી છે કે તને આ ભયાનક સમય અને મહા સંકટની ખબર પણ નથી.
એષ તીર્ત્વાઽર્ણવં રામઃ સેતુના હરિભિઃ સહ। અવમત્યેહ નઃ સર્વાન્કરોતિ કદનં મહત્
રામે વાનરો સાથે સમુદ્ર પર પુલ બાંધીને પાર કરી લીધો છે, હવે અહીં આવીને આપણને તુચ્છ ગણતો અને ભયાનક વિનાશ લાવી રહ્યો છે.
મયા ત્વપહૃતા ભાર્યા સીતા નામાસ્ય જાનકી। તાં નેતું સ ઇહાયાતો બદ્ધ્વા સેતું મહાર્ણવે
મેં જ તેની પત્ની, જનકનંદિની સીતાને અપહરણ કરી હતી; હવે તે મહાસમુદ્ર પર પુલ બાંધીને તેને પાછી લેવા અહીં આવ્યો છે.
તેન ચૈવ પ્રહસ્તાદિર્મહાન્નઃ સ્વજનો હતઃ। તસ્ય નાન્યો નિહન્તાઽસ્તિ ત્વામૃતેશત્રુકર્શન
તેના હાથેથી પ્રહસ્ત અને આપણા બીજા મહાન યોદ્ધાઓ પણ માર્યા ગયા છે; હે શત્રુઓના વિનાશક, તારા સિવાય તેને હરાવનાર બીજો કોઈ નથી.
સદંશિતોઽભિનિર્યાહિ ત્વમદ્ય બલિનાંવર। રામાદીન્સમરે સર્વાઞ્જહિ શત્રૂનરિંદમ
એટલે, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તું આજે જ યુદ્ધમાં જા અને રામ સહિત બધા શત્રુઓનો વિનાશ કર.
દૂષણાવરજૌ ચૈવ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ। તૌ ત્વાં બલેન મહતા સહિતાવનુયાસ્યતઃ
દૂષણના નાના ભાઈઓ, વીજળી જેવી તાકાત ધરાવતા, મોટા બળ સાથે તારી સાથે જશે.
ઇત્યુક્ત્વા રાક્ષુસપતિઃ કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્। સંદિદેશેતિકર્તવ્યે વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ
આ રીતે કહીને રાક્ષસપતિએ તેજસ્વી કુંભકર્ણને અને વજ્રવેગ તથા પ્રમાથિનને કરવાનું કાર્ય સમજાવ્યું.
તથ્ત્યુક્ત્વા યુતૌ વીરૌ રાવણં દૂષાણાનુજૌ। કુમ્ભકર્ણં પુરસ્કૃત્ય તૂર્ણં નિર્યયતુઃ પુરાત્
આ આદેશ મળ્યા પછી, દૂષણના બંને ભાઈઓએ કુંભકર્ણને આગળ રાખીને ઝડપથી શહેરમાંથી બહાર પ્રસ્થાન કર્યું.
તતો નિર્યાય સ્વપુરાત્કુમ્ભકર્ણઃ સહાનુગઃ। અપશ્યત્કપિસૈન્યં રતજ્જિતકાશ્યગ્રતઃ સ્થિતમ્
પછી કુંભકર્ણ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે શહેર છોડીને બહાર ગયો અને તેણે રથ અને ધ્વજોથી શોભતા વાનર સૈન્યને સામે ઊભેલું જોયું.
સ વીક્ષમાણસ્તત્સૈન્યં રામદર્શનકાઙ્ક્ષયા। અપશ્યચ્ચાપિ સૌમિત્રિં ધનુષ્પાણિં વ્યવસ્થિતમ્
તે સૈન્યને જોતા અને રામના દર્શન માટે ઉત્સુક રહી, તેણે ધનુષ ધારણ કરેલા સૌમિત્રિને પણ તૈયાર ઊભેલા જોયા.
તમભ્યેત્યાશુ હરયઃ પરિવબ્રુઃ સમન્તતઃ। `શૈલવૃક્ષાયુધા નાદાનમુઞ્ચન્ભીષણાસ્તતઃ
પછી વાનરો ઝડપથી ચારેય બાજુથી તેને ઘેરી લીધા, પહાડો અને વૃક્ષો હથિયાર બનાવી ભયાનક અવાજો કરતા.
અભ્યઘ્નંશ્ચ મહાકાયૈર્બહુભિર્જગતીરુહૈઃ। કરજૈરતુદંશ્ચાન્યે વિહાય ભયમુત્તમમ્
મોટા શરીર ધરાવતા અનેક વાનરો ધરતીના વૃક્ષોથી તેને મારવા લાગ્યા અને કેટલાક પોતાના નખોથી તેને ખંજવાળવા લાગ્યા, બધાએ ભય છોડીને યુદ્ધ કર્યું.
બહુધા યુધ્યમાનાસ્તે યુદ્ધમાર્ગૈઃ પ્લવંગમાઃ। નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈ રાક્ષસેન્દ્રમતાડયન્
વિવિધ રીતે યુદ્ધ કરતાં વાનરોએ ભયાનક હથિયારો વડે યુદ્ધમાર્ગે રાક્ષસાધિપતિ પર આક્રમણ કર્યું.
સ તાડ્યમાનઃ પ્રહસન્ભક્ષયામાસ વાનરાન્। બલં ચણ્ડબલાખ્યં ચ વજ્રબાહું ચ વાનરમ્
એમ છતાં, હસતો કુંભકર્ણ વાનરોને ગળી જવા લાગ્યો, જેમાં બલ, ચંડબલ અને વજ્રબાહુ નામના વાનર પણ હતા.
તદ્દૃષ્ટ્વા વ્યથનં કર્મ કુમ્ભકર્ણસ્ય રક્ષસઃ। ઉદક્રોશન્પરિત્રસ્તાસ્તારપ્રભૃતયસ્તદા
કુંભકર્ણના આ ભયાનક કાર્યો જોઈને તારા અને બીજા બધા ડરીને ઉદ્વિગ્ન થઈ ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
તાનુચ્ચૈઃ ક્રોશતઃ સૈન્યાઞ્શ્રુત્વા સ હરિયૂથપાન્। અભિદુદ્રાવ સુગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણમપેતભીઃ
તે સૈન્યના ઉંચા રડકા સાંભળીને સુગ્રીવ અને વાનર નેતાઓ નિર્ભય બની કુંભકર્ણ સામે દોડી ગયા.
તતો નિપત્ય વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહામના। સાલેન જઘ્નિવાન્મૂર્ધ્નિં બલેન કપિકુઞ્જરઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે ઝડપથી આગળ વધીને એક મોટું સાળનું વૃક્ષ લઈને કુંભકર્ણના માથા પર જોરથી પ્રહાર કર્યો.
સ મહાત્મા મહાવેગઃ કુમ્ભકર્ણસ્ મૂર્ધનિ। બિભેદ સાલં સુગ્રીવો ન ચૈવાવ્યથયત્કપિઃ
એ મહાત્મા, ઝડપી ચાલે ચાલતો કુંભકર્ણે સલનું ઝાડ ઉઠાવી સુગ્રીવના માથા પર માર્યું, છતાં વાનર સુગ્રીવ જરા પણ કંપ્યો નહીં.
તતો વિનદ્યસહસા સાલસ્પર્શવિબોધિતઃ। દોર્ભ્યામાદાય સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણોઽહરદ્બલાત્
પછી, સલના ઝાડના સ્પર્શથી જાગી, કુંભકર્ણે જોરદાર ગર્જના કરી, પોતાના હાથમાં સુગ્રીવને પકડીને બળજબરીથી લઈ ગયો.
હ્રિયમાણં તુ સુગ્રીવં કુમ્ભકર્ણેન રક્ષસા। અવેક્ષ્યાભ્યદ્રવદ્વીરઃ સૌમિત્રિર્મિત્રનન્દનઃ
કુંભકર્ણ નામના રાક્ષસે સુગ્રીવને લઈ જતો હતો, ત્યારે મિત્રોને આનંદ આપનાર, વીર સૌમિત્રિએ આ જોઈ તરત જ આગળ ધસી ગયો.
સોઽભિપત્ય મહર્વેગં રુક્મપુઙ્ખં મહાશરમ્। પ્રાહિણોત્કુમ્ભકર્ણાય લક્ષ્મણઃ પરવીરહા
પછી દુશ્મન વીરનો સંહારક લક્ષ્મણે ઝડપથી આગળ જઈ, સોનાની પાંખો ધરાવતો મોટો તીણ કુંભકર્ણ તરફ છોડ્યો.
સ તસ્ય દેહાવરણં ભિત્ત્વા દેહં ચ સાયકઃ। જગામ દારયન્ભૂમિં રુધિરેણ સમુક્ષિતઃ
તે તીણે કુંભકર્ણના કવચ અને શરીરને ભેદી, લોહીથી ભીંજાઈ જમીનને ફાડી નાખી.
તથા સ ભિન્નહૃદયઃ સમુત્સૃજ્ય કપીશ્વરમ્। `વેગેન મહતાઽઽવિષ્ટસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્
હવે, હૃદય ભેદાઈ ગયેલા કુંભકર્ણે વાનરરાજ સુગ્રીવને છોડી દીધો અને ભારે ગતિથી દોડી, 'ઊભો રહો, ઊભો રહો!' એમ બોલ્યો.
કુમ્ભકર્ણો મહેષ્વાસઃ પ્રગૃહીતશિલાયુધઃ। અભિદુદ્રાવ સૌમિત્રિમુદ્યમ્ય મહતીં શિલામ્
કુંભકર્ણ, મહાન ધનુર્ધારી, વિશાળ શિલા હથિયાર તરીકે પકડી, તે મહાશિલા ઊંચી કરીને સૌમિત્રિ પર દોડી આવ્યો.
તસ્યાભિપતતસ્તૂર્ણં ક્ષુરાભ્યામુચ્છિતૌ કરૌ। ચિચ્છેદ નિશિતાગ્રાભ્યાં સ બભૂવ ચતુર્ભુજઃ
તે ઝડપથી દોડી રહ્યો હતો ત્યારે સૌમિત્રિએ તીક્ષ્ણ તીણોથી તેના બે હાથ કાપી નાખ્યા, અને કુંભકર્ણ ચાર હાથવાળો થયો.
તાનપ્યસ્ ભુજાન્સર્વાન્પ્રગૃહીતશિલાયુધાન્। ક્ષુરૈશ્ચિચ્છેદલઘ્વસ્ત્રં સૌમિત્રિઃ પ્રતિદર્શયન્
સૌમિત્રિએ પોતાની કૌશલ્ય બતાવી, કુંભકર્ણના દરેક શિલા પકડેલા બધા હાથો ઝડપી, ઝડપથી કાપી નાખ્યા.
સ બભૂવાતિકાયશ્ચ બહુપાદશિરોભુજઃ। તં બ્રહ્માસ્ત્રેણ સૌમિત્રિર્દદારાદ્રિચયોપમમ્
હવે તે અતિ વિશાળ, અનેક પગ, માથા અને હાથવાળો થયો; સૌમિત્રિએ બ્રહ્માસ્ત્રથી, જે પર્વત સમાન હતો, તેને ચીરી નાખ્યો.