તતઃ શબ્દો મહાનાસીત્તુમુલો રોમહર્ષણઃ। રામરાવણસૈન્યાનામન્યોન્યમભિધાવતામ્
પછી રામ અને રાવણની સેનાઓ એકબીજા પર તૂટી પડતાં ભયાનક અને કાન ફાડી નાખે એવો ગર્જનારો અવાજ થયો.
તસ્મિન્પ્રવૃત્તે સંગ્રામે ઘોરે રુધિરકર્દમે। ક્ષૂમ્રાક્ષઃ કપિસૈન્યં તદ્દ્રાવયામાસ પત્રિભિઃ
તે ભયાનક યુદ્ધમાં, લોહીના કાદવથી ભરેલા મેદાનમાં, ધૂમ્રાક્ષે તીરો વડે વાનર સેના ભાગાડી દીધી.
તં સ રક્ષોમહામાત્રમાપતન્તં સપત્નજિત્। પ્રતિજગ્રાહ હનુમાંસ્તરસા પવનાત્મજઃ
એ દુશ્મનવિજયી મહારાક્ષસ ધૂમ્રાક્ષ સામે દોડ્યો ત્યારે પવનપુત્ર હનુમાને પણ જોરથી તેનો સામનો કર્યો.
તયોર્યુદ્ધમભૂદધોરં હરિરાક્ષસવીરયોઃ। જીગીષતોર્યુધાઽન્યોન્યમિન્દ્રપ્રહ્લાદયોરિવં
પછી વાનર અને રાક્ષસ વીર વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, બંને જીતવાની ઈચ્છા રાખતા હતા, જેમ કે ઇન્દ્ર અને પ્રહલાદ વચ્ચે.
કગદાભિઃ પરિઘૈશ્ચૈવ રાક્ષસો જઘ્નિવાન્કપિમ્। કપિશ્ચ જઘ્નિવાન્રઃ સસ્કન્ધવિટપૈર્દ્રુમૈઃ
રાક્ષસે ગદા અને લોખંડના દંડ વડે વાનરને માર્યો, અને વાનરે શાખાવાળા વૃક્ષોથી રાક્ષસને પ્રહાર કર્યો.
તતસ્તમતિકોપેન સાશ્વં સરથસારથિમ્। ધૂમ્રાક્ષમવધીત્ક્રુદ્ધો હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાને ભારે ગુસ્સાથી ઘોડા, રથ અને રથચાલક સાથે ધૂમ્રાક્ષને મારી નાખ્યો.
તતસ્તં નિહતં દૃષ્ટ્વા ધૂમ્રાક્ષં રાક્ષસોત્તમમ્। હરયો જાતવિશ્રમ્ભા જઘ્નુરન્યે ચ સૈનિકાન્
પછી ધૂમ્રાક્ષ, શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ, મારેલો જોઈ વાનરોને વિશ્વાસ આવ્યો અને બાકીના સૈનિકોને પણ મારવા લાગ્યા.
તે વધ્યમાના હરિભિર્બલિભિર્જિતકાશિભિઃ। રાક્ષસા ભગ્નસંકલ્પા લઙ્કામભ્યપતન્ભયાત્
મજબૂત અને વિજયી વાનરોના હુમલાથી રાક્ષસોનો આત્મવિશ્વાસ તૂટી ગયો અને તેઓ ડરીને લંકા તરફ ભાગ્યા.
તેઽભિપત્ય પુરં ભગ્ના હતશેષા નિશાચરાઃ। સર્વં રાજ્ઞે યથાવૃત્તં રાવણાય ન્યવેદયન્
એ હારેલા અને બચેલા રાતના રાક્ષસો શહેરમાં પહોંચ્યા અને જે કંઈ બન્યું તે બધું પોતાના રાજા રાવણને કહી સંભળાવ્યું.
શ્રુત્વા તુ રાવણસ્તેભ્યઃ પ્રહસ્તં નિહતં યુધિ। ધૂમ્રાક્ષં ચ મહેષ્વાસં સસૈન્યં સહરાક્ષસૈઃ
પછી રાવણે એમના પાસેથી જાણ્યું કે પ્રહસ્ત યુદ્ધમાં મારાયો છે અને ધૂમ્રાક્ષ, મહાન ધનુર્ધર, પોતાની સેના અને રાક્ષસો સાથે મરી ગયો છે.
સુદીર્ઘમિવ નિઃશ્વસ્ય સમુત્પત્ય વરાસનાત્। ઉવાચ કુમ્ભકર્ણસ્ય કર્મકાલોઽયમાગતઃ
રાવણે લાંબો ઉચ્છ્વાસ લીધો, પોતાના સુંદર આસન પરથી ઊભો રહ્યો અને કહ્યું: 'હવે કુંભકર્ણના કાર્ય કરવાનો સમય આવ્યો છે.'
ઇત્યેવમુક્ત્વા વિવિધૈર્વાદિત્રૈઃ સુમહાસ્વનૈઃ। શયાનમતિનિદ્રાલું કુમ્ભકર્ણમબોધયત્
આ રીતે કહીને, વિવિધ જોરદાર વાદ્યો વગાડીને, તેઓ ઊંઘમાં પડેલા કુંભકર્ણને જાગૃત કરવા લાગ્યા.
પ્રબોધ્ય મહતા ચૈનં યત્નેનાઽઽગતસાધ્વસઃ। સ્વસ્થમાસીનમવ્યગ્રં વિનિદ્રં રાક્ષસાધિપઃ। તતોઽબ્રવીદ્દશગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
મહાન પ્રયત્નથી કુંભકર્ણને જગાડ્યા પછી, જ્યારે તે નિર્ભય, શાંત, નિઃચિંતા અને પૂરેપૂરું જાગૃત હતો, ત્યારે રાક્ષસોના રાજા દશમુખે, મહાબલી કુંભકર્ણને કહ્યું.
ધન્યોસિ યસ્ય તે નિદ્રા કુમ્ભકર્ણેયમીદૃશી। ય ઇદં દારુણં કાલં ન જાનીષે મહાભયમ્
કુંભકર્ણ, તું ખરેખર ધન્ય છે, કેમ કે તારી ઊંઘ એવી છે કે તને આ ભયાનક સમય અને મહા સંકટની ખબર પણ નથી.
એષ તીર્ત્વાઽર્ણવં રામઃ સેતુના હરિભિઃ સહ। અવમત્યેહ નઃ સર્વાન્કરોતિ કદનં મહત્
રામે વાનરો સાથે સમુદ્ર પર પુલ બાંધીને પાર કરી લીધો છે, હવે અહીં આવીને આપણને તુચ્છ ગણતો અને ભયાનક વિનાશ લાવી રહ્યો છે.
મયા ત્વપહૃતા ભાર્યા સીતા નામાસ્ય જાનકી। તાં નેતું સ ઇહાયાતો બદ્ધ્વા સેતું મહાર્ણવે
મેં જ તેની પત્ની, જનકનંદિની સીતાને અપહરણ કરી હતી; હવે તે મહાસમુદ્ર પર પુલ બાંધીને તેને પાછી લેવા અહીં આવ્યો છે.
તેન ચૈવ પ્રહસ્તાદિર્મહાન્નઃ સ્વજનો હતઃ। તસ્ય નાન્યો નિહન્તાઽસ્તિ ત્વામૃતેશત્રુકર્શન
તેના હાથેથી પ્રહસ્ત અને આપણા બીજા મહાન યોદ્ધાઓ પણ માર્યા ગયા છે; હે શત્રુઓના વિનાશક, તારા સિવાય તેને હરાવનાર બીજો કોઈ નથી.
સદંશિતોઽભિનિર્યાહિ ત્વમદ્ય બલિનાંવર। રામાદીન્સમરે સર્વાઞ્જહિ શત્રૂનરિંદમ
એટલે, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તું આજે જ યુદ્ધમાં જા અને રામ સહિત બધા શત્રુઓનો વિનાશ કર.
દૂષણાવરજૌ ચૈવ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ। તૌ ત્વાં બલેન મહતા સહિતાવનુયાસ્યતઃ
દૂષણના નાના ભાઈઓ, વીજળી જેવી તાકાત ધરાવતા, મોટા બળ સાથે તારી સાથે જશે.
ઇત્યુક્ત્વા રાક્ષુસપતિઃ કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્। સંદિદેશેતિકર્તવ્યે વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ
આ રીતે કહીને રાક્ષસપતિએ તેજસ્વી કુંભકર્ણને અને વજ્રવેગ તથા પ્રમાથિનને કરવાનું કાર્ય સમજાવ્યું.
તથ્ત્યુક્ત્વા યુતૌ વીરૌ રાવણં દૂષાણાનુજૌ। કુમ્ભકર્ણં પુરસ્કૃત્ય તૂર્ણં નિર્યયતુઃ પુરાત્
આ આદેશ મળ્યા પછી, દૂષણના બંને ભાઈઓએ કુંભકર્ણને આગળ રાખીને ઝડપથી શહેરમાંથી બહાર પ્રસ્થાન કર્યું.
તતો નિર્યાય સ્વપુરાત્કુમ્ભકર્ણઃ સહાનુગઃ। અપશ્યત્કપિસૈન્યં રતજ્જિતકાશ્યગ્રતઃ સ્થિતમ્
પછી કુંભકર્ણ પોતાના અનુયાયીઓ સાથે શહેર છોડીને બહાર ગયો અને તેણે રથ અને ધ્વજોથી શોભતા વાનર સૈન્યને સામે ઊભેલું જોયું.
સ વીક્ષમાણસ્તત્સૈન્યં રામદર્શનકાઙ્ક્ષયા। અપશ્યચ્ચાપિ સૌમિત્રિં ધનુષ્પાણિં વ્યવસ્થિતમ્
તે સૈન્યને જોતા અને રામના દર્શન માટે ઉત્સુક રહી, તેણે ધનુષ ધારણ કરેલા સૌમિત્રિને પણ તૈયાર ઊભેલા જોયા.
તમભ્યેત્યાશુ હરયઃ પરિવબ્રુઃ સમન્તતઃ। `શૈલવૃક્ષાયુધા નાદાનમુઞ્ચન્ભીષણાસ્તતઃ
પછી વાનરો ઝડપથી ચારેય બાજુથી તેને ઘેરી લીધા, પહાડો અને વૃક્ષો હથિયાર બનાવી ભયાનક અવાજો કરતા.
અભ્યઘ્નંશ્ચ મહાકાયૈર્બહુભિર્જગતીરુહૈઃ। કરજૈરતુદંશ્ચાન્યે વિહાય ભયમુત્તમમ્
મોટા શરીર ધરાવતા અનેક વાનરો ધરતીના વૃક્ષોથી તેને મારવા લાગ્યા અને કેટલાક પોતાના નખોથી તેને ખંજવાળવા લાગ્યા, બધાએ ભય છોડીને યુદ્ધ કર્યું.
બહુધા યુધ્યમાનાસ્તે યુદ્ધમાર્ગૈઃ પ્લવંગમાઃ। નાનાપ્રહરણૈર્ભીમૈ રાક્ષસેન્દ્રમતાડયન્
વિવિધ રીતે યુદ્ધ કરતાં વાનરોએ ભયાનક હથિયારો વડે યુદ્ધમાર્ગે રાક્ષસાધિપતિ પર આક્રમણ કર્યું.
સ તાડ્યમાનઃ પ્રહસન્ભક્ષયામાસ વાનરાન્। બલં ચણ્ડબલાખ્યં ચ વજ્રબાહું ચ વાનરમ્
એમ છતાં, હસતો કુંભકર્ણ વાનરોને ગળી જવા લાગ્યો, જેમાં બલ, ચંડબલ અને વજ્રબાહુ નામના વાનર પણ હતા.
તદ્દૃષ્ટ્વા વ્યથનં કર્મ કુમ્ભકર્ણસ્ય રક્ષસઃ। ઉદક્રોશન્પરિત્રસ્તાસ્તારપ્રભૃતયસ્તદા
કુંભકર્ણના આ ભયાનક કાર્યો જોઈને તારા અને બીજા બધા ડરીને ઉદ્વિગ્ન થઈ ચીસો પાડી ઉઠ્યા.
તાનુચ્ચૈઃ ક્રોશતઃ સૈન્યાઞ્શ્રુત્વા સ હરિયૂથપાન્। અભિદુદ્રાવ સુગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણમપેતભીઃ
તે સૈન્યના ઉંચા રડકા સાંભળીને સુગ્રીવ અને વાનર નેતાઓ નિર્ભય બની કુંભકર્ણ સામે દોડી ગયા.
તતો નિપત્ય વેગેન કુમ્ભકર્ણં મહામના। સાલેન જઘ્નિવાન્મૂર્ધ્નિં બલેન કપિકુઞ્જરઃ
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ સુગ્રીવે ઝડપથી આગળ વધીને એક મોટું સાળનું વૃક્ષ લઈને કુંભકર્ણના માથા પર જોરથી પ્રહાર કર્યો.