વિભીષણઃ પ્રહસ્તં ચ પ્રહસ્તશ્ચ વિભીષણમ્। ખગપત્રૈઃ શરૈસ્તીક્ષ્ણૈરભ્યવર્ષદ્ગતવ્યથઃ
વિભીષણ અને પ્રહસ્તે એકબીજા પર તીક્ષ્ણ પંખવાળા બાણોની વર્ષા કરી, પણ કોઈએ દુઃખનો લેશ પણ દેખાડ્યો નહીં.
તેષાં બલવતામાસીન્મહાસ્ત્રાણાં સમાગમઃ। વિવ્યથુઃ સકલા યેન ત્રયો લોકાશ્ચરાચરાઃ
જ્યારે એ બલવાનોએ મહાશસ્ત્રોનો પ્રયોગ કર્યો, ત્યારે ત્રણેય લોક—ચલ અને અચલ—ભયથી કંપી ઉઠ્યા.
તતઃ પ્રહસ્તઃ સહસા સમભ્યેત્ય વિભીષણમ્। ગદયા તાડયામાસ વિનદ્ય રણકર્કશમ્
પછી પ્રહસ્ત અચાનક વિભીષણ પાસે આવ્યો અને યુદ્ધમાં ભયાનક ગર્જના કરીને ગદા વડે એમને પ્રહાર કર્યો.
સ તયાઽભિહતો ધીમાન્ગદયા ભીમવેગયા। નાકમ્પત મહાબાહુર્હિમવાનિવ સુસ્થિરઃ
એ ભયાનક અને ઝડપી ગદાથી ઘાયલ થયાં છતાં, બુદ્ધિશાળી અને મહાબાહુ વિભીષણ હિમાલય પર્વત જેવાં અડગ ઊભા રહ્યા.
તતઃ પ્રગૃહ્યવિપુલાં શતઘણ્ટાં વિભીષણઃ। અનુમન્ત્ર્ય મહાશક્તિં ચિક્ષેપાસ્ શિરઃ પ્રતિ
પછી વિભીષણે મોટી, અનેક ઘંટીઓથી શોભતી ગદા હાથમાં લીધી, મહાન શક્તિનું સ્મરણ કરીને એ ગદા દુશ્મનના માથા પર ફેંકી.
પતન્ત્યા સ તયા વેગાદ્રાક્ષસોઽશનિવેગયા। હૃતોત્તામઙ્ગો દદૃશે વાતરુગ્ણ ઇવ દ્રુમઃ
એ ઝડપથી પડતી ગદાથી રાક્ષસનું માથું તૂટી ગયું, અને તે પવનથી તૂટી પડેલા વૃક્ષ જેવો દેખાયો.
તં દૃષ્ટ્વા નિહતં સઙ્ખ્યે પ્રહસ્તં ક્ષણદાચરમ્। અભિદુદ્રાવ ધૂમ્રાક્ષો વેગેન મહતા કપીન્
પહરામાં પ્રહસ્ત નામના રાતે ફરતા રાક્ષસને યુદ્ધમાં મારેલો જોઈ ધૂમ્રાક્ષે ભારે ગતિથી વાનરો પર તૂટી પડ્યો.
તસ્ મેઘોપમં સૈન્યમાપતદ્ભીમદર્શનમ્। દૃષ્ટ્વૈવ સહસા દીર્ણા રણે વાનરપુઙ્ગવાઃ
એનું સેના મેઘ જેવું વિશાળ અને ભયાનક લાગતું હતું, એ આગળ વધતાં જ યુદ્ધમાં અગ્રગણ્ય વાનરો તુરંત છૂટા પડી ગયા.
તતસ્તાન્સહસા દીર્ણાન્દૃષ્ટ્વા વાનરપુઙ્ગવાન્। નિર્યયૌ કપિશાર્દૂલો હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ
પછી અગ્રગણ્ય વાનરોને અચાનક વિખૂટા પડેલા જોઈ વાનરોમાં વરિષ્ઠ અને પવનપુત્ર હનુમાન આગળ આવ્યો.
તં દૃષ્ટ્વાઽવસ્થિતં સઙ્ખ્યે હરયઃ પવનાત્મજમ્। મહત્યા ત્વરયા રાજત્સંન્યવર્તન્ત સર્વશઃ
યુદ્ધમાં પવનપુત્ર હનુમાનને સ્થિર ઊભેલો જોઈ બધા વાનરો ઉત્સાહથી પાછા વળી આવ્યા.
તતઃ શબ્દો મહાનાસીત્તુમુલો રોમહર્ષણઃ। રામરાવણસૈન્યાનામન્યોન્યમભિધાવતામ્
પછી રામ અને રાવણની સેનાઓ એકબીજા પર તૂટી પડતાં ભયાનક અને કાન ફાડી નાખે એવો ગર્જનારો અવાજ થયો.
તસ્મિન્પ્રવૃત્તે સંગ્રામે ઘોરે રુધિરકર્દમે। ક્ષૂમ્રાક્ષઃ કપિસૈન્યં તદ્દ્રાવયામાસ પત્રિભિઃ
તે ભયાનક યુદ્ધમાં, લોહીના કાદવથી ભરેલા મેદાનમાં, ધૂમ્રાક્ષે તીરો વડે વાનર સેના ભાગાડી દીધી.
તં સ રક્ષોમહામાત્રમાપતન્તં સપત્નજિત્। પ્રતિજગ્રાહ હનુમાંસ્તરસા પવનાત્મજઃ
એ દુશ્મનવિજયી મહારાક્ષસ ધૂમ્રાક્ષ સામે દોડ્યો ત્યારે પવનપુત્ર હનુમાને પણ જોરથી તેનો સામનો કર્યો.
તયોર્યુદ્ધમભૂદધોરં હરિરાક્ષસવીરયોઃ। જીગીષતોર્યુધાઽન્યોન્યમિન્દ્રપ્રહ્લાદયોરિવં
પછી વાનર અને રાક્ષસ વીર વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ થયું, બંને જીતવાની ઈચ્છા રાખતા હતા, જેમ કે ઇન્દ્ર અને પ્રહલાદ વચ્ચે.
કગદાભિઃ પરિઘૈશ્ચૈવ રાક્ષસો જઘ્નિવાન્કપિમ્। કપિશ્ચ જઘ્નિવાન્રઃ સસ્કન્ધવિટપૈર્દ્રુમૈઃ
રાક્ષસે ગદા અને લોખંડના દંડ વડે વાનરને માર્યો, અને વાનરે શાખાવાળા વૃક્ષોથી રાક્ષસને પ્રહાર કર્યો.
તતસ્તમતિકોપેન સાશ્વં સરથસારથિમ્। ધૂમ્રાક્ષમવધીત્ક્રુદ્ધો હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ
પછી પવનપુત્ર હનુમાને ભારે ગુસ્સાથી ઘોડા, રથ અને રથચાલક સાથે ધૂમ્રાક્ષને મારી નાખ્યો.
તતસ્તં નિહતં દૃષ્ટ્વા ધૂમ્રાક્ષં રાક્ષસોત્તમમ્। હરયો જાતવિશ્રમ્ભા જઘ્નુરન્યે ચ સૈનિકાન્
પછી ધૂમ્રાક્ષ, શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ, મારેલો જોઈ વાનરોને વિશ્વાસ આવ્યો અને બાકીના સૈનિકોને પણ મારવા લાગ્યા.
તે વધ્યમાના હરિભિર્બલિભિર્જિતકાશિભિઃ। રાક્ષસા ભગ્નસંકલ્પા લઙ્કામભ્યપતન્ભયાત્
મજબૂત અને વિજયી વાનરોના હુમલાથી રાક્ષસોનો આત્મવિશ્વાસ તૂટી ગયો અને તેઓ ડરીને લંકા તરફ ભાગ્યા.
તેઽભિપત્ય પુરં ભગ્ના હતશેષા નિશાચરાઃ। સર્વં રાજ્ઞે યથાવૃત્તં રાવણાય ન્યવેદયન્
એ હારેલા અને બચેલા રાતના રાક્ષસો શહેરમાં પહોંચ્યા અને જે કંઈ બન્યું તે બધું પોતાના રાજા રાવણને કહી સંભળાવ્યું.
શ્રુત્વા તુ રાવણસ્તેભ્યઃ પ્રહસ્તં નિહતં યુધિ। ધૂમ્રાક્ષં ચ મહેષ્વાસં સસૈન્યં સહરાક્ષસૈઃ
પછી રાવણે એમના પાસેથી જાણ્યું કે પ્રહસ્ત યુદ્ધમાં મારાયો છે અને ધૂમ્રાક્ષ, મહાન ધનુર્ધર, પોતાની સેના અને રાક્ષસો સાથે મરી ગયો છે.
સુદીર્ઘમિવ નિઃશ્વસ્ય સમુત્પત્ય વરાસનાત્। ઉવાચ કુમ્ભકર્ણસ્ય કર્મકાલોઽયમાગતઃ
રાવણે લાંબો ઉચ્છ્વાસ લીધો, પોતાના સુંદર આસન પરથી ઊભો રહ્યો અને કહ્યું: 'હવે કુંભકર્ણના કાર્ય કરવાનો સમય આવ્યો છે.'
ઇત્યેવમુક્ત્વા વિવિધૈર્વાદિત્રૈઃ સુમહાસ્વનૈઃ। શયાનમતિનિદ્રાલું કુમ્ભકર્ણમબોધયત્
આ રીતે કહીને, વિવિધ જોરદાર વાદ્યો વગાડીને, તેઓ ઊંઘમાં પડેલા કુંભકર્ણને જાગૃત કરવા લાગ્યા.
પ્રબોધ્ય મહતા ચૈનં યત્નેનાઽઽગતસાધ્વસઃ। સ્વસ્થમાસીનમવ્યગ્રં વિનિદ્રં રાક્ષસાધિપઃ। તતોઽબ્રવીદ્દશગ્રીવઃ કુમ્ભકર્ણં મહાબલમ્
મહાન પ્રયત્નથી કુંભકર્ણને જગાડ્યા પછી, જ્યારે તે નિર્ભય, શાંત, નિઃચિંતા અને પૂરેપૂરું જાગૃત હતો, ત્યારે રાક્ષસોના રાજા દશમુખે, મહાબલી કુંભકર્ણને કહ્યું.
ધન્યોસિ યસ્ય તે નિદ્રા કુમ્ભકર્ણેયમીદૃશી। ય ઇદં દારુણં કાલં ન જાનીષે મહાભયમ્
કુંભકર્ણ, તું ખરેખર ધન્ય છે, કેમ કે તારી ઊંઘ એવી છે કે તને આ ભયાનક સમય અને મહા સંકટની ખબર પણ નથી.
એષ તીર્ત્વાઽર્ણવં રામઃ સેતુના હરિભિઃ સહ। અવમત્યેહ નઃ સર્વાન્કરોતિ કદનં મહત્
રામે વાનરો સાથે સમુદ્ર પર પુલ બાંધીને પાર કરી લીધો છે, હવે અહીં આવીને આપણને તુચ્છ ગણતો અને ભયાનક વિનાશ લાવી રહ્યો છે.
મયા ત્વપહૃતા ભાર્યા સીતા નામાસ્ય જાનકી। તાં નેતું સ ઇહાયાતો બદ્ધ્વા સેતું મહાર્ણવે
મેં જ તેની પત્ની, જનકનંદિની સીતાને અપહરણ કરી હતી; હવે તે મહાસમુદ્ર પર પુલ બાંધીને તેને પાછી લેવા અહીં આવ્યો છે.
તેન ચૈવ પ્રહસ્તાદિર્મહાન્નઃ સ્વજનો હતઃ। તસ્ય નાન્યો નિહન્તાઽસ્તિ ત્વામૃતેશત્રુકર્શન
તેના હાથેથી પ્રહસ્ત અને આપણા બીજા મહાન યોદ્ધાઓ પણ માર્યા ગયા છે; હે શત્રુઓના વિનાશક, તારા સિવાય તેને હરાવનાર બીજો કોઈ નથી.
સદંશિતોઽભિનિર્યાહિ ત્વમદ્ય બલિનાંવર। રામાદીન્સમરે સર્વાઞ્જહિ શત્રૂનરિંદમ
એટલે, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તું આજે જ યુદ્ધમાં જા અને રામ સહિત બધા શત્રુઓનો વિનાશ કર.
દૂષણાવરજૌ ચૈવ વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ। તૌ ત્વાં બલેન મહતા સહિતાવનુયાસ્યતઃ
દૂષણના નાના ભાઈઓ, વીજળી જેવી તાકાત ધરાવતા, મોટા બળ સાથે તારી સાથે જશે.
ઇત્યુક્ત્વા રાક્ષુસપતિઃ કુમ્ભકર્ણં તરસ્વિનમ્। સંદિદેશેતિકર્તવ્યે વજ્રવેગપ્રમાથિનૌ
આ રીતે કહીને રાક્ષસપતિએ તેજસ્વી કુંભકર્ણને અને વજ્રવેગ તથા પ્રમાથિનને કરવાનું કાર્ય સમજાવ્યું.