નેચ્છામિ પ્રતિઘાતં તે નાસ્મિ વિઘ્નકરસ્તવ। શૃણુ ચેદં વચોરામ શ્રુત્વા કર્તવ્યમાચર
હું તારો વિરોધ કરવો નથી ઇચ્છતો, ન તો તારો અવરોધક છું; હે રામ, આ વાત સાંભળ અને પછી યોગ્ય તે કર.
યદિ દાસ્યામિ તે માર્ગં સૈન્યસ્ વ્રજતોઽઽજ્ઞયા। અન્યેઽપ્યાજ્ઞાપયિષ્યન્તિ મામેવં ધનુષોબલાત્
જો હું તારી આજ્ઞાથી તારી સેના માટે માર્ગ આપી દઉં તો બીજાઓ પણ બળપૂર્વક એ જ રીતે મને મજબૂર કરશે.
અસ્તિત્વત્રનલો નામ વાનરઃ શિલ્પિસંમતઃ। ત્વષ્ટુઃ કાકુત્સ્થ તનયો બલવાન્વિશ્વકર્મણઃ
અહીં એક વાનર છે, નામ નલ, જે કારીગરોમાં બહુ માન્ય છે. તે ત્વષ્ટાનો પુત્ર છે, કાકુત્સ્થ વંશનો છે અને વિશ્વકર્મા જેટલો શક્તિશાળી છે.
સ યત્કાષ્ઠં તૃણં વાઽપિશિલાં વા ક્ષેપ્સ્યતે મયિ। સર્વં તદ્ધારયિષ્યામિ સ તે સેતુર્ભવિષ્યતિ
નલે જે કાંઠ, ઘાસ કે પથ્થર મારા પર નાખશે, એ બધું હું સહન કરીશ; એ રીતે તારો પુલ બની જશે.
ઇત્યુક્ત્વાઽન્તર્હિતે તસ્મિન્રામો નલમુવાચ હ। કુરુ સેતું સમુદ્રે ત્વંશક્તો હ્યસિ મતો મમ
આવું કહીને તે અદૃશ્ય થયો પછી, રામે નલને કહ્યું: 'તુ દરિયામાં પુલ બાંધી, કેમ કે તું એ માટે યોગ્ય છે એવું મને વિશ્વાસ છે.'
તેનોપાયેન કાકુત્સ્થઃ સતુબન્ધમકારયત્। દશયોજનવિસ્તારમાયતં શતયોજનમ્
આ રીતે કાકુત્સ્થએ દસ યોજન પહોળો અને સો યોજન લાંબો પુલ બનાવડાવ્યો.
નલસેતુરિતિ ખ્યાતો યોઽદ્યાપિ પ્રથિતો ભુવિ। રામસ્યાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય ધાર્યતે ગિરિસંનિભઃ
આ પુલ 'નલસેતુ' તરીકે આજે પણ ધરતી પર પ્રસિદ્ધ છે; રામની આજ્ઞા પ્રમાણે, તે પુલ પર્વત જેવો મજબૂત ઊભો છે.
તત્રસ્થં સ તુ ધર્માત્મા સમાગચ્ચદ્વિભીષણઃ। ભ્રાતા વૈ રાક્ષસેન્દ્રસ્ય ચતુર્ભિઃ સચિવૈઃ સહ
ત્યાં ધર્મનિષ્ઠ વિભીષણ, રાક્ષસરાજના ભાઈ, પોતાના ચાર મંત્રીઓ સાથે મળવા આવ્યો.
પ્રતિજગ્રાહ રામસ્તં સ્વાગતેન મહામનાઃ। સુગ્રીવસ્ય તુ શઙ્કાઽભૂત્પ્રણિધિઃ સ્યાદિતિ સ્મહ
મહાન મનવાળો રામે તેને હર્ષથી આવકાર્યો; પણ સુગ્રીવને શંકા આવી કે, કદાચ એ ગુપ્તચર હશે.
રાઘવઃ સત્યચેષ્ટાભિઃ સમ્યક્વ ચરિતેઙ્ગિતૈઃ। યદા તત્ત્વેન તુષ્ટોઽભૂત્તત એનમપૂજયત્
જ્યારે રાઘવે વિભીષણના સાચા વર્તન અને સારા આચરણથી સંતોષ થયો, ત્યારે તેણે તેને સન્માન આપ્યો.
સર્વરાક્ષસરાજ્યેચાપ્યભ્યપિઞ્ચદ્વિભીષણમ્। ચક્રે ચ મન્ત્રસચિવં સહૃદંલક્ષ્મણસ્ ચ
વિભીષણને આખું રાક્ષસરાજ્ય આપ્યું અને લક્ષ્મણ સાથે મંત્રદારો અને મિત્ર તરીકે સ્થાન આપ્યું.
વિભીષણમતે ચૈવ સોઽત્યક્રામન્મહાર્ણવમ્। સસૈન્યઃ સેતુના તેન માર્ગેણૈવ નરાધિપઃ
વિભીષણની સલાહ પ્રમાણે રાજાએ પોતાની સેના સાથે એ પુલ પરથી મહાસમુદ્ર પાર કર્યો.
તતો ગત્વાસમાસાદ્ય લઙ્કોદ્યાનાન્યનેકશઃ। ભેદયામાસ કપિભિર્મહાન્તિ ચ બહૂનિ ચ
પછી તેઓ લંકાના અનેક બગીચાઓએ પહોંચ્યા અને વાનરોએ ઘણા મોટા અને સુંદર બગીચા તોડી નાખ્યા.
તત્રાસ્તાં રાવણામાત્યૌ રાક્ષસૌ શુકસારણૌ। ચરૌ વાનરરૂપેણ તૌ જગ્રાહ વિભીષણઃ
ત્યાં રાવણના બે મંત્રી, રાક્ષસ શુક અને સારણ, વાનરરૂપે છુપાયા હતા; તેમને વિભીષણે પકડી લીધા.
પ્રતિપન્નૌ યદા રૂપં રાક્ષસં તૌ નિશાચરૌ। દર્શયિત્વા તતઃ સૈન્યં રામઃ પશ્ચાદવાસૃજત્
જ્યારે એ બંને રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો પોતાનું સ્વરૂપ બતાવ્યું, ત્યારે રામે તેમને પોતાની સેના બતાવી અને પછી મુક્ત કરી દીધા.
નિવેશ્યોપવને સૈન્યં સ શૂરઃ પ્રાજ્યવાનરમ્। પ્રેષયામાસ દુત્યેન રાવણસ્ય તતોઽઙ્ગદમ્
પછી રામે પોતાની સેના બગીચામાં મુકવી, અને વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા શૂરવીર અંગદને રાવણ પાસે દૂત બનાવી મોકલ્યો.
પ્રભૂતાન્નોદકેતસ્મિન્બહુમૂલફલે વને। સેનાં નિવેશ્ય કાકુત્સ્થો વિધિવત્પર્યરક્ષત
તે જંગલમાં ઘણું જમવાનું, પાણી, મૂળ અને ફળ મળતાં હતાં; ત્યાં કાકુત્સ્થએ પોતાની સેના મુકીને યોગ્ય રીતે રક્ષા કરી.
રાવણઃ સંવિધં ચક્રે લઙ્કાયાં શાસ્ત્રનિર્મિતામ્। પ્રકૃત્યૈવદુરાધર્ષા દૃઢપ્રાકારતોરણા
રાવણે શાસ્ત્ર પ્રમાણે લંકાની સુરક્ષા માટે વ્યવસ્થા કરી; જે સ્વાભાવિક રીતે અજય અને મજબૂત દિવાલો તથા દરવાજા ધરાવતી હતી.
અગાધતોયાઃ પરિખા મીનનક્રસમાકુલાઃ। બભૂવુઃ સપ્ત દુર્ધર્ષાઃ સ્વાદિરૈઃ શઙ્કુભિશ્ચિતાઃ
સાત ખાઈઓ ઊંડા પાણીથી ભરેલી, માછલી અને મગરોથી ભરેલી, પાર કરવી મુશ્કેલ, અને કાંટાળાં કાંટાંથી ઘેરાયેલી હતી.
કર્ણાટયન્ત્રા દુર્ધર્ષા બભૂવુઃ સહુડોપલાઃ। સાશીવિષઘટાયોધાઃ સસર્જરસપાંસવઃ
કર્ણાટકના અપરાજેય યંત્રો, પથ્થરનાં ઢગલા, ઝેરી માટલાં, યોદ્ધાઓ અને રસ તથા રેતીના પ્રવાહો સાથે ગોઠવવામાં આવ્યા હતા.
મુસલાલાતનારાચતોમરાસિપરશ્વથૈઃ। અન્વિતાશ્ચશતઘ્નીભિઃ સમધૂચ્છિષ્ટમુદ્ગરાઃ
મુસળ, લાઠી, નાંગળ, ભાલા, કુહાડી અને અનેક પ્રકારના હથિયારો સાથે, ભારે ગદાઓ લઈને, તેઓ તૈયાર ઊભા રહ્યા.
પુરદ્વારેષુ સર્વેષુ ગુલ્માઃ સ્થાવરજઙ્ગમાઃ। બભૂવુઃ પત્તિબહુલાઃ પ્રભૂતગજવાજિનઃ
શહેરના બધા દરવાજે સ્થિર અને ચાલતી ટોળીઓ ઊભી હતી, જેમાં પદાતીઓ ભરપૂર હતા અને ઘણી હાથીઓ તથા ઘોડાઓ પણ હાજર હતા.
અઙ્ગદસ્ત્વથ લઙ્કાયાં દ્વારદેશમુપાગતઃ। વિદિતો રરાક્ષસેન્દ્રસ્ય પ્રવિવેશગતવ્યથઃ
પછી અંગદ લંકાના દરવાજા પાસે પહોંચ્યો અને રાક્ષસરાજને ઓળખી, નિર્ભય થઈ અંદર પ્રવેશ્યો.
મધ્યે રાક્ષસકોટીનાં બહ્વીનાં સુમહાબલઃ। શુશુભે મેઘમાલાભિરાદિત્ય ઇવ સંવૃતઃ
અનગણિત અને શક્તિશાળી રાક્ષસોની વચ્ચે, અંગદ મેઘમાળા વચ્ચેના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
સસમાસાદ્ય પૌલસ્ત્યમમાત્યૈરભિસંવૃતમ્। રામસંદેશમામન્ત્ર્ય વાગ્મી વક્તું પ્રચક્રમે
પૌલસ્ત્ય વંશજને તેના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા જોઈ, અંગદે રામનો સંદેશ આપતાં વાક્ચાતુર્યથી બોલવાનું શરૂ કર્યું.
આહ ત્વાં રાઘવો રાજન્કોસલેન્દ્રો મહાયશાઃ। પ્રાપ્તકાલમિદં વાક્યં તદાદત્સ્વ સુદુર્મતે
'કૌશલ્યના મહાન યશસ્વી રાજા રાઘવ તને કહે છે, હે રાજા! આ યોગ્ય સમયે કહેલી વાત સ્વીકાર, દુષ્ટ બુદ્ધિવાળા.'
અકૃતાત્માનમાસાદ્ય રાજાનમનયે રતમ્। વિનશ્યન્ત્યનયાવિષ્ટા દેશાશ્ચ નગરાણિ ચ
જ્યારે રાજા અધર્મમાં રત હોય અને પોતાના પર કાબૂ ન રાખનારને અપનાવે, ત્યારે દેશ અને શહેરો બંને અન્યાયથી વિનાશ પામે છે.
ત્વયૈકેનાપરાદ્ધં મે સીતામાહરતા બલાત્। વધાયાનપરાદ્ધાનામન્યેષાં તદ્ભવિષ્યતિ
મારે પર તું એકલાએ જ અપરાધ કર્યો છે, સીતાને બળજબરીથી અપહરણ કરીને; હવે નિર્દોષોનો વિનાશ તારા પર આવશે.
યે ત્વયા બલદર્પાભ્યામાવિષ્ટેન વનેચરાઃ। ઋષયોહિંસિતાઃ પૂર્વંદેવાશ્ચાપ્યવમાનિતાઃ
જે વનવાસીઓને તું શક્તિના ઘમંડમાં આવીને પીડ્યા છે, જે ઋષિઓ અને દેવતાઓને તું અપમાન કર્યો છે—
રાજર્ષયશ્ચ નિહતા રુદત્યશ્ચાહૃતાઃ સ્ત્રિયઃ। તદિદં સમનુપ્રાપ્તં ફલંતસ્યાનયસ્ય તે
રાજર્ષિઓને મારી નાખ્યા, સ્ત્રીઓને રડતી હાલતમાં અપહરણ કરી; હવે એ બધાં અન્યાયનું ફળ તને મળી રહ્યું છે.