ભવતા પુરુષવ્યાઘ્ર પ્રત્યભિજ્ઞાનકારણાત્। `એકાક્ષિવિકલઃ કાકઃ સુદુષ્ટાત્મા કૃતશ્ચવૈ
હે પુરુષશાર્દૂલ, ઓળખ માટે તારા દ્વારા: 'એક આંખે અંધ કાગ ખરાબ મનનો બન્યો હતો.'
ગ્રાહયિત્વાઽહમાત્માનં તતો દગ્ધ્વાચ તાં પુરીમ્। સંપ્રાપ્ત ઇતિતં રામઃ પ્રિયવાદિનમાર્ચયત્
પછી મેં પોતાને ઓળખાવ્યો અને એ શહેર દહન કર્યું, પછી પાછો આવ્યો; આમ રામે મીઠા બોલનારનું સન્માન કર્યું.
તતસ્તત્રૈવરામસ્ય સમાસીનસ્ય તૈઃ સહ। સમાજગ્મુઃ કપિશ્રેષ્ઠાઃ સુગ્રીવવચનાત્તદા
પછી ત્યાં જ રામ જ્યારે સૌ સાથે બેઠા હતા, ત્યારે સુગ્રીવના આદેશથી શ્રેષ્ઠ વાનરો આવી પહોંચ્યા.
વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્। શ્વશુરો વાલિનઃ શ્રીમાન્સુષેણો રામમભ્યયાત્
લાખ કરોડ વાનરોની સેના સાથે વાલીનો સસરા, તેજસ્વી સુષેણ, રામ પાસે આવ્યા.
કોટીશતવૃતોવાઽપિગજો ગવય એવ ચ। વાનરેન્રૌ મહાવીર્યૌ પૃથક્પૃથગદૃશ્યતામ્
ગજા અને ગવય પણ કરોડો વાનરો સાથે, એ મહાવીર વાનરમુખ્યો, અલગ-અલગ દેખાયા.
ષષ્ટિકોટિસહસ્રાણિ પ્રકર્ષન્પ્રત્યદૃશ્યત। ગોલાઙ્ગૂલો મહારાજ ગવાક્ષો ભીમદર્શનઃ
ગોલાંગૂલ નામનો ભયાનક રૂપવાળો ગવાક્ષ, રાજા, સાઠ કરોડ વાનરોનું નેતૃત્વ કરતો દેખાયો.
ગન્ધમાદનવાસી તુ પ્રથિતો ગન્ધમાદનઃ। કોટીશતસહસ્રાણિ હરીણાં સમકર્ષત
ગંધમાદન નામે પ્રસિદ્ધ, ગંધમાદન પર્વત પર રહેતો વાનર, લાખો વાનરોને એકઠા કરી લાવ્યો.
પનસો નામ મેધાવી વાનરઃસુમહાબલઃ। કોટીર્દશ દ્વાદશ ચ ત્રિંશત્પઞ્ચ પ્રકર્ષતિ
પનસો નામનો બુદ્ધિશાળી અને અત્યંત બલવાન વાનર, દસ, બાર, ત્રીસ અને પાંચ કરોડ જેટલા વાનરોને ભેગા લાવ્યો.
શ્રીમાન્દધિમુખો નામ હરિવૃદ્ધોઽતિવીર્યવાન્। પ્રચકર્ષ મહાસૈનયં હરીણાં ભીમતેજસામ્
પ્રખ્યાત અને વયસ્ક, અત્યંત શક્તિશાળી દધિમુખે, ભયાનક તેજ ધરાવતાં વાનરોની મોટી સેના એકત્ર કરી.
કૃષણાનાં મુખપુણ્ડ્રાણામૃક્ષાણાં ભીમકર્મણામ્। કોટીર્દશ દ્વાદશ ચ ત્રિંશત્પઞ્ચ પ્રકર્ષતિ
કાળા ચહેરાવાળા, ભયાનક કાર્યો કરનારા રીંછોમાંથી પણ દસ, બાર, ત્રીસ અને પાંચ કરોડ જેટલા એકઠા થયા.
એતે ચાન્યે ચ બહવો હરિયૂથપયૂથપાઃ। અસઙ્ખ્યેયા મહારાજ સમીયૂ રામકારણાત્
આ ઉપરાંત અનેક વાનર સેનાપતિઓ અને તેમની ટોળીઓ, રાજા, ગણતરીથી બહાર એવી સંખ્યામાં, રામના કામ માટે ભેગા થયા.
ગિરિકૂટનિભાઙ્ગાનાં સિંહાનામિવ ગર્જતામ્। શ્રૂયતે તુમુલઃ શબ્દસ્તત્રતત્રપ્રધાવતામ્
પર્વત સમાન અને સિંહની જેમ ગર્જનારા, અહીંથી ત્યાં દોડતા વાનરોનો ગજબનો અવાજ સાંભળાયો.
ગિરિકૂટનિભાઃ ક્નચિત્કેચિન્મહિષસન્નિભાઃ। શરદભ્રપ્રતીકાશાઃ કેચિદ્ધિઙ્ગુલકાનનાઃ
કેટલાંક પર્વત શિખરો જેવા, કેટલાંક મહાકાય ભેંસ જેવા, કેટલાંક શરદ ઋતુના વાદળ જેવા અને કેટલાંક લાલ જંગલ જેવા લાગતા.
ઉત્પતન્તઃ પતન્તશ્ચ પ્લવમાનાશ્ચ વાનરાઃ। ઉદ્ધુન્વન્તોઽપરે રેણૂન્સમાજગ્મુઃ સમન્તતઃ
કેટલાંક ઉડી રહ્યા, કેટલાંક કૂદી રહ્યા અને કેટલાંક દોડતા વાનરો ચારે બાજુથી ધૂળ ઉડાડતા આવ્યા.
સવાનરમહાસૈન્યઃ પૂર્ણસાગરસન્નિભઃ। નિવેશમકરોત્તત્રસુગ્રીવાનુમતે તદા
સુગ્રીવની મંજૂરીથી, સમુદ્ર જેટલી વિશાળ વાનર સેના ત્યાં છાવણી કરી.
તતસ્તેષુ હરીન્દ્રેષુ સમાવૃત્તેષુ સર્વશઃ। તિથૌ પ્રશસ્તે નક્ષત્રે મુહૂર્તે ચાભિપૂજિતે
પછી, બધા વાનર નેતાઓ એકઠા થયા ત્યારે, શુભ તિથિ, શુભ નક્ષત્ર અને માન્ય મુહૂર્તે,
તેન વ્યૂઢેન સૈન્યેન લોકાનુદ્વર્તયન્નિવ। પ્રયયૌ રાઘવઃ શ્રીમાન્સુગ્રીવસહિતસ્તદા
એ રીતે ગોઠવાયેલી સેના સાથે, જાણે જગતને હલાવી નાખે તેમ, તેજસ્વી રાઘવ સુગ્રીવ સાથે આગળ વધ્યા.
મુખમાસીત્તુ સૈન્યસ્ય હનૂમાન્મારુતાત્મજઃ। જઘનં પાલયામાસ સૌમિત્રિરકુતોભયઃ
મારુતિપુત્ર હનુમાન સેના આગળ હતો; નિર્ભય સૌમિત્રિએ પાછળથી રક્ષા કરી.
બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રણૌ રાઘવૌ તત્રજગ્મતુઃ। વૃતૌ હરિમહામાત્રૈશ્ચન્દ્રસૂર્યૌ ગ્રહૈરિવ
રાઘવદ્વયે હાથમાં ચામડાની રક્ષા પહેરી, મહાન વાનર સેનાપતિઓથી ઘેરાયેલા, જાણે ગ્રહોમાં ચાંદ્ર અને સૂર્ય.
પ્રબભૌ હરિસૈન્યં તત્સાલતાલશિલાયુધમ્। સુમહચ્છાલિભવનં યથા સૂર્યોદયં પ્રતિ
સાલ, તાળ અને પથ્થરનાં શસ્ત્રો ધરાવતી વાનર સેના, જાણે ઊંચા ધાનના મહેલમાં સૂર્યોદય થાય તેમ તેજ પામતી હતી.
નલનીલાઙ્ગદક્રાથમૈન્દદ્વિવિદપાલિતા। યયૌ સુમહતી સેના રાઘવસ્યાર્થસિદ્ધયે
નલ, નીલ, અંગદ, ક્રથ, મેઇંદ અને વિવિધા દ્વારા સંચાલિત, એ વિશાળ સેના રાઘવના કાર્યસિદ્ધિ માટે આગળ વધી.
વિવિધેષુ પ્રશસ્તેષુ બહુમૂલફલેષુ ચ। પ્રભૂતમધુમાંસેષુ વારિમત્સુ વિવેષુ ચ
વિવિધ સુખદ સ્થળોએ, અનેક મૂળ-ફળ, ભરપૂર મધ અને માંસ, સરોવરોના પાણીવાળા વિસ્તારોમાં,
નિવસન્તી નિરાબાધા તથૈવગિરિસાનુષુ। ઉપાયાદ્ધિરિસેના સા ક્ષારોદમથ માગરમ્
પર્વતોની ઢાળીઓ પર નિરોધ વિના રહેતી વાનર સેના, પોતાના પ્રયાસથી ખારું સમુદ્ર પાર કરી, માગર પ્રદેશે પહોંચી.
દ્વિતીયસાગરનિમં તદ્બલંબહુલધ્વજમ્। વેલાવનં સમાસાદ્ નિવાસમકરોત્તદા
ઘણા ધ્વજોથી શોભતા એ દળે બીજું મહાસાગર પાર કર્યું અને દરિયાકાંઠાના જંગલમાં છાવણી કરી.
તતો દાશરથિઃ શ્રીમાન્સુગ્રીવં પ્રત્યભાષત। મધ્યે વાનરમુખ્યાનાં પ્રાપ્તકાલમિદં વચઃ
પછી શ્રીમંત દશરથપુત્રે સુગ્રીવને વાનરમુખ્યોની વચ્ચે યોગ્ય સમયે 이렇게 કહ્યું.
ઉપાયઃ કોનુ ભવતાં મતઃ સાગરલઙ્ઘને। ઇયં હિ મહતી સેના સાગરશ્ચાતિદુસ્તરઃ
આ મહાન સેના છે અને સાગર બહુ જ મુશ્કેલ છે, તો એ પાર કરવા માટે તમારે શું ઉપાય યોગ્ય લાગે છે?
તત્રાન્યે વ્યાહરન્તિ સ્મ વાનરાઃ પટુમાનિનઃ। સમર્થા લઙ્ઘને સિન્દોર્ન તત્કૃત્સ્નસ્ય વાનરાઃ
પછી કેટલાક વાનરો, પોતાને શક્તિશાળી માનતા, બોલવા લાગ્યા; પણ બધા વાનરો એ આખો સાગર પાર કરી શકે એવા નહોતા.
કેચિન્નૌભિર્વ્યવસ્યન્તિ કેચિચ્ચ વિવિધૈઃ પ્લવૈઃ। નેતિ રામસ્તુ તાનસર્વાન્સાન્ત્વયન્પ્રત્યભાષત
કેટલાકએ નૌકાથી જવાનો વિચાર કર્યો, કેટલાકએ અલગ અલગ તરવાહનો; પણ રામે સૌને શાંતપણે સમજાવીને જવાબ આપ્યો.
શતયોજનવિસ્તારં ન શક્તાઃ સર્વવાનરાઃ। ક્રાન્તું તોયનિધિં વીરાનૈષા વો નૈષ્ઠિકી મતિઃ
બધા વાનરો એ શતયોજન પહોળા સાગર પાર કરી શકે એમ નથી; આ તમારી સ્થિર મનોવૃત્તિ નથી.
નાવો ન સન્તિ સેનાયા બહ્વ્યસ્તારયિતું તથા। વણિજામુપઘાતં ચ કથમસ્મદ્વિધશ્ચરેત્
આટલી મોટી સેના માટે પૂરતી નૌકાઓ નથી, અને આપણે વેપારીઓને નુકસાન પહોંચાડીએ એ પણ યોગ્ય નથી.