તતો દગ્ધાવિમૌ પક્ષૌ ન દગ્ધૌ તુ જટાયુષઃ। તસ્માન્મે ચિરદૃષ્ટઃ સ ભ્રાતા ગૃધ્રપતઃ પ્રિયઃ
પછી મારા પાંખો સળી ગયા, પણ જટાયુના બળે નહીં; એથી મારો પ્રિય ભાઈ, ગૃધ્રરાજ, લાંબા સમયથી નજરે પડ્યો નથી.
નિર્દગ્ધપક્ષઃ પતિતો હ્યહમસ્મિન્મહાગિરૌ। `દ્રષ્ટું વીરં ન શક્નોમિ ભ્રાતરં વૈ જટાયુષમ્
પાંખો સળી ગયા પછી હું આ મહાન પર્વત પર પડી ગયો છું; હવે મારા વીર ભાઈ જટાયુને જોઈ શકતો નથી.
તસ્યૈવં વદતોઽસ્માભિર્હતો ભ્રાતા નિવેદિતઃ। વ્યસનં ભવતશ્ચેદં સંક્ષેપાદ્વૈ નિવેદિતમ્
તેવું કહેતા, અમે તેને જણાવી દીધું કે તેનો ભાઈ માર્યો ગયો છે; અને તેની દુઃખદ ઘટના સંક્ષિપ્તમાં કહી.
સ સમ્પાતિસ્તદા રાજઞ્શ્રુત્વાસુમહદપ્રિયમ્। વિષણ્ણચેતાઃ પપ્રચ્છ પુનરસ્માનરિંદમ
પછી, હે રાજા, સમ્પાતિએ એ દુઃખદ સમાચાર સાંભળ્યા પછી, દુઃખી હૃદયે અમને ફરી પુછ્યું, હે શત્રુવિનાશક.
કઃ સરામઃ કથં સીતા જટાયુશ્ચ કથં હતઃ। ઇચ્છામિ સર્વમેવૈતચ્છ્રોતું પ્લવગસત્તમાઃ
રામ કોણ છે? સીતાને કેવી રીતે લઈ જવામાં આવી? અને જટાયુ કેવી રીતે માર્યો ગયો? હું આ બધું સાંભળવા ઈચ્છું છું, હે વાનરશ્રેષ્ઠો.
તસ્યાહં સર્વમેવૈતદ્ભવતો વ્યસનાગમમ્। પ્રાયોપવેશને ચૈવહેતું વિસ્તરશોઽબ્રુવમ્
પછી મેં તેને તમારી બધી દુઃખદ ઘટના અને અમારે ઉપવાસનો સંકલ્પ કેમ કર્યો એ વિગતે સમજાવ્યું.
સોઽસ્માનાશ્વાસયામાસ વાક્યેનાનેન પક્ષિરાટ્। રાવણો વિદિતો મહ્યં લઙ્કા ચાસ્ય મહાપુરી
પક્ષીરાજે અમને આ શબ્દોથી આશ્વાસન આપ્યું: 'મને રાવણ અને તેની મહાન લંકા નગર વિશે જાણ છે.'
દૃષ્ટાપારે સમુદ્રસ્ય ત્રિકૂટગિરિકન્દરે। ભવિત્રી તત્ર વૈદેહી ન રમેઽસ્ત્યત્રવિચારણા
મહાસાગરના પાર્શ્વે, ત્રિકૂટ પર્વતની ગુફામાં, મેં વૈદેહીને જોયી છે; એ ત્યાં જ મળશે, આમાં કોઈ શંકા નથી.
ઇતિતસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વયમુત્થાય સત્વરાઃ। સાગરક્રમણે મન્ત્રં મન્ત્રયામઃ પરંતપ
આ શબ્દો સાંભળીને, અમે તરત ઊભા થઈએ અને દરિયો કેવી રીતે ઓળંગવો તેની યોજના વિચારવા લાગ્યા, હે શત્રુઓને પરાજય આપનાર!
નાધ્યવાસ્યદ્યદા કશ્ચિત્સાગરસ્ય વિલઙ્ઘનમ્। તતઃ પિતરમાવિશ્ય પુપ્લુવેઽહંમહાર્ણવમ્। શતયોજનવિસ્તીર્ણં નિહત્ય જલરાક્ષસીમ્
કોઈ પણ દરિયો ઓળંગી શકે તેમ ન હતો ત્યારે, મેં પિતાજીના આશીર્વાદથી મહાસાગરમાં છલાંગ મારી, જે શતયોજન જેટલો પહોળો હતો, અને પાણીમાં રહેલા રાક્ષસોને હરાવી દીધા.
ઉપવાસતપઃશીલા ભર્તૃદર્શનલાલસા। જટિલા મલદિગ્ધાઙ્ગીકૃશ દીના તપસ્વિન
એ સ્ત્રી ઉપવાસ અને તપસ્યા કરતી, પતિના દર્શન માટે તરસતી, જટાવાળી, શરીરે માટી લગાવેલી, દુર્બળ અને દુઃખી હતી.
નિમિત્તૈસ્તામહં સીતામુપલભ્ય પૃથગ્વિધૈઃ। ઉપસૃત્યાબ્રવં ચાર્યામભિગમ્ય રહોગતામ્
વિભિન્ન સંકેતો દ્વારા મેં સીતા માતાને ઓળખી, અને એકાંતમાં જઈને એ મહાનારીને સંબોધી વાત કરી.
સીતે રામસ્ય દૂતોઽહંવાનરોમારુતાત્મજઃ। ત્વદ્દર્શનમભિપ્રપ્સુરિહ પ્રાપ્તો વિહાયસા
હે સીતા, હું રામનો દૂત છું, વાનર છું, પવનપુત્ર છું; તને મળવાની ઇચ્છાથી આકાશ મારફતે અહીં આવ્યો છું.
રાજપુત્રૌ કુશલિનૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। સર્વશાખામૃગેન્દ્રેણ સુગ્રીવેણાભિપાલિતૌ
રાજકુમાર રામ અને લક્ષ્મણ બંને સુખી છે; બંનેને સર્વ વાનરરાજ સુગ્રીવ રક્ષે છે.
કુશલંત્વાબ્રવીદ્રામઃસીતે સૌમિત્રિણા સહ। સખિભાવાચ્ સુગ્રીવઃ કુશલં ત્વાઽનુપૃચ્છતિ
રામે લક્ષ્મણ સાથે તને શુભેચ્છા પાઠવી છે, હે સીતા; અને મિત્રભાવથી સુગ્રીવે પણ તારી ખેરખબર પૂછેલી છે.
ક્ષિપ્રમેષ્યતિ તે ભર્તા સર્વશાખામૃગૈઃ સહ। પ્રત્યયં કુરુ મે દેવિ વાનરોઽસ્મિ ન રાક્ષસઃ
તારો પતિ ટૂંક સમયમાં બધા વાનરો સાથે તારી પાસે આવશે; મારા પર વિશ્વાસ રાખજે, હે દેવી, હું વાનર છું, રાક્ષસ નથી.
મુહૂર્તમિવચ ધ્યાત્વા સીતા માં પ્રત્યુવાચ હ। અવૈમિ ત્વાંહનૂમન્તમવિન્ધ્યવચનાદહમ્
થોડું વિચાર્યા પછી, સીતાએ મને ઉત્તર આપ્યો: 'હું તને, હનુમાન, અવિંધ્યના શબ્દોથી ઓળખી શકી છું.'
અવિન્ધ્યો હિ મહાબાહો રાક્ષસો વૃદ્ધસંમતઃ। કથિતસ્તેન સુગ્રીવસ્ત્વદ્વિધૈઃ સચિવૈર્વૃતઃ
અવિંધ્ય, જે મહાબળવાન અને વડીલોએ માન્ય છે, એણે સુગ્રીવ વિશે કહ્યું હતું કે તે તારા જેવા મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો છે.
ગમ્યતામિતિ ચોક્ત્વા માં સીતા પાદાદિમં મણિમ્। ઘારિતા યેન વૈદેહી કાલમેતમનિન્દિતા
‘જા’, એમ કહી સીતાએ પગમાંથી આ મણિ મને આપ્યો, જેના દ્વારા વૈદેહી, નિર્દોષ, એ સમયને નિશાની બનાવી છે.
પ્રત્યયાર્થં કથાં ચેમાં કથયામાસ જાનકી। ક્ષિપ્તામિષીકાં કાકાય ચિત્રકૂટે મહાગિરૌ
વિશ્વાસ માટે, જાનકીયે આ વાત કહી: ચિત્રકૂટના મહાપર્વત પર તેણે કાગ માટે ઘાસનું તણું ફેંક્યું હતું.
ભવતા પુરુષવ્યાઘ્ર પ્રત્યભિજ્ઞાનકારણાત્। `એકાક્ષિવિકલઃ કાકઃ સુદુષ્ટાત્મા કૃતશ્ચવૈ
હે પુરુષશાર્દૂલ, ઓળખ માટે તારા દ્વારા: 'એક આંખે અંધ કાગ ખરાબ મનનો બન્યો હતો.'
ગ્રાહયિત્વાઽહમાત્માનં તતો દગ્ધ્વાચ તાં પુરીમ્। સંપ્રાપ્ત ઇતિતં રામઃ પ્રિયવાદિનમાર્ચયત્
પછી મેં પોતાને ઓળખાવ્યો અને એ શહેર દહન કર્યું, પછી પાછો આવ્યો; આમ રામે મીઠા બોલનારનું સન્માન કર્યું.
તતસ્તત્રૈવરામસ્ય સમાસીનસ્ય તૈઃ સહ। સમાજગ્મુઃ કપિશ્રેષ્ઠાઃ સુગ્રીવવચનાત્તદા
પછી ત્યાં જ રામ જ્યારે સૌ સાથે બેઠા હતા, ત્યારે સુગ્રીવના આદેશથી શ્રેષ્ઠ વાનરો આવી પહોંચ્યા.
વૃતઃ કોટિસહસ્રેણ વાનરાણાં તરસ્વિનામ્। શ્વશુરો વાલિનઃ શ્રીમાન્સુષેણો રામમભ્યયાત્
લાખ કરોડ વાનરોની સેના સાથે વાલીનો સસરા, તેજસ્વી સુષેણ, રામ પાસે આવ્યા.
કોટીશતવૃતોવાઽપિગજો ગવય એવ ચ। વાનરેન્રૌ મહાવીર્યૌ પૃથક્પૃથગદૃશ્યતામ્
ગજા અને ગવય પણ કરોડો વાનરો સાથે, એ મહાવીર વાનરમુખ્યો, અલગ-અલગ દેખાયા.
ષષ્ટિકોટિસહસ્રાણિ પ્રકર્ષન્પ્રત્યદૃશ્યત। ગોલાઙ્ગૂલો મહારાજ ગવાક્ષો ભીમદર્શનઃ
ગોલાંગૂલ નામનો ભયાનક રૂપવાળો ગવાક્ષ, રાજા, સાઠ કરોડ વાનરોનું નેતૃત્વ કરતો દેખાયો.
ગન્ધમાદનવાસી તુ પ્રથિતો ગન્ધમાદનઃ। કોટીશતસહસ્રાણિ હરીણાં સમકર્ષત
ગંધમાદન નામે પ્રસિદ્ધ, ગંધમાદન પર્વત પર રહેતો વાનર, લાખો વાનરોને એકઠા કરી લાવ્યો.
પનસો નામ મેધાવી વાનરઃસુમહાબલઃ। કોટીર્દશ દ્વાદશ ચ ત્રિંશત્પઞ્ચ પ્રકર્ષતિ
પનસો નામનો બુદ્ધિશાળી અને અત્યંત બલવાન વાનર, દસ, બાર, ત્રીસ અને પાંચ કરોડ જેટલા વાનરોને ભેગા લાવ્યો.
શ્રીમાન્દધિમુખો નામ હરિવૃદ્ધોઽતિવીર્યવાન્। પ્રચકર્ષ મહાસૈનયં હરીણાં ભીમતેજસામ્
પ્રખ્યાત અને વયસ્ક, અત્યંત શક્તિશાળી દધિમુખે, ભયાનક તેજ ધરાવતાં વાનરોની મોટી સેના એકત્ર કરી.
કૃષણાનાં મુખપુણ્ડ્રાણામૃક્ષાણાં ભીમકર્મણામ્। કોટીર્દશ દ્વાદશ ચ ત્રિંશત્પઞ્ચ પ્રકર્ષતિ
કાળા ચહેરાવાળા, ભયાનક કાર્યો કરનારા રીંછોમાંથી પણ દસ, બાર, ત્રીસ અને પાંચ કરોડ જેટલા એકઠા થયા.