યદિતાવદનુદ્યુક્તઃ શેતે કામસુખાત્મકઃ। નેતવ્યો વાલિમાર્ગેણ સર્વભૂતગતિં ત્વયા
જો એ હજુ પણ તૈયાર થયા વિના, ભોગવિલાસમાં મગ્ન છે, તો તારે એને વાલી જેવો અંત લાવવો, બધાં જીવજંતુઓ સાથે.
અથાપિ ઘટતેઽસ્માકમર્તે વાનરપુઙ્ગવઃ। તમાદાયૈવ કાકુત્સ્થ ત્વરાવાન્ભવ માચિરમ્
પણ જો એ વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ આપણા કામ માટે પ્રયત્ન કરી રહ્યો હોય, તો હે કાકુત્સ્થકુળના વંશજ, એને તરત અહીં લઈ આવજે.
ઇત્યુક્તો લક્ષ્મણો ભ્રાત્રા ગુરુવાક્યહિતે રતઃ। પ્રતસ્થે રુચિરં ગૃહ્ય સમાર્ગણગુણં ધનુઃ
ભાઈના આ શબ્દો સાંભળીને, જે વડીલોના વચન પાલન માટે તત્પર હતો, લક્ષ્મણે તીક્ષ્ણ બાણવાળું સુંદર ધનુષ્ય લઈને રવાના થયો.
કિષ્કિન્ધાદ્વારમાસાદ્યપ્રવિવેશાનિવારિતઃ। સક્રોધ ઇતિતં મત્વારાજા પ્રત્યુદ્યયૌ હરિઃ
કિષ્કિંધાના દ્વાર પર પહોંચી, એ કોઈ રોકટોક વિના અંદર ગયો; વાનરરાજે એના ઉદ્દેશ્ય અને ક્રોધને સમજીને, એને મળવા બહાર આવ્યો.
તં સદારોવિનીતાત્મા સુગ્રીવઃ પ્લવગાધિપઃ। પૂજયા પ્રતિજગ્રાહ પ્રીયમાણસ્તદર્હયા
સુગ્રીવે, વાનરોના રાજાએ, પોતાની પત્ની સાથે, વિનમ્રતાથી અને યોગ્ય રીતે, આનંદપૂર્વક એની આવકાર કર્યો.
તમબ્રવીદ્રામવચઃ સૌમિત્રિરકુતોભયઃ। સ તત્સર્વમશેષેણ શ્રુત્વા પ્રહ્વઃ કૃતાઞ્જલિઃ
સૌમિત્રિએ નિર્ભય રહીને રામના શબ્દો એને કહ્યા; એ બધું સંપૂર્ણ સાંભળીને, એ નમ્રતાથી હાથ જોડીને નમ્યો.
સભૃત્યદારો રાજેન્દ્રસુગ્રીવો વાનરાધિપઃ। ઇદમાહ વચઃ પ્રીતો લક્ષ્મણં નરકુઞ્જરમ્
પત્ની અને સેવકો સાથે વાનરરાજા સુગ્રીવે, પ્રસન્ન થઈને, મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લક્ષ્મણને આ શબ્દો કહ્યા.
નાસ્મિ લક્ષ્મણ દુર્મેધા નાકૃતજ્ઞો ન નિર્ઘૃણઃ। શ્રૂયતાં યઃ પ્રયત્નો મે સીતાપર્યેષણે કૃતઃ
હે લક્ષ્મણ, હું દુર્બુદ્ધિ, કૃતઘ્ન કે નિર્દય નથી; સાંભળ, સીતાની શોધમાં મેં કેટલો પ્રયત્ન કર્યો છે.
દિશઃ પ્રસ્થાપિતાઃ સર્વેવિનીતા હરયો મયા। સર્વેષાં ચ કૃતઃ કાલો માસેઽભ્યાગમને પુનઃ
મારે બધા શિસ્તબદ્ધ વાનરોને દરેક દિશામાં મોકલ્યા છે; બધા પાછા આવે એ માટે એક મહિનોનો સમય નક્કી કર્યો છે.
યૈરિયં સવના સાદ્રિઃ સપુરા સાગરામ્બરા। વિચેતવ્યા મહી વીર સગ્રામનગરાકરા
એ વાનરોને આ ધરતી—વન, પર્વતો, શહેરો અને દરિયાની પહોળાઈ સહિત—ગામ, નગર અને ખાણો પણ શોધવી પડશે, હે વીર.
સ માસઃ પઞ્ચરાત્રેણ પૂર્ણો ભવિતુમર્હતિ। તતઃ શ્રોષ્યસિ રામેણ સહિતઃ સુમહત્પ્રિયમ્
આ મહિનો પાંચ રાતમાં પૂરો થવો જોઈએ; પછી તું રામ સાથે મળીને ખૂબ આનંદદાયક સમાચાર સાંભળશે.
ઇત્યુક્તો લક્ષ્મણત્તેન કવાનરેનદ્રેણ ધીમતા। ત્યક્ત્વારોષમદીનાત્મા સુગ્રીવં પ્રત્યપૂજયત્
એ વિદ્વાન વાનરરાજા સુગ્રીવે એમ કહ્યા પછી, લક્ષ્મણે પોતાનો ક્રોધ છોડી, નિરાશ ન થઈને, સુગ્રીવનો સન્માન કર્યો.
સરામં સહસુગ્રીવો માલ્યવત્પુષ્ઠમાસ્થિતમ્। ભિગમ્યોદયં તસ્ય કાર્યસ્ય પ્રત્યવેદયત્
સુગ્રીવ અને સરમા સાથે મળીને, ફૂલોથી ભરેલા માલ્યવત પર્વતની ચોટી પર ગયા અને ત્યાં પહોંચી, તેમણે કામની પ્રગતિની જાણકારી આપી.
ઇત્યેવંવાનરેનદ્રાસ્તે સમાજન્મુઃ સહસ્રશઃ। દિશસ્તિસ્રો વિચિત્યાથ ન તુ યે દક્ષિણાં ગતાઃ
આ રીતે હજારો વાનરો ત્યાં ભેગા થયા, જેમણે ત્રણ દિશાઓમાં શોધ કરી હતી, માત્ર દક્ષિણ તરફ ગયેલા વાનરો સિવાય.
આચખ્યુસ્તત્ર રામાય મહીં સાગરમેખલામ્। વિચિતાં ન તુ વૈદેહ્યા દર્શનં રાવણસ્ વા
તેઓએ રામને કહ્યું કે, દરિયાથી ઘેરાયેલી આખી ધરતી શોધી લીધી છે, પણ ન તો સીતા મળી અને ન રાવણ.
ગતાસ્તુ દક્ષિણામાશાં યે વૈ વાનરપુઙ્ગવાઃ। આશાવાંસ્તેષુ કાકુત્સ્થઃ પ્રાણાનાર્તોઽભ્યધારયત્
પણ જે શ્રેષ્ઠ વાનરો દક્ષિણ દિશામાં ગયા હતા, તેમાં કાકુત્સ્થ રામે પોતાનું આશ્રય એમ રાખ્યું કે કદાચ તેઓથી આશા છે.
દ્વિમાસોપરમે કાલે વ્યતીતે પ્લવગાસ્તતઃ। સુગ્રીવમભિગમ્યેદં ત્વરિતા વાક્યમબ્રુવન્
બે મહિના પૂરા થયા પછી, એ વાનરો ઝડપથી સુગ્રીવ પાસે આવ્યા અને એમણે કહ્યું:
રક્ષિતંવાલિના યત્તત્સ્ફીતં મધુવનં મહત્। ત્વયા ચ પ્લવગશ્રેષ્ઠ તદ્ભુઙ્ક્તે પવનાત્મજઃ
જે મોટું અને સમૃદ્ધ મધુવન પહેલા વાલી અને પછી તારા દ્વારા રક્ષાતું હતું, એ હવે પવનપુત્ર આનંદથી ભોગવી રહ્યો છે.
વાલિપુત્રોઽઙ્ગદશ્ચૈવ યે ચાન્યે પ્લવગર્ષભાઃ। વિચેતું દક્ષિણામાશાં રાજન્પ્રસ્થાપિતાસ્ત્વયા
વાલીપુત્ર અંગદ અને બીજા શ્રેષ્ઠ વાનરો, જેમને રાજા તું દક્ષિણ દિશા શોધવા મોકલ્યા હતા—
તેષામપનયં શ્રુત્વા મેને સકૃતકૃત્યતામ્। કૃતાર્થાનાં હિ ભૃત્યાનામેતદ્ભવતિ ચેષ્ટિતમ્
તેમના આ વર્તન વિશે સાંભળી, સુગ્રીવે માન્યું કે એમણે પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કર્યું છે, કારણ કે સફળ સેવકોનું આવું વર્તન હોય છે.
સ તદ્રામાય મેધાવી શશંસ પ્લવગર્ષભઃ। રામશ્ચાપ્યનુમાનેન મેને દૃષ્ટાં તુ મૈથિલીમ્
એ બુદ્ધિશાળી વાનરરાજે રામને આ વાત કહી, અને રામે પણ અંદાજથી માન્યું કે માઇથિલી સીતા મળી ગઈ છે.
હનુમત્પ્રમુખાશ્ચાપિ વિશ્રાન્તાસ્તે પ્લવઙ્ગમાઃ। અભિજગ્મુર્હરીન્દ્રં તં રામલક્ષ્મણસન્નિધૌ
પછી હનુમાનના નેતૃત્વમાં એ વાનરો, આરામ કર્યા પછી, રામ અને લક્ષ્મણની હાજરીમાં વાનરરાજ સુગ્રીવ પાસે આવ્યા.
ગતિં ચ મુખવર્ણં ચ દૃષ્ટ્વારામો હનૂમતઃ। અગમત્પ્રત્યયં ભૂયો દૃષ્ટા સીતેતિ ભારત
રામે હનુમાનની ચાલ અને ચહેરા પરનો આનંદ જોઈને, ફરીથી વિશ્વાસ થયો કે સીતા મળી ગઈ છે.
હનૂમત્પ્રમુખાસ્તે તુ વાનરાઃ પૂર્ણમાનસાઃ। પ્રણેમુર્વિધિવદ્રામં સુગ્રીવં લક્ષ્મણં તથા
હનુમાનના નેતૃત્વમાં એ વાનરો, આનંદથી ભરેલા, વિધિપૂર્વક રામ, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણને વંદન કર્યા.
તાનુવાચાનતાન્રામઃ પ્રગૃહ્ય સશરં ધનુઃ। અપિ માં જીવયિષ્યધ્વમપિ વઃ કૃતકૃત્યતા
રામે ધનુષ્ય અને બાણ પકડીને, નમેલા વાનરોને પૂછ્યું: 'શું તમે મને જીવતો રાખશો? શું તમારું કાર્ય પૂરું થયું છે?'
અપિ રાજ્યમયોધ્યાયાં કારયિષ્યામ્યહં પુનઃ। નિહત્યસમરે શત્રૂનાહૃત્યજનકાત્મજામ્
'શું હું ફરી અયોધ્યામાં રાજય સ્થાપીશ, જ્યારે યુદ્ધમાં દુશ્મનોને હરાવી અને જનકનંદિનીને પાછી લાવીશ?'
અમોક્ષયિત્વાવૈદેહીમહત્વા ચ રણે રિપૂન્। હૃતદારોઽવધૂતશ્ચનાહં જીવિતુમુત્સહે
'જ્યારે સુધી હું વૈદેહીને મુક્ત ન કરું અને યુદ્ધમાં દુશ્મનોને ન હરાવું, ત્યાગેલી પત્ની અને અપમાન સાથે હું કેમ જીવું?'
ઇત્યુક્તવચનં રામં પ્રત્યુવાચાનિલાત્મજઃ। પ્રિયમાખ્યામિ તે રામ દૃષ્ટા સા જાનકી મયા
રામના આ શબ્દો સાંભળી, પવનપુત્ર હનુમાને કહ્યું: 'રામ, હું તને ખુશખબર આપું છું—મારે સીતા જોઈ છે.'
વિચિત્ય દક્ષિણામાશાં સપર્વતવનાકરામ્। શ્રાન્તાઃ કાલે વ્યતીતે સ્મ દૃષ્ટવન્તો મહાગુહાં
'અમે દક્ષિણ દિશામાં પર્વતો, જંગલો અને ગુફાઓ શોધી, લાંબો સમય થાક્યા પછી એક મોટી ગુફા શોધી.'
પ્રવિશામો વયં તાં તુ બહુયોજનમાયતામ્। અન્ધકારાં સુવિપિનાં ગહનાં કીટસેવિતામ્
'અમે એ વિશાળ, અંધકારમય, ઘન જંગલથી ભરેલી અને જીવજંતુઓથી ભરેલી ગુફામાં પ્રવેશ્યા.'