તાં દદર્શ તતો ગૃધ્રો જટાયુર્ગિરિગોચરઃ। રુદતીં રામરામેતિ હિયમાણાં તપસ્વિનીમ્
પહાડોમાં રહેતો ગૃધ્ર, જટાયુ, એ તપસ્વિ સ્ત્રીને 'રામ, રામ' કહી રડતી અને બળજબરીથી લઈ જવામાં આવતી જોઈ.
તતસ્તાં ભર્તૃશોકાર્તાં દીનાં મલિનવાસસમ્। મણિશેષાભ્યલંકારાં રુદતીં ચ પતિવ્રતામ્
પતિના શોકથી વ્યાકુળ, દુઃખી, મલિન વસ્ત્રોમાં, માત્ર થોડા જ ગહણાં પહેરેલી, રડતી અને પતિવ્રતા એવી સીતાને—
રાક્ષસીભિરુપાસ્યન્તીં સમાસીનાં શિલાતલે। રાવણઃકામબાણાર્તો દદર્શોપસસર્પ ચ
રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ ઘેરી રાખેલી, શિલા પર બેઠેલી સીતાને, કામના તીક્ષ્ણ બાણોથી વ્યથિત રાવણએ જોયા અને નજીક ગયો.
દેવદાનવગન્ધર્વયક્ષકિંપુરુષૈર્યુધિ। અજિતોશોકવનિકાં યયૌ કન્દર્પપીડિતઃ
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને કિમ્પુરુષો પણ જેને યુદ્ધમાં હરાવી શક્યા નહોતા, એવો રાવણ કામવેદનાથી પીડાઈને શોકવનમાં પ્રવેશ્યો.
દિવ્યામ્બરધરઃ શ્રીમન્સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલઃ। વિચિત્રમાલ્યમુકુટો વસન્ત ઇવ મૂર્તિમાન્
દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલા, તેજસ્વી, ચમકતા રત્નકુંડલ, રંગબેરંગી માળા અને મુકુટથી સજ્જ, એવો રાવણ વસંત ઋતુની જેમ શોભતો હતો.
ન કલ્પવૃક્ષસદૃશોયત્નાદપિ વિભૂષિતઃ। શ્મશાનચૈત્યદ્રુમવદ્ભૂષિતોઽપિ ભયંકરઃ
જ્યારે એણે પોતાને બહુ જ શોભાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, ત્યારે પણ એ કલ્પવૃક્ષ જેવો લાગતો નહોતો; પણ સ્મશાનના વૃક્ષ જેવો—even સજાવટ પછી પણ—ભયાનક જ લાગતો હતો.
સ તસ્યાસ્તનુમધ્યાયાઃ સમીપે રજનીચરઃ। દદૃશે રોહિણીમેત્ય શનૈશ્ચર ઇવ ગ્રૈહઃ
એ રાત્રે ફરતો રાક્ષસ, પાતળી કમરવાળી સીતાના નજીક ગયો અને શનિ ગ્રહ જેમ રોહિણી પાસે આવે તેમ દેખાયો.
સ તામામન્ત્ર્ય સુશ્રોણીં પુષ્પકેતુશરાહતઃ। ઇદમિત્યબ્રવીદ્વાક્યં ત્રસ્તાં રૌહીમિવાબલામ્
પછી કામના બાણોથી ઘાયલ થયેલા રાવણે એ સુંદર કટિવાળી, ડરેલી અને નાજુક સીતાને, જાણે ડરતી હરણીને બોલાવાય તેમ, આ રીતે સંબોધી કહ્યું:
સીતે પર્યાપ્તમેતાવત્કૃતોભર્તુરનુગ્રહઃ। પ્રસાદં કુરુ તન્વઙ્ગિ ક્રિયતાં પરિકર્મ તે
સીતા, હવે તારા પતિ માટે તું જેટલું કરવું હતું એટલું પૂરું થયું; હવે કૃપા કરીને મને સ્વીકાર અને તું પોતાને શોભાવ.
ભજસ્વમાં વરારોહે મહાર્હાભરણામ્બરા। ભવમે સર્વનારીણામુત્તમા વરવર્ણિની
હે સુંદર કટિવાળી, કિંમતી આભૂષણ અને વસ્ત્રો પહેરીને મને સ્વીકાર; સર્વ સ્ત્રીઓમાં તું મારી શ્રેષ્ઠ બની જા, હે સુંદરવર્ણાવાળી.
સન્તિ મે દેવક્ન્યાશ્ચ ગન્ધર્વાણઆં ચ યોષિતઃ। સન્તિ દાનવન્યાશ્ દૈત્યાનાં ચાપિ યોષિતઃ। `તાસામદ્યવિશાલાક્ષિ સર્વાસાં મે ભવોત્તમા
મારી પાસે દેવકન્યાઓ છે, ગંધર્વ સ્ત્રીઓ છે, દાનવ અને દૈત્ય સ્ત્રીઓ પણ છે; પણ આજે, વિશાળ નેત્રવાળી, તું એ બધામાં શ્રેષ્ઠ બનીને મારી હો.
ચતુર્દશ પિશાચીનાં કોટ્યો મે વચને સ્થિતાઃ। દ્વિસ્તાવત્પુરુષાદાનાં રક્ષસાં ભીમકર્મણામ્
મારા આજ્ઞામાં ચૌદ કરોડ પિશાચ સ્ત્રીઓ છે; અને એના બે ગણી ભયાનક કર્મવાળા માનવખોર રાક્ષસો પણ છે.
તતો મે ત્રિગુણા યક્ષા યે મદ્વચનકારિણઃ। કેચિદેવ ધનાધ્યક્ષં ભ્રાતરં મે સમાશ્રિતાઃ
એ પછી, મારા આજ્ઞામાં ત્રણ ગણાં યક્ષો છે; અને કેટલાક યક્ષો તો મારા ધનના દેવ એવા ભાઈ પાસે શરણ ગયા છે.
ગન્દર્વાપ્સરસો ભદ્રે મામાપાનગતં સદા। ઉપતિષ્ઠન્તિ વામોરુ યથૈવ ભ્રાતરં મમ
હે ભદ્રે, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ હંમેશા મને સેવા આપે છે, હે સુંદર જાંઘવાળી, જેમ તેઓ મારા ભાઈની સેવા કરે છે તેમ.
પુત્રોઽહમપિ વિપ્રર્ષેઃ સાક્ષાદ્વિશ્રવસો મુનેઃ। પઞ્ચમો લોકપાલાનામિતિ મે પ્રથિતં યશઃ
હું પણ મહર્ષિ વિશ્રવસનો પુત્ર છું; અને લોકપાલોમાં પાંચમો તરીકે મારી ખ્યાતિ પ્રસિદ્ધ છે.
દિવ્યાનિ ભક્ષ્યભોજ્યાનિ પાનાનિ વિવિધાનિ ચ। યથૈવ ત્રિદશેશસ્યતથૈવ મમ ભામિનિ
હે સુન્દરી, મારા પાસે પણ દેવતાના રાજા જેટલાં જ દિવ્ય ભોજન, ખોરાક અને વિવિધ પાન છે.
ક્ષીયતાં દુષ્કૃતં કર્મ વનવાસકૃતં તવ। ભાર્યા મે ભવસુશ્રોણિ યથા મણ્ડોદરીતથા
વનમાં તારા નિવાસ દરમિયાન કરેલા દુષ્કર્મો ઓગળી જાય એવી કામના છે; સુંદર કટિવાળી, તું મારી પત્ની બન, જેમ મંડોદરી છે એમ.
ઇત્યુક્તા તેન વૈદેહી પરિવૃત્ય સુભાનના। તૃણમનતરતઃ કૃત્વાતમુવાચ નિશાચરમ્
એમ કહીને, સુંદર મુખવાળી વૈદેહીએ પીઠ ફેરવી, બંને વચ્ચે ઘાસનું તણું મૂકી, રાત્રિમાં ફરનારને ઉત્તર આપ્યો.
અશિવેનાતિવામોરૂરજસ્રં નેત્રવારિણા। સ્તનાવપતિતૌ બાલા સંહતાવભિવર્ષતી
એના સુંદર જાંઘો કંપી રહ્યા હતા, આંખોમાંથી સતત આંસુ વહેતા હતા, યુવાન સ્ત્રીએ પોતાના સ્તનો ભેગા કરી રડી પડતી હતી.
વ્યવસ્થાપ્યકથંચિત્સા વિષાદાદતિમોહિતા'। ઉવાચ વાક્યં તં ક્ષુદ્રં વૈદેહી પતિદેવતા
ઘણું દુઃખ અને મૂંઝવણથી ભરાઈ, કઠિનતાથી પોતાને સંભાળી, પતિને દેવતા સમાન માનનારી વૈદેહીએ એ કુપાત્રને કહ્યું.
અસકૃદ્વદતો વાક્યમીદૃશં રાક્ષસેશ્વર। વિષાદયુક્તમેતત્તે મયા શ્રુતમભાગ્યયા। તદ્ભદ્રમુખ ભદ્રં તે માનસં વિનિવર્ત્યતામ્
રાક્ષસોના સ્વામી, તું વારંવાર આવી વાતો કહે છે; હું, દુર્ભાગ્યવાળી, દુઃખથી ભરેલી, આ બધું સાંભળ્યું છે. તેથી, શુભમુખ, તારો મન આ તરફથી ફેરવી લે.
પરદારાઽસ્મ્યલભ્યા ચ સતતં ચ પતિવ્રતા। ન ચૈવૌપયિકી ભાર્ય માનુષી તવ રાક્ષસ
હું પરસ્ત્રી છું, અપ્રાપ્ય છું અને હંમેશા પતિવ્રતા છું; માનવ સ્ત્રી તારી પત્ની બનવા યોગ્ય નથી, રાક્ષસ.
વિવશાં ધર્ષયિત્વચ કાં ત્વં પ્રીતિમવાપ્સ્યસિ। ન ચ પાલયસે ધર્મં લોકપાલસમઃ કથમ્
તું જો બળજબરીથી બેચારી સ્ત્રીને ત્રાસ આપશે તો તને શું આનંદ મળશે? અને તું પોતે ધર્મનું પાલન નથી કરતો, તો દુનિયાના રક્ષકો જેવો કઈ રીતે કહેવાય?
ભ્રાતરં રાજરાજં તં મહેશ્વરસસ્વં પ્રભુમ્। ધનેશ્વરં વ્યપદિશન્કથં ત્વિહ ન લજ્જસે
તારો ભાઈ, રાજાઓમાં રાજા, મહાન સ્વામી, ધનની માલિક — એને પોતાનો સ્વામી કહીને પણ તને અહીં શરમ કેમ નથી આવતી?
ઇત્યુક્ત્વા પ્રારુદત્સીતા કમ્પયન્તી પયોધરૌ। શિરોધરાં ચ તન્વઙ્ગી મુસ્વં પ્રચ્છાદ્યવાસસા
આવું કહીને, સીતા રડી પડી, તેના સ્તનો ધ્રુજતા હતા, પાતળી કાયાએ વાંકી થઈ, કપડાંથી મુખ ઢાંકી દીધું.
તસ્ય રુદત્યા ભામિત્યા દીર્ઘા વેણી સુસયતા। દદૃશે સ્વસિતા સ્નિગ્ધા કાલી વ્યાલીવ મૂર્ધનિ
તે રડતી હતી ત્યારે, એની લાંબી, સારી રીતે વણેલી, કાળી, ચમકદાર વાળ માથા પર આવી પડ્યા, જાણે કાળી સાપ હોય એમ.
શ્રુત્વા તદ્રાવણો વાક્યં સીતયોક્તં સુનિષુરમ્। પ્રત્યાખ્યાતોઽપિદુર્મેધાઃ પુનરેવાબ્રવીદ્વચઃ
સીતાએ દૃઢ નિશ્ચયથી કહેલા શબ્દો સાંભળી, રાવણે, અસ્વીકાર છતાં, ફરીથી કઠોર મનથી બોલવાનું શરૂ કર્યું.
કામમઙ્ગનિ મે સીતે દુનોતુ મકરધ્વજઃ। નત્વામકામાં સુશ્રોણીં સમેપ્યે ચારુહાસિનીં
સીતા, જો કામદેવ ઈચ્છે તો મારા અંગોને દુઃખ આપે; પણ, સુંદર કટિવાળી, સુંદર સ્મિતવાળી, તારી મરજી વિરુદ્ધ હું તને સ્પર્શીશ નહીં.
કિંનુ શક્યં મયા કર્તું યત્ત્વમદ્યાપિમાનુષમ્। આહારભૂતમસ્માકં રામમેવાનુરુધ્યસે
હું શું કરી શકું? આજે પણ તું, જે અમારો આહાર બનવા માનવી છે, માત્ર રામને જ યાદ કરે છે.
ઇત્યુક્ત્વા તામનિન્દ્યાઙ્ગીં સ રાક્ષસમહેશ્વરઃ। તત્રૈવાન્તર્હિતો ભૂત્વા જગામાભિમતાં દિશમ્
આવી નિર્દોષ અંગવાળી સ્ત્રીને એમ કહી, રાક્ષસોના મહાસ્વામી ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ, પોતાની ઇચ્છિત દિશામાં ચાલ્યો ગયો.