ઇત્યુક્તા સા પ્રરુદતી પર્યશઙ્કત લક્ષ્મણમ્। હતા વૈ સ્ત્રીસ્વભાવેન શુદ્ધચારિત્રભૂષણા
આ રીતે કહ્યું ત્યારે, એ રડવા લાગી અને લક્ષ્મણની ચિંતા કરવા લાગી, જેમ કે સ્ત્રી સ્વભાવથી, શુદ્ધ ચાલચાલનથી શોભતી હતી.
સા તં પરુષમારબ્ધા વક્તું સાધ્વી પતિવ્રતા। નૈષ કામો ભવેન્મૂઢ યં ત્વં પ્રાર્થયસે હૃદા
એ પતિવ્રતા અને સતી સ્ત્રીએ, ગુસ્સાથી કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું: 'જે ઈચ્છા તું મનમાં રાખે છે, એ ક્યારેય પૂરી નહીં થાય, મૂર્ખ.'
અપ્યહંશસ્ત્રમાદાય હન્યામાત્માનમાત્મના। પતેયં ગિરિશૃઙ્ગાદ્વા વિશેયં વા હુતાશનમ્
હું તો શસ્ત્ર લઈ ને પોતાને મારી નાખું, કે પર્વતની ટોચ પરથી કૂદી પડું, કે અગ્નિમાં પ્રવેશી જાઉં,
રામં ભર્તારમુત્સુજ્યન ત્વહં ત્વાં કથઞ્ચન। નિહીનમુપતિષ્ઠેયં શાર્દૂલી ક્રોષ્ટુકં યથા
પણ રામને છોડીને, હું ક્યારેય તને સ્વીકારી શકું નહીં, જેમ કે વાઘણ ક્યારેય ગીધને સ્વીકારતી નથી.
એતાદૃશં વચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ પ્રિયરાઘ્નવ। પિધાયકર્ણૌ સદ્વૃત્તઃ પ્રસ્થિતો યેન રાઘવઃ
આવા શબ્દો સાંભળી, સારા સ્વભાવવાળા લક્ષ્મણે પોતાના કાન ઢાંકી લીધાં અને રામ પાસે જવા નીકળી પડ્યો.
સ રામસ્ય પદંગૃહ્ય પ્રસસાર ધનુર્ધરઃ। અવીક્ષમાણો વિમ્બોષ્ઠીં પ્રયયૌ લક્ષ્મણસ્તદા
એ ધનુર્ધારી લક્ષ્મણે રામનો માર્ગ પકડી લીધો અને પાછળ વળીને સુંદર હોઠવાળી (સીતા) તરફ જોયા વિના આગળ વધ્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે રક્ષો રાવણઃ પ્રત્યદૃશ્યત। અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ ભસ્મચ્છન્ન ઇવાનલઃ
એ સમયે, રાવણ નામનો રાક્ષસ, જે દુર્ભાગ્યશાળી હતો પણ સુંદર રૂપ ધારણ કરેલો, એ રીતે દેખાયો જેમ કે રાખથી ઢંકાયેલો અગ્નિ.
યતિવેપપ્રતિચ્છન્નો જિહીર્ષુસ્તામનિન્દિતામ્। `ઉપાગચ્છત્સ વૈદેહીં રાવણઃ પાપનિશ્ચયઃ
યતિનું વેશ ધારણ કરીને, દુષ્ટ મનથી, રાવણે નિર્દોષ વૈદેહી પાસે જવાનું નક્કી કર્યું.
સા તમાલક્ષ્યસંપ્રાપ્તં ધર્મજ્ઞા જનકાત્મજા। નિમન્ત્રયામાસ તદા ફલમૂલાશનાદિભિઃ
એ સમયે, ધર્મને જાણનારી જનકની દીકરીએ, એને આવકાર્યો અને ફળ-મૂળ વગેરેથી પીરસવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
અવમત્યતતઃ સર્વં સ્વં રૂપં પ્રત્યપદ્યત। સાન્ત્વયામાસ વૈદેહીં કામી રાક્ષસપુઙ્ગવઃ
પણ એ બધું અવગણીને, રાક્ષસોના મુખ્ય રાવણે પોતાનું સાચું રૂપ ધારણ કર્યું અને કામવશ થઈને વૈદેહીને મનાવવા લાગ્યો.
સીતે રાક્ષસરાજોઽહંરાવણો નામ વિશ્રુતઃ। મમ લઙ્કાપુરી નામ્ના રમ્યા પારે મહોદધેઃ
સીતે, હું રાક્ષસોના રાજા રાવણ છું, જેનું નામ બધે પ્રસિદ્ધ છે; મારી લંકા નામની સુંદર નગરી મહાસાગરના પાર છે.
તત્ર ત્વં નરનારીષુ શોભિષ્યસિ મયા સહ। ભાર્યા મે ભવ સુશ્રોણિ તાપસં ત્યજ રાઘવમ્
ત્યાં, પુરુષો-સ્ત્રીઓમાં તું મારી સાથે ખૂબ જ શોભશે; સુંદર કટિવાળી, તું મારી પત્ની બન અને તપસ્વી રામને છોડી દે.
એવમાદીનિ વાક્યાનિ શ્રુત્વા તસ્યાથ જાનકી। પિધાય કર્ણૌ સુશ્રોણી મૈવમિત્યબ્રવીદ્વચઃ
આવી વાતો સાંભળી, સુંદર કટિવાળી જાનકીયે પોતાના કાન ઢાંકી લીધાં અને કહ્યું: 'આવું બોલશો નહીં.'
પ્રપતેદ્દ્યૌઃ સનક્ષત્રા પૃથિવી શકલીભવેત્। `શુષ્યેત્તોયનિધૌ તોયં ચન્દ્રઃ શીતાંશુતાં ત્યજેત્
આકાશ તારા સહિત પડી જાય, ધરતી તૂટી જાય, સાગરમાંથી પાણી સુકી જાય, ચંદ્ર શીતળતા છોડી દે—
ઉષ્ણાંશુત્વમથો જહ્યાદાદિત્યો વહ્નિરુષ્ણતામ્'। ત્યક્ત્વાશૈત્યં ભજેન્નાહં ત્યજેયંરઘુનન્દનમ્
સૂર્ય પોતાની તાપ છોડી દે, અગ્નિ ગરમી ગુમાવી દે, ઠંડક પણ છોડી દે—પણ હું ક્યારેય રઘુનંદનને છોડું નહીં.
કથં હિ ભિન્નકરટં પદ્મિનં વનગોચરમ્। ઉપસ્થાય મહાનાગં કરેણુઃ સૂકરં સ્પૃશેત્
જેમ વનમાટે તૂટેલી કમળવાળી તળાવ છોડીને, ગજગામિ ગાય (હાથીણ) મહાન હાથીને છોડીને ક્યારેય શૂકરને સ્પર્શતી નથી, એમ.
કથં હિ પીત્વા માધ્વીકં પીત્વા ચ મધુમાધવીમ્। લોભં સૌવીરકે કુર્યાન્નારી કાચિદિતિ સ્મરેઃ
જેમ સ્ત્રી મધ અને મધુર દ્રાક્ષરસ પીધા પછી ક્યારેય ખાટા દારૂની ઈચ્છા કરતી નથી, એ વાત યાદ રાખજે.
ઇતિ સા તં સમાભાષ્ય પ્રવિવેશાશ્રમં તતઃ। ક્રોધાત્પ્રસ્ફુરમાણૌષ્ઠી વિધુન્વાના કરૌ મુહુઃ
આ રીતે કહીને, એ ગુસ્સાથી થરથરતા હોઠ અને વારંવાર હાથ હલાવતી, આશ્રમમાં પ્રવેશી ગઈ.
તામધિદ્રુત્ય સુશ્રોણીં રાવણઃ પ્રત્યષેધયત્
રાવણ ઝડપથી એ સુંદર કટિવાળી સ્ત્રીના રસ્તામાં આવીને ઊભો રહ્યો અને તેનો માર્ગ રોકી લીધો.
ભર્ત્સયિત્વાતુ રૂક્ષેણ સ્વરેણ ગતચેતનામ્। મૂર્ધજેષુ નિજગ્રાહ ઊર્ધ્વમાચક્રમે તતઃ
પછી તેણે, બેભાન થયેલી સીતાને, કર્કશ અવાજે ધમકાવી અને તેના વાળ પકડીને ઊંચકવા લાગ્યો.
તાં દદર્શ તતો ગૃધ્રો જટાયુર્ગિરિગોચરઃ। રુદતીં રામરામેતિ હિયમાણાં તપસ્વિનીમ્
પહાડોમાં રહેતો ગૃધ્ર, જટાયુ, એ તપસ્વિ સ્ત્રીને 'રામ, રામ' કહી રડતી અને બળજબરીથી લઈ જવામાં આવતી જોઈ.
તતસ્તાં ભર્તૃશોકાર્તાં દીનાં મલિનવાસસમ્। મણિશેષાભ્યલંકારાં રુદતીં ચ પતિવ્રતામ્
પતિના શોકથી વ્યાકુળ, દુઃખી, મલિન વસ્ત્રોમાં, માત્ર થોડા જ ગહણાં પહેરેલી, રડતી અને પતિવ્રતા એવી સીતાને—
રાક્ષસીભિરુપાસ્યન્તીં સમાસીનાં શિલાતલે। રાવણઃકામબાણાર્તો દદર્શોપસસર્પ ચ
રાક્ષસ સ્ત્રીઓએ ઘેરી રાખેલી, શિલા પર બેઠેલી સીતાને, કામના તીક્ષ્ણ બાણોથી વ્યથિત રાવણએ જોયા અને નજીક ગયો.
દેવદાનવગન્ધર્વયક્ષકિંપુરુષૈર્યુધિ। અજિતોશોકવનિકાં યયૌ કન્દર્પપીડિતઃ
દેવ, દાનવ, ગંધર્વ, યક્ષ અને કિમ્પુરુષો પણ જેને યુદ્ધમાં હરાવી શક્યા નહોતા, એવો રાવણ કામવેદનાથી પીડાઈને શોકવનમાં પ્રવેશ્યો.
દિવ્યામ્બરધરઃ શ્રીમન્સુમૃષ્ટમણિકુણ્ડલઃ। વિચિત્રમાલ્યમુકુટો વસન્ત ઇવ મૂર્તિમાન્
દિવ્ય વસ્ત્રો પહેરેલા, તેજસ્વી, ચમકતા રત્નકુંડલ, રંગબેરંગી માળા અને મુકુટથી સજ્જ, એવો રાવણ વસંત ઋતુની જેમ શોભતો હતો.
ન કલ્પવૃક્ષસદૃશોયત્નાદપિ વિભૂષિતઃ। શ્મશાનચૈત્યદ્રુમવદ્ભૂષિતોઽપિ ભયંકરઃ
જ્યારે એણે પોતાને બહુ જ શોભાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો, ત્યારે પણ એ કલ્પવૃક્ષ જેવો લાગતો નહોતો; પણ સ્મશાનના વૃક્ષ જેવો—even સજાવટ પછી પણ—ભયાનક જ લાગતો હતો.
સ તસ્યાસ્તનુમધ્યાયાઃ સમીપે રજનીચરઃ। દદૃશે રોહિણીમેત્ય શનૈશ્ચર ઇવ ગ્રૈહઃ
એ રાત્રે ફરતો રાક્ષસ, પાતળી કમરવાળી સીતાના નજીક ગયો અને શનિ ગ્રહ જેમ રોહિણી પાસે આવે તેમ દેખાયો.
સ તામામન્ત્ર્ય સુશ્રોણીં પુષ્પકેતુશરાહતઃ। ઇદમિત્યબ્રવીદ્વાક્યં ત્રસ્તાં રૌહીમિવાબલામ્
પછી કામના બાણોથી ઘાયલ થયેલા રાવણે એ સુંદર કટિવાળી, ડરેલી અને નાજુક સીતાને, જાણે ડરતી હરણીને બોલાવાય તેમ, આ રીતે સંબોધી કહ્યું:
સીતે પર્યાપ્તમેતાવત્કૃતોભર્તુરનુગ્રહઃ। પ્રસાદં કુરુ તન્વઙ્ગિ ક્રિયતાં પરિકર્મ તે
સીતા, હવે તારા પતિ માટે તું જેટલું કરવું હતું એટલું પૂરું થયું; હવે કૃપા કરીને મને સ્વીકાર અને તું પોતાને શોભાવ.
ભજસ્વમાં વરારોહે મહાર્હાભરણામ્બરા। ભવમે સર્વનારીણામુત્તમા વરવર્ણિની
હે સુંદર કટિવાળી, કિંમતી આભૂષણ અને વસ્ત્રો પહેરીને મને સ્વીકાર; સર્વ સ્ત્રીઓમાં તું મારી શ્રેષ્ઠ બની જા, હે સુંદરવર્ણાવાળી.