શશંસ રાવણસ્તસ્મૈ તત્સર્વં રામચેષ્ટિતમ્। સમાસેનૈવ કાર્યાણિ ક્રોધામર્ષસમન્વિતઃ
પછી રાવણે ગુસ્સા અને દુઃખ સાથે રામના બધા કાર્યો અને પોતાનું મનમાં ધરેલું કામ મરીચાને સંક્ષિપ્તમાં કહી દીધું.
મારીચસ્ત્વબ્રવીચ્છ્રત્વા સમાસેનૈવ રાવણમ્। અલં તે રામમાસાદ્ય વીર્યજ્ઞો હ્યસ્મિ તસ્ય વૈ
મરીચાએ એ બધું સાંભળી સંક્ષિપ્તમાં રાવણને કહ્યું: 'રામ સામે જવું એ તમારા માટે પૂરતું છે; હું એના બળને સારી રીતે ઓળખું છું.'
બાણવેગં હિ કસ્તસ્ય શક્તઃ સોઢું મહાત્મનઃ। પ્રવ્રજ્યાયાં હિ મે હેતુઃ સ એવ પુરુષર્ષભઃ। વિનાશમુખમેતત્તે કેનાખ્યાતં દુરાત્મના
એ મહાન આત્માના બાણોની તીવ્રતા કોણ સહન કરી શકે? એ જ મારા સં્યાસનો કારણ છે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ. આ વિનાશ તરફ જતો માર્ગ તને કોણે બતાવ્યો અને કેમ દુર્ભાવનાથી કહ્યું?
તમુવાચાથ સક્રોધો રાવણઃ પરિભર્ત્સયન્। અકુર્વતોઽસ્મદ્વચનં સ્યાન્મૃત્યુરપિ તે ધ્રુવમ્
પછી રાવણ ગુસ્સે થઈને તેને ઠપકો આપતો બોલ્યો: જો તું મારી આજ્ઞા નહીં માને, તો તને નિશ્ચિતપણે મૃત્યુ ભોગવવું પડશે.
મરીચશ્ચિન્તયામાસ વિશિષ્ટાન્મરણં વરમ્। અવશ્યં મરણે પ્રાપ્તે કરિષ્યામ્યસ્ય યન્મતમ્
મારીચાએ મનમાં વિચાર્યું: રામના હાથે મૃત્યુ પામવું બીજાં બધાં મૃત્યુ કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. જ્યારે મૃત્યુ અનિવાર્ય છે, ત્યારે હું એની ઈચ્છા પ્રમાણે જ કરું છું.
તતસ્તં પ્રત્યુવાચાથ મારીચો રક્ષસાંવરમ્। કિં તે સાહ્યાં મયા કાર્યં કરિષ્યામ્યવશોપિ તત્
પછી રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવી મારીચાએ કહ્યું: તને મારી પાસે શું મદદ જોઈએ છે? હું ઇચ્છા ન હોવા છતાં પણ તે કરીશ.
તમબ્રવીદ્દશગ્રીવો ગચ્છ સીતાં પ્રલોભય। રત્નશૃઙ્ગો મૃગો ભૂત્વા રત્નચિત્રતનૂરુહઃ
દશમુખે કહ્યું: જા, સીતાને લલચાવ, અને રત્નોથી શોભતા શિંગ અને ચમકતા શરીરવાળું હરણ બની જા.
ધ્રુવં સીતા સમાલક્ષ્યત્વાં રામં ચોદયિષ્યતિ। અપક્રાન્તે ચ કાકુત્સ્થે સીતા વશ્યા ભવિષ્યતિ
નિશ્ચિત છે કે, સીતાને તને જોઈને રામને તારો પીછો કરવા માટે કહેશે; અને જ્યારે કાકુત્સ્થ ત્યાંથી દૂર જશે, ત્યારે સિતા મારી વશમાં આવી જશે.
તામાદાયાપનેષ્યામિ તતઃ સ નભવિષ્યતિ। ભાર્યાવિયોગાદ્દુર્બુદ્ધિરેતત્સાહ્યં કુરુષ્વ મે
પછી હું તેને પકડી લઈ જઈશ, અને રામ બેકસુર થઈ જશે. પત્નીથી વિયોગ પામીને એ મૂર્ખ ભટકી જશે—એટલે મને આમાં મદદ કર.
ઇત્યેવમુક્તોમારીચઃ કૃત્વોદકમથાત્મનઃ। રાવણં પુરતો યાન્તમન્વગચ્છત્સુદુઃખિતઃ
આ રીતે કહેવામાં આવ્યા પછી, મારીચાએ પોતાનું જળાંજલિ કર્યું અને ખૂબ દુઃખી થઈને રાવણના પાછળ પાછળ ગયો.
તતસ્તસ્યાશ્રમં ગત્વારામસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ। ચક્રતુસ્તદ્યથા સર્વમુભૌ યત્પૂર્વમન્ત્રિતમ્
પછી તેઓ રામના આશ્રમ પાસે ગયા, જેના કર્મો નિષ્કલંક છે, અને બંનેએ પહેલેથી જે યોજના બનાવી હતી તે પ્રમાણે બધું કર્યું.
રાવણસ્તુ યતિર્ભૂત્વા મુણ્ડઃ કુણ્ડીત્રિદણ્ડધૃત્। મૃગશ્ચભૂત્વામારીચસ્તં દેશમુપજગ્મતુઃ
રાવણે યતિનું રૂપ ધારણ કર્યું—મુંડેલું માથું, કમંડલુ અને ત્રિદંડ સાથે—અને મારીચાએ હરણ બની, બંને એ સ્થળે ગયા.
દર્શયામાસ મારીચો વૈદેહીં મૃગરૂપધૃત્। ચોદયામાસ તસ્યાર્થે સા રામં વિધિચોદિતા
મારીચાએ હરણનું રૂપ ધારણ કરીને વૈદેહીને દેખાડ્યો; અને વિધિના પ્રેરણે, સીતાએ રામને તેનું પીછો કરવા કહ્યું.
રામસ્તસ્યાઃ પ્રિયં કુર્વન્ધનુરાદાય સત્વરઃ। રક્ષાર્થે લક્ષ્મણં ન્યસ્ય પ્રયયૌ મૃગલિપ્સયા
રામે, સીતાને પ્રસન્ન કરવા માટે, તરત ધનુષ્ય ઉઠાવ્યું, લક્ષ્મણને તેની રક્ષા માટે છોડી, અને હરણના પીછે દોડી ગયો.
સ ધન્વી બદ્ધતૂણીરઃ ખઙ્ગગોધાઙ્ગુલિત્રવાન્। અન્વધાવન્મૃગં રામો રુદ્રસ્તારામૃગં યથા
ધનુષ્ય, તૂણીર, ખડગ અને બાંયમાં વાઘનખ પહેરીને, રામ હરણના પીછે દોડી ગયો, જેમ રુદ્રે એક વખત તારાહરણનો પીછો કર્યો હતો.
સોઽન્તર્હિતઃ પુનસ્તસ્ય દર્શનં રાક્ષસો વ્રજન્। ચકર્ષ મહદધ્વાનં રામસ્તં વુબુધે તતઃ
રાક્ષસ ક્યારેક અદૃશ્ય અને ક્યારેક દેખાતો, રામને બહુ દૂર લઈ ગયો; પણ રામે તેની ચાલાકી સમજાવી.
નિશાચરં વિદિત્વા તં રાઘવઃ પ્રતિભાનવાન્। અમોઘં શરમાદાય જઘાન મૃગરૂપિણમ્
રાઘવ, બુદ્ધિશાળી, એ રાત્રિચર છે એ જાણી, અચૂક બાણ લઈને હરણરૂપ ધારણ કરનારને ઘાયલ કર્યો.
સ રામવાણાભિહતઃ કૃત્વા રામસ્વરં તદા। હા સીતે લક્ષ્મણેત્યેવં ચુક્રોશાર્તસ્વરેણ હ
રામના બાણથી ઘાયલ થઈ, તેણે રામની જ અવાજે, 'હાય સીતે! હાય લક્ષ્મણ!' એમ ભારે પીડાથી બૂમ પાડી.
શુશ્રાવ તસ્ય વૈદેહી તતસ્તાં કરુણાં ગિરમ્। સાપ્રાપતત્તતઃ સીતા તામુવાચાથ લક્ષ્મણઃ
વૈદેહીએ એ કરુણ બૂમ સાંભળી, અને સીતાને ભારે ચિંતામાં મૂકીને, તેણે લક્ષ્મણને કહ્યું.
અલં તે શઙ્કયા ભીરુ કો રામં પ્રહરિષ્યતિ। મુહૂર્તાદ્દ્રક્ષ્યસે રામં ભર્તારં ત્વં શુચિસ્મિતમ્
લક્ષ્મણે કહ્યું: ડર છોડ, ભયભીત સીતે, રામને કોણ નુકસાન કરી શકે? થોડા જ સમયે તું તારા પતિ રામને જોઈશ, હે સુંદર સ્મિતવાળી.
ઇત્યુક્તા સા પ્રરુદતી પર્યશઙ્કત લક્ષ્મણમ્। હતા વૈ સ્ત્રીસ્વભાવેન શુદ્ધચારિત્રભૂષણા
આ રીતે કહ્યું ત્યારે, એ રડવા લાગી અને લક્ષ્મણની ચિંતા કરવા લાગી, જેમ કે સ્ત્રી સ્વભાવથી, શુદ્ધ ચાલચાલનથી શોભતી હતી.
સા તં પરુષમારબ્ધા વક્તું સાધ્વી પતિવ્રતા। નૈષ કામો ભવેન્મૂઢ યં ત્વં પ્રાર્થયસે હૃદા
એ પતિવ્રતા અને સતી સ્ત્રીએ, ગુસ્સાથી કઠોર શબ્દોમાં કહ્યું: 'જે ઈચ્છા તું મનમાં રાખે છે, એ ક્યારેય પૂરી નહીં થાય, મૂર્ખ.'
અપ્યહંશસ્ત્રમાદાય હન્યામાત્માનમાત્મના। પતેયં ગિરિશૃઙ્ગાદ્વા વિશેયં વા હુતાશનમ્
હું તો શસ્ત્ર લઈ ને પોતાને મારી નાખું, કે પર્વતની ટોચ પરથી કૂદી પડું, કે અગ્નિમાં પ્રવેશી જાઉં,
રામં ભર્તારમુત્સુજ્યન ત્વહં ત્વાં કથઞ્ચન। નિહીનમુપતિષ્ઠેયં શાર્દૂલી ક્રોષ્ટુકં યથા
પણ રામને છોડીને, હું ક્યારેય તને સ્વીકારી શકું નહીં, જેમ કે વાઘણ ક્યારેય ગીધને સ્વીકારતી નથી.
એતાદૃશં વચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મણઃ પ્રિયરાઘ્નવ। પિધાયકર્ણૌ સદ્વૃત્તઃ પ્રસ્થિતો યેન રાઘવઃ
આવા શબ્દો સાંભળી, સારા સ્વભાવવાળા લક્ષ્મણે પોતાના કાન ઢાંકી લીધાં અને રામ પાસે જવા નીકળી પડ્યો.
સ રામસ્ય પદંગૃહ્ય પ્રસસાર ધનુર્ધરઃ। અવીક્ષમાણો વિમ્બોષ્ઠીં પ્રયયૌ લક્ષ્મણસ્તદા
એ ધનુર્ધારી લક્ષ્મણે રામનો માર્ગ પકડી લીધો અને પાછળ વળીને સુંદર હોઠવાળી (સીતા) તરફ જોયા વિના આગળ વધ્યો.
એતસ્મિન્નન્તરે રક્ષો રાવણઃ પ્રત્યદૃશ્યત। અભવ્યો ભવ્યરૂપેણ ભસ્મચ્છન્ન ઇવાનલઃ
એ સમયે, રાવણ નામનો રાક્ષસ, જે દુર્ભાગ્યશાળી હતો પણ સુંદર રૂપ ધારણ કરેલો, એ રીતે દેખાયો જેમ કે રાખથી ઢંકાયેલો અગ્નિ.
યતિવેપપ્રતિચ્છન્નો જિહીર્ષુસ્તામનિન્દિતામ્। `ઉપાગચ્છત્સ વૈદેહીં રાવણઃ પાપનિશ્ચયઃ
યતિનું વેશ ધારણ કરીને, દુષ્ટ મનથી, રાવણે નિર્દોષ વૈદેહી પાસે જવાનું નક્કી કર્યું.
સા તમાલક્ષ્યસંપ્રાપ્તં ધર્મજ્ઞા જનકાત્મજા। નિમન્ત્રયામાસ તદા ફલમૂલાશનાદિભિઃ
એ સમયે, ધર્મને જાણનારી જનકની દીકરીએ, એને આવકાર્યો અને ફળ-મૂળ વગેરેથી પીરસવાનો પ્રયત્ન કર્યો.
અવમત્યતતઃ સર્વં સ્વં રૂપં પ્રત્યપદ્યત। સાન્ત્વયામાસ વૈદેહીં કામી રાક્ષસપુઙ્ગવઃ
પણ એ બધું અવગણીને, રાક્ષસોના મુખ્ય રાવણે પોતાનું સાચું રૂપ ધારણ કર્યું અને કામવશ થઈને વૈદેહીને મનાવવા લાગ્યો.