અદ્ય કૈકેયિ દૌર્ભાગ્યં રાજ્ઞા તે ખ્યાપિતં મહત્। આશીવિષસ્ત્વાં સંક્રુદ્ધશ્છન્નો દશતિ દુર્ભગે
આજે, કૈકેયી, તારો મોટો દુર્ભાગ્ય રાજાએ જાહેર કર્યું છે; ગુપ્ત અને ગુસ્સે ભરેલા સાપ જેવો, એ તને ડંખી રહ્યો છે, દુર્ભાગ્યવાળી.
સુભગા ખલુ કૌસલ્યા યસ્યાઃ પુત્રોઽભિષેક્ષ્યતે। કુતો હિ તવ સૌભાગ્યં યસ્યાઃ પુત્રો ન રાજ્યભાક્
કૌશલ્યા ખરેખર ભાગ્યશાળી છે, જેના પુત્રને રાજ્યાભિષેક મળશે; પણ તારો શું ભાગ્ય, જેના પુત્રને રાજ્ય મળશે જ નહીં?
સા તદ્વચનમાજ્ઞાય સર્વાભરણભૂષિતા। વેદી વિલગ્નમધ્યેન બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્
આ વચન સાંભળી, સર્વે આભૂષણોથી શોભાયમાન, સુંદર કટિબંધ પહેરેલી એ સ્ત્રીએ એ વાત સમજાવી.
વવિક્તે પતિમાસાદ્ય હસન્તીવ શુચિસ્મિતા। રાજાનં તર્જયન્તીવ મધુરં વાક્યમબ્રવીત્
એકાંતમાં પતિ પાસે જઈ, શુદ્ધ સ્મિત સાથે હસતી હસતી, રાજાને જાણે ઠપકો આપતી હોય એમ, મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
સત્યપ્રતિજ્ઞ યન્મે ત્વં કામમેકં વિસૃષ્ટવાન્। ઉપાકુરુષ્વ તદ્રાજંસ્તસ્માન્મુઞ્ચસ્વ સંકટાત્। `તદદ્ય કુરુ સત્યં મે વરં વરદ ભૂપતે
તમે જે કદી મને એક ઇચ્છા આપી હતી, એ સાચી પ્રતિજ્ઞા હવે પૂરી કરો, રાજા, અને પોતાને મુશ્કેલીમાંથી મુક્ત કરો. આજે મને વરદાન આપો, દાતા રાજા.
વરં દદાનિ તે હન્ત તદ્ગૃહાણ યદિચ્છસિ। અવધ્યો વધ્યતાં કોદ્ય વધ્યઃ કોઽદ્ય વિમુચ્યતાં
હા, હું તને વરદાન આપું છું, જે તારે ઈચ્છું હોય એ લઈ લે. અજેયને પણ મારવામાં આવે, અને જે દંડને પાત્ર છે એ આજે મુક્ત થાય.
ધનં દદાનિ કસ્યાદ્ હ્રિયતાં કસ્યરવાપુનઃ। બ્રાહ્મણસ્વાદિહાન્યત્રયત્કિંચિદ્વિત્તમસ્તિ મે
હું ધન પણ આપીશ, કોનું લઈ લઈએ અને કોનું પાછું આપી દઈએ? બ્રાહ્મણોને છોડીને, જે કંઈ સંપત્તિ મારી પાસે છે, એ બધું તારો છે.
પૃથિવ્યાં રાજરાજોસ્મિ ચાતુર્વર્ણ્યસ્ રિતા। યસ્તેઽભિલપિતઃ કામો બ્રૂહિ કલ્યાણિ માચિરં
પૃથ્વી પરના રાજાઓમાં હું ચાર વર્ણના શાસક છું. તારી જે ઈચ્છા છે, એ નિડરપણે કહો, શુભે, વિલંબ ન કર.
સાતદ્વચનમાજ્ઞાય પરિગૃહ્ય નરાધિપમ્। આત્મનો બલમાજ્ઞાય તત એનમુવાચ હ
આ વચન સાંભળી, પોતાના બળને જાણીને, એ રાજાને વળગી અને પછી એમણે એમને કહ્યું.
આભિષેચનિકં યત્તે રામાર્થમુપકલ્પિતમ્। ભરતસ્તદવાપ્નોતુ વનં ગચ્છતુ રાઘવઃ
રામ માટે જે અભિષેક તૈયાર થયો છે, એ ભરતને મળે અને રાઘવ વનમાં જાય.
નવ પઞ્ચ ચ વર્ષાણિ દણ્ડકારણ્યમાશ્રિતઃ। ચીરાજિનજટાધારી રામો ભવતુ તાપસઃ
નવ અને પાંચ વર્ષ માટે રામ દંડક વનમાં રહે, વાલ, ચામડા અને જટા ધારણ કરી, તપસ્વી બને.
સ તં રાજા વરં શ્રુત્વા વિપ્રિયં દારુણોદયમ્। દુઃખાર્તો ભરતશ્રેષ્ઠ ન કિંચિદ્વ્યાજહાર હ
રાજાએ એ વરદાન સાંભળ્યું, જે દુઃખદ અને કઠોર હતું, અને ભરત માટે દુઃખી થઈ, કંઈ બોલી શક્યા નહીં.
તતસ્તથોક્તં પિતરં રામો વિજ્ઞાય વીર્યવાન્। વનં પ્રતસ્થે ધર્માત્મા રાજા સત્યો ભવત્વિતિ
પછી, પિતાનું આદેશ સમજીને, પરાક્રમી અને ધર્મનિષ્ઠ રામ વનમાં જવા નીકળ્યા અને કહ્યું, 'રાજા સાચા રહે.'
તમન્વગચ્છલ્લક્ષ્મીવાન્ધનુષ્માઁલ્લક્ષ્મણસ્તદા। સીતા ચ ભાર્યા ભદ્રં તે વૈદેહી જનકાત્મજા
લક્ષ્મણ, જે ભાગ્યશાળી અને ધનુષ ધારણ કરતો હતો, એ પછી રામના પાછળ ગયો; અને સીતા, તેમની પત્ની, શુભ વૈદેહી, જનકની દીકરી પણ ગઈ.
તતો વનં ગતેરામે રાજા દશરથસ્તદા। સમયુજ્યત દેહસ્ય કાલપર્યાયધર્મણા
પછી જ્યારે રામ વનમાં ગયા, ત્યારે રાજા દશરથને શરીર છોડવાનો સમય આવી ગયો અને તેઓ અવસાન પામ્યા.
રામં તુ ગતમાજ્ઞાય રાજાનં ચ તથાગતમ્। અનાર્યા ભરતં દેવી કૈકેયી વાક્યમબ્રવીત્
જ્યારે રામ ગયા અને રાજા પણ પરલોક પામ્યા, ત્યારે અનારી કૈકેયીએ પોતાના પુત્ર ભરતને આ રીતે કહ્યું.
ગતોદશરથઃ સ્વર્ગં વનસ્થૌ રામલક્ષ્મણૌ। ગૃહાણ રાજ્યંવિપુલં ક્ષેમં નિહતકણ્ટકમ્
દશરથ સ્વર્ગે ગયા અને રામ-લક્ષ્મણ વનમાં રહે છે, હવે તું નિર્ભય અને વિશાળ રાજ્ય સંભાળી લે, કારણ કે હવે બધાં અવરોધો દૂર થઈ ગયા છે.
તામુવાચ સ ધર્માત્મા નૃશંસં બત તે કૃતમ્। પતિં હત્વાકુલં ચેદમુત્સાદ્ય ધનલુબ્ધયા
પછી ધર્મપ્રિય ભાઈએ કહ્યું: 'હાય, તું કેટલું ક્રૂર કામ કર્યું! પતિને મારીને, ધનની લાલચમાં આખું કુટુંબ બરબાદ કરી નાખ્યું.'
અયશઃ પાતયિત્વા મે મૂર્ધ્નિ ત્વં કુલપાંસને। સકામા ભવ મે માતરિત્યુક્ત્વા પ્રરુરોદ હ
'મારા માથે બદનામીને બેસાડી, હે કુળને કલંક લગાવનાર, હવે તારી ઈચ્છા પૂરી થઈ ગઈ, મા,' એમ કહીને તે રડવા લાગ્યો.
સ ચારિત્રં વિશોધ્યાથ સર્વપ્રકૃતિસન્નિધૌ। અન્વયાદ્ધાતરં રામં વિનિવર્તનલાલસઃ
પછી બધાં લોકોની સામે પોતાનું નિર્દોષપણું સાબિત કરીને, રામને પાછા લાવવાની ઈચ્છાથી, તે પોતાના મોટા ભાઈના પાછળ ગયો.
કૌસલ્યાં ચ સુમિત્રાં ચ કૈકેયીં ચ સુદુઃખિતઃ। અગ્રે પ્રસ્થાપ્ય યાનૈઃ સ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ
ઘણી દુઃખી હાલતમાં, તેણે કૌશલ્યા, સુમિત્રા અને કૈકેયીને રથમાં આગળ મોકલ્યા અને પોતે શત્રુઘ્ન સાથે ગયો.
વસિષ્ઠવામદેવાભ્યાં વિપ્રૈશ્ચાન્યૈઃ સહસ્રશઃ। પૌરજાનપદૈઃ સાર્ધં રામાનયનકાઙ્ક્ષયા
વશિષ્ઠ, વામદેવ અને હજારો બીજા બ્રાહ્મણો, તેમજ શહેર અને ગામના લોકો સાથે, બધા રામને પાછા લાવવાની ઈચ્છા રાખીને ગયા.
દદર્શ ચિત્રકૂટસ્થં સ રામં સહલક્ષ્મણમ્। તાપસાનામલંકારં ધારયન્તં ધનુર્ધરમ્
તેને ચિત્રકૂટમાં રામ અને લક્ષ્મણ મળ્યા, જેઓ ઋષિ જેવા વેશમાં, ધનુષ ધારણ કરીને ત્યાં રહેતા હતા.
ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વાપ્રણિપત્ય રઘૂત્તમમ્। શશંસ મરણં રાજ્ઞઃ સોઽનાથાંશ્ચાપિ કોસલાન્
હાથ જોડીને, રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ રામને વંદન કરીને, તેણે રાજાના મૃત્યુ અને કોશલ દેશ અનાથ બન્યો છે એ વાત કહી.
નાથ ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ સ્વરાજ્યમિતિ ચોક્તવાન્
'હે સ્વામી, હવે તમે પોતાનું રાજ્ય સંભાળો,' એમ પણ તેણે કહ્યું.
સ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા રામઃ પરમદુઃખિતઃ। ચકાર દેવકલ્પસ્ય પિતુઃ સ્નાત્વોદકક્રિયામ્
આ વાત સાંભળી, રામ ખૂબ દુઃખી થયા અને દેવતુલ્ય પિતાના માટે સ્નાન કરીને તર્પણ કર્યું.
અબ્રવીત્સ તદારામો ભ્રાતરં ભ્રાતૃવત્સલમ્। પાદુકે મે ભવિષ્યેતે રાજ્યગોપ્ત્ર્યૌ પરંતપ। એવમસ્ત્વિતિ તં પ્રાહ ભરતઃ પ્રણતસ્તદા
પછી રામે પોતાના ભાઈને કહ્યું, 'મારા માટે પાદુકાઓ રાજ્યની રક્ષા કરશે, હે શત્રુઓને હરાવનાર.' ત્યારે ભરતે નમન કરીને કહ્યું, 'જેમ તમે કહો તેમ જ થશે.'
વિસર્જિતઃ સ રામેણ પિતુર્વચનકારિણા। નન્દિગ્રામેઽકરોદ્રાજ્યં પુરસ્કૃત્યાસ્ય પાદુકે
પિતાની આજ્ઞા પાળનાર રામે તેને વિદાય આપી, તો ભરતે નંદિગ્રામમાં રામની પાદુકાઓ આગળ રાખીને રાજ્ય સંભાળ્યું.
રામસ્તુ પુનરાશઙ્ક્ય પૌરજાનપદાગમમ્। પ્રવિવેશ મહારણ્યં શરભઙ્ગાશ્રમં પ્રતિ
પણ રામે શહેર અને ગામના લોકોના આવવાની આશંકાથી, મહાન જંગલમાં, શરભંગના આશ્રમ તરફ પ્રવેશ કર્યો.
સત્કૃત્ય શરભઙ્ગં સ દણ્ડકારણ્યમાશ્રિતઃ। નદીં ગોદાવરીં રમ્યામાશ્રિત્ય ન્યવસત્તદા
શરભંગને સન્માન આપીને, રામ દંડકવનમાં ગયા અને સુંદર ગોદાવરી નદીના કિનારે વસ્યા.