નાગાયુતસમપ્રાણા વાયુવેગસમા જવે। યથેચ્છવિનિપાતાશ્ચ કેચિદત્ર વનૌકસઃ
અહીંના કેટલાક વનવાસીઓ પાસે દસ હજાર સાપ જેટલી શક્તિ છે, તેઓ પવન જેટલા ઝડપી છે અને પોતાની ઈચ્છાથી જ્યાં ખસે ત્યાં જઈ શકે છે.
એવં વિધાય તત્સર્વં ભગવાઁલ્લોકભાવનઃ। મન્થરાં બોધયામાસ યદ્યત્કાર્યં ત્વયા તથા
આ બધું ગોઠવીને, જગતના કલ્યાણકર્તા ભગવાને મન્થરાને જગાડી અને જે કામ તેને કરવાનું હતું તે સમજાવ્યું.
સા તદ્વચ સમાજ્ઞાય તથા ચક્રે મનોજવા। ઇતશ્ચેતશ્ચ ગચ્છન્તી વૈરસંધુક્ષણે રતા
મન્થરા, મન કરતાં પણ ઝડપી, એ વચન સાંભળી જેમ કહેવામાં આવ્યું તેમ જ કરી, અહીંથી ત્યાં ફરતી રહી અને વિવાદ ઊભો કરવામાં આનંદ માણતી રહી.
ઉક્તં ભગવતા જન્મ રામાદીનાં પૃથક્પૃથક્। પ્રસ્થાનકારણં બ્રહ્મઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યતામ્
ભગવાને રામ અને બીજા સૌના જુદા જુદા જન્મ વિશે કહ્યું છે; હે બ્રાહ્મણ, હું એમના વનગમનનું કારણ સાંભળવા ઈચ્છું છું—કૃપા કરીને કહો.
કથં દાશરથી વીરૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ। પ્રસ્તાપિતૌ વને બ્રહ્મન્મૈથિલી ચ યશસ્વિની
હે બ્રાહ્મણ, દશરથના બે વીર પુત્ર રામ અને લક્ષ્મણ અને પ્રસિદ્ધ વૈદેહી કેવી રીતે વનમાં મોકલાયા એ કહો.
જાતપુત્રો દશરથઃ પ્રીતિમાનભવન્નૃપ। ક્રિયારતિર્ધર્મરતઃ સતતં વૃદ્ધસેવિતા
પુત્ર જન્મતાં રાજા દશરથ ખૂબ આનંદિત થયા, હંમેશા ધર્મ અને કર્તવ્યમાં લાગેલા, વડીલોના સન્માનમાં રહેતા.
ક્રમેણ ચાસ્ય તે પુત્રા વ્યવર્ધન્ત મહૌજસઃ। વેદેષુ સરહસ્યેષુ ધનુર્વેદેષુ પારગાઃ
સમય જતાં, તેમના પુત્રો મહાશક્તિશાળી બનીને, વેદ, ગુપ્ત વિદ્યા અને ધનુર્વેદમાં પારંગત થયા.
ચરિતબ્રહ્મચર્યાસ્તે કૃતદારાશ્ચ પાર્તિવ। દૃષ્ટ્વા રામં દશરથઃ પ્રીતિમાનભવત્સુખી
બ્રહ્મચર્ય પૂર્ણ કરીને અને લગ્ન કરીને, એ રાજકુમારો જ્યારે રામને જોઈ, ત્યારે દશરથ રાજા ખૂબ ખુશ થયા.
જ્યેષ્ઠો રામોઽભવત્તેષાં રમયામાસ હિ પ્રજાઃ। મનોહરતયા ધીમાન્પિતુર્હૃદયનન્દનઃ
એમાં રામ જ્યેષ્ઠ હતા, પોતાની બુદ્ધિ અને આકર્ષક સ્વભાવથી પ્રજાને આનંદ આપતા અને પિતાના હૃદયના આનંદ બની રહ્યા.
તતઃ સ રાજા મતિમાન્મત્વાઽઽત્માનં વયોધિકમ્। મન્ત્રયામાસ સચિવૈર્મન્ત્રજ્ઞૈશ્ચ પુરોહિતૈઃ
પછી એ બુદ્ધિશાળી રાજાએ પોતાનું વૃદ્ધાપન જાણી, પોતાના મંત્રીઓ અને વિદ્વાન પુરોહિતો સાથે ચર્ચા કરી.
અભિષેકાય રામસ્ય યાવૈરાજ્યેન ભારત। પ્રાપ્તકાલં ચ તે સર્વે મેનિરે મન્ત્રિસત્તમાઃ
રામના રાજ્યાભિષેક અને રાજ્યના કાર્ય માટે, હે ભરત, સર્વ શ્રેષ્ઠ મંત્રીઓએ માન્યું કે હવે યોગ્ય સમય આવ્યો છે.
લોહિતાક્ષં મહાબાહું મત્તમાતઙ્ગગામિનમ્। કમ્બુગ્રીવં મહોરસ્કં નીલકુઞ્ચિતમૂર્ધજમ્
તેઓએ રામને લાલ આંખોવાળા, મહાબાહુ, મદમસ્ત હાથી જેવી ચાલવાળા, શંખ જેવો ગળો, પહોળું છાતી અને ઘાટા વાળવાળા જોયા.
દીપ્યમાનં શ્રિયા વીરં શક્રાદનવરં બલે। પારગં સર્વધર્માણાં બૃહસ્પતિસમં મતૌ
તેઓ તેજસ્વી, બલમાં ઇન્દ્ર સમાન, સર્વ ધર્મોમાં નિપુણ અને બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવી સમાનતા ધરાવતા હતા.
સર્વાનુરક્તપ્રકૃતિં સર્વવિદ્યાવિશારદમ્। જિતેન્દ્રિયમમિત્રાણામપિ દૃષ્ટિમનોહરમ્
સર્વ પ્રજાને પ્રિય, સર્વ વિદ્યા માં પારંગત, ઇન્દ્રિયવિજયી અને દુશ્મનોને પણ મોહી લે તેવી દૃષ્ટિવાળા હતા.
નિયન્તારમસાધૂનાં ગોપ્તારં ધર્મચારિણામ્। ધૃતિમન્તમનાધૃષ્યં જેતારમપરાજિતમ્
દુષ્ટોને વશમાં રાખનારા, સજ્જનોના રક્ષક, ધીરજવંત, અપરાજિત અને ક્યારેય ન હારનારા હતા.
પુત્રં રાજા દશરથઃ કૌસલ્યાનન્દવર્ધનમ્। સંદૃશ્યપરમાં પ્રીતિમગચ્છત્કુલનન્દનમ્
દશરથ રાજાએ પોતાના પુત્ર, કૌસલ્યાના આનંદને જોઈ, કુળના ગૌરવમાં પરમ આનંદ અનુભવ્યો.
ચિન્તયંશ્ચ મહાતેજા ગુણાન્રામસ્ય વીર્યવાન્। અભ્યભાષત ભદ્રં તે પ્રીયમાણઃ પુરોહિતમ્
મહાતેજસ્વી રાજાએ રામના ગુણો અને પરાક્રમનું સ્મરણ કરતા, આનંદથી પોતાના પુરોહિતને શુભ વચન કહ્યાં.
અદ્ પુષ્યો નિશિ બ્રહ્મન્પુણ્યં યોગમુપૈષ્યતિ। સંભારાઃ સંભ્રિયન્તાં મે રામશ્ચોપનિમન્ત્ર્યતામ્
પુષ્ય નક્ષત્રની રાત્રે, હે બ્રાહ્મણ, રામ પવિત્ર સંયોગ પ્રાપ્ત કરશે; મારા માટે તૈયારીઓ કરો અને રામને બોલાવો.
શ્વ એવપુષ્યો ભવિતા યત્રરામઃ સુતો મયા। યૌવરાજ્યેઽભિષેક્તવ્યઃ પૌરેષુ સહમન્ત્રિભિઃ
કાલે પુષ્ય નક્ષત્ર આવશે, એ દિવસે મારા પુત્ર રામનું યુવરાજ તરીકે અભિષેક થશે, શહેરના લોકો અને મંત્રીઓની હાજરીમાં.
ઇતિ તદ્રાજવચનં પ્રતિશ્રુત્યાથ મન્થરા। કૈકેયીમભિગમ્યેદં કાલે વચનમબ્રવીત્
રાજાના આ વચન સાંભળીને, મન્થરા યોગ્ય સમયે કૈકેયી પાસે ગઈ અને એમણે આ રીતે કહ્યું.
અદ્ય કૈકેયિ દૌર્ભાગ્યં રાજ્ઞા તે ખ્યાપિતં મહત્। આશીવિષસ્ત્વાં સંક્રુદ્ધશ્છન્નો દશતિ દુર્ભગે
આજે, કૈકેયી, તારો મોટો દુર્ભાગ્ય રાજાએ જાહેર કર્યું છે; ગુપ્ત અને ગુસ્સે ભરેલા સાપ જેવો, એ તને ડંખી રહ્યો છે, દુર્ભાગ્યવાળી.
સુભગા ખલુ કૌસલ્યા યસ્યાઃ પુત્રોઽભિષેક્ષ્યતે। કુતો હિ તવ સૌભાગ્યં યસ્યાઃ પુત્રો ન રાજ્યભાક્
કૌશલ્યા ખરેખર ભાગ્યશાળી છે, જેના પુત્રને રાજ્યાભિષેક મળશે; પણ તારો શું ભાગ્ય, જેના પુત્રને રાજ્ય મળશે જ નહીં?
સા તદ્વચનમાજ્ઞાય સર્વાભરણભૂષિતા। વેદી વિલગ્નમધ્યેન બિભ્રતી રૂપમુત્તમમ્
આ વચન સાંભળી, સર્વે આભૂષણોથી શોભાયમાન, સુંદર કટિબંધ પહેરેલી એ સ્ત્રીએ એ વાત સમજાવી.
વવિક્તે પતિમાસાદ્ય હસન્તીવ શુચિસ્મિતા। રાજાનં તર્જયન્તીવ મધુરં વાક્યમબ્રવીત્
એકાંતમાં પતિ પાસે જઈ, શુદ્ધ સ્મિત સાથે હસતી હસતી, રાજાને જાણે ઠપકો આપતી હોય એમ, મીઠા શબ્દોમાં વાત કરી.
સત્યપ્રતિજ્ઞ યન્મે ત્વં કામમેકં વિસૃષ્ટવાન્। ઉપાકુરુષ્વ તદ્રાજંસ્તસ્માન્મુઞ્ચસ્વ સંકટાત્। `તદદ્ય કુરુ સત્યં મે વરં વરદ ભૂપતે
તમે જે કદી મને એક ઇચ્છા આપી હતી, એ સાચી પ્રતિજ્ઞા હવે પૂરી કરો, રાજા, અને પોતાને મુશ્કેલીમાંથી મુક્ત કરો. આજે મને વરદાન આપો, દાતા રાજા.
વરં દદાનિ તે હન્ત તદ્ગૃહાણ યદિચ્છસિ। અવધ્યો વધ્યતાં કોદ્ય વધ્યઃ કોઽદ્ય વિમુચ્યતાં
હા, હું તને વરદાન આપું છું, જે તારે ઈચ્છું હોય એ લઈ લે. અજેયને પણ મારવામાં આવે, અને જે દંડને પાત્ર છે એ આજે મુક્ત થાય.
ધનં દદાનિ કસ્યાદ્ હ્રિયતાં કસ્યરવાપુનઃ। બ્રાહ્મણસ્વાદિહાન્યત્રયત્કિંચિદ્વિત્તમસ્તિ મે
હું ધન પણ આપીશ, કોનું લઈ લઈએ અને કોનું પાછું આપી દઈએ? બ્રાહ્મણોને છોડીને, જે કંઈ સંપત્તિ મારી પાસે છે, એ બધું તારો છે.
પૃથિવ્યાં રાજરાજોસ્મિ ચાતુર્વર્ણ્યસ્ રિતા। યસ્તેઽભિલપિતઃ કામો બ્રૂહિ કલ્યાણિ માચિરં
પૃથ્વી પરના રાજાઓમાં હું ચાર વર્ણના શાસક છું. તારી જે ઈચ્છા છે, એ નિડરપણે કહો, શુભે, વિલંબ ન કર.
સાતદ્વચનમાજ્ઞાય પરિગૃહ્ય નરાધિપમ્। આત્મનો બલમાજ્ઞાય તત એનમુવાચ હ
આ વચન સાંભળી, પોતાના બળને જાણીને, એ રાજાને વળગી અને પછી એમણે એમને કહ્યું.
આભિષેચનિકં યત્તે રામાર્થમુપકલ્પિતમ્। ભરતસ્તદવાપ્નોતુ વનં ગચ્છતુ રાઘવઃ
રામ માટે જે અભિષેક તૈયાર થયો છે, એ ભરતને મળે અને રાઘવ વનમાં જાય.