તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ તં ભીમઃ સહસાઽભ્યદ્રવદ્બલી। મા વધીરિતિ પાર્થસ્તં દયાવાન્પ્રત્યભાષત
ભીમએ 'થેમ, થેમ!' કહી જોરથી એના પર ધાવા કર્યો; પણ દયાળુ પાર્થએ કહ્યું, 'એને મારીશ નહિ.'
જયદ્રથસ્તુ સંપ્રેક્ષ્યભ્રાતરાવુદ્યતાયુધૌ। પ્રાદાવત્તૂર્ણમવ્યગ્રો જીવિતેપ્સુઃ સુદુઃખિતઃ
જયદ્રથએ બંને ભાઈઓને હથિયાર સાથે આગળ આવતાં જોઈ, જીવ બચાવવા આતુર અને દુઃખી થઈ ઝડપથી ભાગી ગયો.
લતાભિઃ સંવૃતે કક્ષે કિરીટં રત્નભાસ્વરમ્। અપવિધ્યપ્રધાવન્તં નિલીયન્તં વનાન્તરે
લતાવાળી ઝાડીઓમાં દોડતો જયદ્રથ પોતાનું રત્નજડિત મુકુટ ફેંકી, જંગલની અંદર છુપાઈ ગયો.
ભીમસેનસ્તુ તં કક્ષે લીયમાનં ભયાકુલમ્। માર્ગમાણોઽવતીર્યાશુ રથાદ્રત્નવિભૂપિતાત્'। અભિદ્રુત્ય નિજગ્રાહકેશપક્ષે હ્યમર્ષણઃ
ભીમસેન એ ઝાડીઓમાં ડરીને છુપાયેલા જયદ્રથને શોધતો, તરત જ રત્નોથી શોભતા રથમાંથી નીચે ઉતર્યો, દોડી ગયો અને ગુસ્સામાં એના વાળ પકડી લીધા.
સમુદ્યમ્ય ચ તં ભીમો નિષ્પિપેપ મહીતલે। ગલે ગૃહીત્વારાજાનં પાતયામાસ ચૈવ હ
પછી ભીમએ એને ઉંચકી જમીન પર પછાડી દીધો; રાજાને ગળે પકડીને નીચે ફેંકી દીધો.
પુનઃ સ જીવમાનસ્ય તસ્યોત્પતિતુમિચ્છતઃ। પદા મૂર્ધ્નિ મહાબાહુઃ પ્રાહરદ્વિલપિષ્યતઃ
પછી જયદ્રથ ઊભો થવાનો પ્રયાસ કરતો હતો ત્યારે ભીમે પોતાના પગથી એના માથા પર માર્યો, અને એ રડતો રહ્યો.
તસ્ય જાનૂ દદૌ ભમો જઘ્ને ચૈનમરત્નિના। સ મોહમગમદ્રાજા પ્રહારવરપીડિતઃ
ભીમે એના ઘૂંટણ પર માર્યો અને મુઠીથી પણ માર્યો; એ રાજા ભારે મારથી બેહોશ થઈ ગયો.
સરોષં ભીમસેનં તુ વારયામાસ ફલ્ગુનઃ। દુઃશલાયાઃ કૃતેરાજા યત્ત્વામાહેતિ કૌરવ
ત્યારે ફલ્ગુને ગુસ્સે ભરેલા ભીમસેનને રોક્યો અને કહ્યું: 'કૌરવ, દુઃશલા માટે રાજાએ તને કહ્યું છે.'
નાયં પાપસમાચારો મત્તો જીવિતુમર્હતિ। કૃષ્ણાયાસ્તદનર્હાયાઃ પરિક્લેષ્ટા નરાધમઃ
આ દુષ્ટ વર્તન કરનાર માણસ જીવવાનો હકદાર નથી; કૃષ્ણાને, જેને આવો દુઃખ સહન કરવો યોગ્ય નહોતો, તેને પીડા આપનાર એ માણસોમાં સૌથી નીચો છે.
કિંનુ શક્યં મયા કર્તું યદ્રાજા સતતં ઘૃણી। ત્વં ચ બાલિશયા બુદ્ધ્યા સદૈવાસ્માન્પ્રબાધસે
હું શું કરી શકું? રાજા તો હંમેશા દયાળુ છે અને તું બાળસુલભ બુદ્ધિથી અમને વારંવાર અટકાવતો રહે છે.
એવમુક્ત્વા સટાસ્તસ્ય પઞ્ચચક્રે વૃકોદરઃ। અર્ધચન્દ્રેણ વાણેન કિંચિદબ્રુવતસ્તદા
આવું કહીને વૃકોદરે તેની ઉપર અડધા ચાંદ જેવા પાંચ તીરો માર્યા અને થોડુંક બોલતો બોલતો તેને ઘાયલ કર્યો.
વિકલ્પયિત્વા રાજાનં તતઃ પ્રાહ વૃકોદરઃ। જીવિતું ચેચ્છસે મૂઢ હેતું મે ગદતઃ શૃણુ
રાજાની પરિસ્થિતિ વિચારીને પછી વૃકોદરે કહ્યું: જો તારે જીવવું હોય, તો, મૂર્ખ, હું જે શરત કહું છું તે સાંભળ.
દાસોસ્મીતિ ત્વયા વાચ્યં સંસત્સુ ચ સભાસુ ચ। એવં ચેજ્જીવિતં દદ્યામેષ યુદ્ધજિતો વિધિઃ
તારે સભામાં અને લોકો વચ્ચે 'હું દાસ છું' એમ કહેવું પડશે; આવું કરશ તો હું તને જીવતો છોડી દઈશ, કેમ કે યુદ્ધમાં હારેલા માટે આ જ નિયમ છે.
એવમસ્ત્વિતિ તં રાજા કૃચ્છ્રમાણો જયદ્રથઃ। પ્રોવાચ પુરુષવ્યાઘ્રં ભીમમાહવશોભિનમ્
એમ કહેતાં જ જયદ્રથ રાજાએ ભારે મુશ્કેલીથી યુદ્ધમાં તેજસ્વી ભીમને કહ્યું: 'જેમ તું કહે છે તેમ જ માને છું.'
તત એનં વિચેષ્ટન્તં વદ્ધ્વા પાર્થો વૃકોદરઃ। રથમારોપયામાસ વિસંજ્ઞં પાંસુકુણ્ઠિતમ્
પછી જયદ્રથ કશોકશો કરતો હતો ત્યારે વૃકોદરે તેને બાંધ્યો અને બેભાન તથા ધૂળથી મલિન થયેલા તેને રથ પર ચઢાડ્યો.
તતસ્તં રથમાસ્થાય ભીમઃ પાર્તાનુગસ્તદા। અગ્ર્યમાશ્રમમધ્યસ્થામભ્યગચ્છદ્યુધિષ્ઠિરમ્
પછી ભીમ, પાર્થે સાથે, રથમાં બેસી, શ્રેષ્ઠ આશ્રમમાં રહેલા યુધિષ્ઠિર પાસે ગયો.
દર્શયામાસ ભીમસ્તુ તદવસ્થં જયદ્રથમ્। તં રાજા પ્રાહસદ્દૃષ્ટ્વા મુચ્યતામિતિ ચાબ્રવીત્
ભીમે જયદ્રથને એવી હાલતમાં બતાવ્યો; રાજાએ તેને જોઈને હસ્યું અને કહ્યું: 'છોડી દો તેને.'
રાજાનં ચાબ્રવીદ્ભીમો દ્રૌપદ્યૈ કથયેતિ વૈ। દાસભાવં ગતો હ્યેષ પાણ્ડૂનાં પાપચેતનઃ
ભીમે રાજાને કહ્યું: 'દ્રૌપદીને કહો કે આ પાપી પાંડવોનો દાસ બની ગયો છે.'
તમુવાચ ચ તતો જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સપ્રણયં વચઃ। મુઞ્ચેમમધમાચારં પ્રમાણા યદિ તે વયમ્
પછી મોટાભાઈએ પ્રેમથી કહ્યું: 'જો તું અમને યોગ્ય માનતો હોય તો આ દુષ્ટ વર્તન કરનારને છોડી દઈએ.'
દ્રૌપદી ચાબ્રવીદ્ભીમમભિપ્રેક્ષ્ય યુધિષ્ઠિરમ્। દાસોઽયંમુચ્યતાં રાત્રસ્ત્વયાપઞ્ચશિખઃ કૃતઃ
દ્રૌપદીએ ભીમ અને યુધિષ્ઠિર તરફ જોઈને કહ્યું: 'આ દાસ છે, તેને છોડી દો. તમે તેને પાંચ જટાવાળો બનાવી દીધો છે.'
એવમુક્તઃ સ ભીમસ્તુ ભ્રાત્રા ચૈવ ચ કૃષ્ણયા। મુમોચ તં મહાપાપં જયદ્રથમચેતનમ્
ભાઈ અને કૃષ્ણા દ્વારા આવું કહેવામાં આવતા, ભીમે એ મહાપાપી, બેભાન જયદ્રથને છોડી દીધો.
સ મુક્તોઽભ્યેત્યરાજાનમભિવાદ્ય યુધિષ્ઠિરમ્। વવન્દે વિહ્વલોરાજાતાંશ્ચ વૃદ્ધાન્મુનીંસ્તદા
છૂટીને, તેણે રાજા પાસે જઈ યુધિષ્ઠિરને વંદન કર્યું અને ધ્રૂજતો વડીલો અને મુનિઓને પણ નમસ્કાર કર્યા.
તમુવાચ ધૃણી રાજા ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ। તથાજયદ્રથં દૃષ્ટ્વા ગૃહીતં સવ્યસાચિના
કૃપાળુ રાજા, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે, સવ્યસાચી દ્વારા પકડાયેલા જયદ્રથને જોઈને તેને કહ્યું.
અદાસો ગચ્છ મુક્તોસિ મૈવં કાર્ષીઃ પુનઃ ક્વચિત્। સ્ત્રીકામુક ધિગસ્તુ ત્વાં ક્ષુદ્રઃ ક્ષત્રસહાયવાન્
હવે તું દાસ નથી; ચાલ, તને મુક્ત કર્યો છે. ક્યારેય ફરી આવું ન કરજે. સ્ત્રીલોલુપ અને નીચ ક્ષત્રિયોના સાથી, તને શરમ આવવી જોઈએ.
એવંવિધં હિ ક કુર્યાત્ત્વદનયઃ પુરુષાધમઃ। `કર્મ ધર્મવિરુદ્ધં વૈ લોકદુષ્ટં ચ દુર્મતે
એવું દુષ્કર્મ કોણ કરે? તું તો પુરુષોમાં સૌથી નીચો છે. તારો આ કૃત્ય ધર્મવિરુદ્ધ છે અને જગતને બગાડે છે, દુષ્ટબુદ્ધિ!
ગતસત્ત્વમિવ જ્ઞાત્વા કર્તારમશુભસ્ય તમ્। સંપ્રેક્ષ્યભરતશ્રેષ્ઠઃ કૃપાં ચક્રે નરાધિપઃ
તેને જાણે જીવશૂન્ય અને પાપકર્મ કરનાર જોઈ, ભારતવંશમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ તેના પર દયા દેખાડી.
ધર્મે તે વર્ધતાં વુદ્ધિર્મા ચાધર્મે મનઃ કૃથાઃ। સાશ્ચ સાથપાદાતઃ સ્વસ્તિ ગચ્છ જયદ્રથ
તારો બુદ્ધિ સદાય સારા માર્ગે વધે અને ક્યારેય ખરાબ માર્ગે ન જાય—એવી શુભકામના સાથે, જયદ્રથ, હવે તું શાંતિથી જા.
એવમુક્તસ્તુ સવ્રીજં તૂષ્ણીં કિંચિદવાઙ્યુખઃ। જગામ રાજા દુઃખાર્તો ગઙ્ગાદ્વારાય ભારત
આવી રીતે કહેતાં, રાજા પોતાના સાથીઓ સાથે, ચુપચાપ અને માથું ઝુકાવેલું, દુઃખમાં ગરકાવ થઈને ગંગાદ્વાર તરફ ચાલ્યો.
સ દેવં શરણં ગત્વા વિરૂપાક્ષમુમાપતિમ્। તપશ્ચચાર વિપુલં તસ્ય પ્રીતો વૃષધ્વજઃ
પછી તેણે વિરુપાક્ષ, ઉમાપતિ ભગવાન પાસે આશરો લીધો અને ભારે તપ કર્યું; વૃષધ્વજ pleased થયો.
બલિં સ્વયં પ્રત્યગૃહ્ણાત્પ્રીયમાણસ્ત્રિલોચનઃ। વરં ચાસ્મૈ દદૌ દેવઃ સ જગ્રાહ ચ તચ્છૃણુ
ત્રણે આંખવાળા ભગવાન ખુશ થઈને પોતે જ તેની ભેટ સ્વીકારી અને તેને એક વરદાન આપ્યું; હવે સાંભળ, તેને શું મળ્યું.