સ તૈઃ પરિવૃતો રાજાતત્રૈવોપવિવેશ હ। પ્રવિવેશાશ્રમં કૃષ્ણા યમાભ્યાં સહ ભામિની
ત્યાં રાજા પોતાના સાથીઓથી ઘેરાઈને બેઠા. અને તેજસ્વી કૃષ્ણા, ધર્મના બે પુત્રો સાથે આશ્રમમાં પ્રવેશી.
ભીમસેનાર્જુનૌ ચાપિ શ્રુત્વા ક્રોશગતં રિપુમ્। સ્વયમશ્વાંસ્તુદન્તૌ તૌ જવેનૈવાભ્યધાવતામ્
ભીમસેન અને અર્જુનએ જ્યારે દુશ્મન નજીક છે એવું સાંભળ્યું, ત્યારે પોતે જ ઘોડાં દોડાવીને ઝડપથી તેનો પીછો કર્યો.
ઇદમત્યદ્ભુતં ચાત્ર ચકારાતિરથોઽર્જુનઃ। ક્રોશમાત્રગતાનશ્વાન્સૈન્ધવસ્ય જઘાન યત્
અહીં અર્જુને એક અદ્દભુત કારસ્તાન કર્યું—એમણે માત્ર અવાજની દૂરીથી જ સૈંધવના ઘોડાંને મારી નાખ્યા.
સ હિ દિવ્યાસ્ત્રસંપન્નઃ કૃચ્છ્રકાલેઽપ્યસંભ્રમઃ। અકરોદ્દુષ્કરં કર્મ શરૈરસ્ત્રાનુમન્ત્રિતૈઃ
દિવ્ય અસ્ત્રોથી સજ્જ અને મુશ્કેલીમાં પણ અડગ રહી, અર્જુને મંત્રથી શક્તિ પામેલા બાણોથી અઘરું કાર્ય કર્યું.
તતોઽભ્યધાવતાં વીરાવુભૌ ભીમધનંજયૌ। હતાશ્વં સૈન્ધવં ભીતમેકં વ્યાકુલચેતસમ્
પછી ભીમ અને ધનંજય, એ બે વીરોએ, ઘોડાં વિનાના, એકલા, ડરાયેલા અને ગભરાયેલા સૈંધવ રાજા પર ધાવા કર્યો.
સૈન્ધવસ્તુ હતાન્દૃષ્ટ્વા તથાઽશ્વાન્સ્વાન્સુદુઃખિતઃ। `રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય પદ્ભ્યાં વૈ પલાયનપરોઽભવત્
સૈંધવ રાજાએ પોતાના ઘોડાં મરેલા જોઈ ખૂબ દુઃખ પામ્યો; એ રથમાંથી કૂદીને પગે પગે ભાગવા લાગ્યો.
દૃષ્ટ્વા રવિક્રમકર્માણિ કુર્વાણં ચ ધનંજયમ્। પલાયનકૃતોત્સાહઃ પ્રાદ્રવદ્યેન વૈ વનમ્
ધનંજયે જ્યારે જોઈ લીધું કે સૈંધવ રાજા અતિશય પરાક્રમથી ભાગી રહ્યો છે, ત્યારે એ પીછો કરતાં જંગલમાં દોડ્યો.
સૈન્ધવં ત્વમિસંપ્રેક્ષ્યપરાક્રાન્તં પલાયને। અનુયાય મહાબાહુઃ ફલ્ગુનો વાક્યમબ્રવીત્
સૈંધવ રાજા પૂરા જોરથી ભાગતો જોઈ, મહાબાહુ ફલ્ગુને એના પીછો કર્યો અને કહ્યું:
અનન વીર્યેણ કથં સ્ત્રિયં પ્રાર્થયસે બલાત્। રાજપુત્ર નિવર્તસ્વ ન તે યુક્તં પલાયનમ્
તારા અંદર બળ નથી, તો તું સ્ત્રીને જોરથી કેવી રીતે પકડવા ઈચ્છે છે? રાજકુમાર, પાછો વળી આવ, ભાગવું તને શોભતું નથી.
કથં હ્યનુચરાન્હિત્વા શત્રુમધ્યે પલાયસે। ઇત્યુચ્યમાનઃ પાર્થેન સૈન્ધવો ન ન્યવર્તત
તારે પોતાના સાથીઓને છોડીને દુશ્મનોની વચ્ચે કેમ ભાગવું? પાર્થએ આવું કહ્યું છતાંય સૈંધવ રાજા પાછો ફર્યો નહીં.
તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ તં ભીમઃ સહસાઽભ્યદ્રવદ્બલી। મા વધીરિતિ પાર્થસ્તં દયાવાન્પ્રત્યભાષત
ભીમએ 'થેમ, થેમ!' કહી જોરથી એના પર ધાવા કર્યો; પણ દયાળુ પાર્થએ કહ્યું, 'એને મારીશ નહિ.'
જયદ્રથસ્તુ સંપ્રેક્ષ્યભ્રાતરાવુદ્યતાયુધૌ। પ્રાદાવત્તૂર્ણમવ્યગ્રો જીવિતેપ્સુઃ સુદુઃખિતઃ
જયદ્રથએ બંને ભાઈઓને હથિયાર સાથે આગળ આવતાં જોઈ, જીવ બચાવવા આતુર અને દુઃખી થઈ ઝડપથી ભાગી ગયો.
લતાભિઃ સંવૃતે કક્ષે કિરીટં રત્નભાસ્વરમ્। અપવિધ્યપ્રધાવન્તં નિલીયન્તં વનાન્તરે
લતાવાળી ઝાડીઓમાં દોડતો જયદ્રથ પોતાનું રત્નજડિત મુકુટ ફેંકી, જંગલની અંદર છુપાઈ ગયો.
ભીમસેનસ્તુ તં કક્ષે લીયમાનં ભયાકુલમ્। માર્ગમાણોઽવતીર્યાશુ રથાદ્રત્નવિભૂપિતાત્'। અભિદ્રુત્ય નિજગ્રાહકેશપક્ષે હ્યમર્ષણઃ
ભીમસેન એ ઝાડીઓમાં ડરીને છુપાયેલા જયદ્રથને શોધતો, તરત જ રત્નોથી શોભતા રથમાંથી નીચે ઉતર્યો, દોડી ગયો અને ગુસ્સામાં એના વાળ પકડી લીધા.
સમુદ્યમ્ય ચ તં ભીમો નિષ્પિપેપ મહીતલે। ગલે ગૃહીત્વારાજાનં પાતયામાસ ચૈવ હ
પછી ભીમએ એને ઉંચકી જમીન પર પછાડી દીધો; રાજાને ગળે પકડીને નીચે ફેંકી દીધો.
પુનઃ સ જીવમાનસ્ય તસ્યોત્પતિતુમિચ્છતઃ। પદા મૂર્ધ્નિ મહાબાહુઃ પ્રાહરદ્વિલપિષ્યતઃ
પછી જયદ્રથ ઊભો થવાનો પ્રયાસ કરતો હતો ત્યારે ભીમે પોતાના પગથી એના માથા પર માર્યો, અને એ રડતો રહ્યો.
તસ્ય જાનૂ દદૌ ભમો જઘ્ને ચૈનમરત્નિના। સ મોહમગમદ્રાજા પ્રહારવરપીડિતઃ
ભીમે એના ઘૂંટણ પર માર્યો અને મુઠીથી પણ માર્યો; એ રાજા ભારે મારથી બેહોશ થઈ ગયો.
સરોષં ભીમસેનં તુ વારયામાસ ફલ્ગુનઃ। દુઃશલાયાઃ કૃતેરાજા યત્ત્વામાહેતિ કૌરવ
ત્યારે ફલ્ગુને ગુસ્સે ભરેલા ભીમસેનને રોક્યો અને કહ્યું: 'કૌરવ, દુઃશલા માટે રાજાએ તને કહ્યું છે.'
નાયં પાપસમાચારો મત્તો જીવિતુમર્હતિ। કૃષ્ણાયાસ્તદનર્હાયાઃ પરિક્લેષ્ટા નરાધમઃ
આ દુષ્ટ વર્તન કરનાર માણસ જીવવાનો હકદાર નથી; કૃષ્ણાને, જેને આવો દુઃખ સહન કરવો યોગ્ય નહોતો, તેને પીડા આપનાર એ માણસોમાં સૌથી નીચો છે.
કિંનુ શક્યં મયા કર્તું યદ્રાજા સતતં ઘૃણી। ત્વં ચ બાલિશયા બુદ્ધ્યા સદૈવાસ્માન્પ્રબાધસે
હું શું કરી શકું? રાજા તો હંમેશા દયાળુ છે અને તું બાળસુલભ બુદ્ધિથી અમને વારંવાર અટકાવતો રહે છે.
એવમુક્ત્વા સટાસ્તસ્ય પઞ્ચચક્રે વૃકોદરઃ। અર્ધચન્દ્રેણ વાણેન કિંચિદબ્રુવતસ્તદા
આવું કહીને વૃકોદરે તેની ઉપર અડધા ચાંદ જેવા પાંચ તીરો માર્યા અને થોડુંક બોલતો બોલતો તેને ઘાયલ કર્યો.
વિકલ્પયિત્વા રાજાનં તતઃ પ્રાહ વૃકોદરઃ। જીવિતું ચેચ્છસે મૂઢ હેતું મે ગદતઃ શૃણુ
રાજાની પરિસ્થિતિ વિચારીને પછી વૃકોદરે કહ્યું: જો તારે જીવવું હોય, તો, મૂર્ખ, હું જે શરત કહું છું તે સાંભળ.
દાસોસ્મીતિ ત્વયા વાચ્યં સંસત્સુ ચ સભાસુ ચ। એવં ચેજ્જીવિતં દદ્યામેષ યુદ્ધજિતો વિધિઃ
તારે સભામાં અને લોકો વચ્ચે 'હું દાસ છું' એમ કહેવું પડશે; આવું કરશ તો હું તને જીવતો છોડી દઈશ, કેમ કે યુદ્ધમાં હારેલા માટે આ જ નિયમ છે.
એવમસ્ત્વિતિ તં રાજા કૃચ્છ્રમાણો જયદ્રથઃ। પ્રોવાચ પુરુષવ્યાઘ્રં ભીમમાહવશોભિનમ્
એમ કહેતાં જ જયદ્રથ રાજાએ ભારે મુશ્કેલીથી યુદ્ધમાં તેજસ્વી ભીમને કહ્યું: 'જેમ તું કહે છે તેમ જ માને છું.'
તત એનં વિચેષ્ટન્તં વદ્ધ્વા પાર્થો વૃકોદરઃ। રથમારોપયામાસ વિસંજ્ઞં પાંસુકુણ્ઠિતમ્
પછી જયદ્રથ કશોકશો કરતો હતો ત્યારે વૃકોદરે તેને બાંધ્યો અને બેભાન તથા ધૂળથી મલિન થયેલા તેને રથ પર ચઢાડ્યો.
તતસ્તં રથમાસ્થાય ભીમઃ પાર્તાનુગસ્તદા। અગ્ર્યમાશ્રમમધ્યસ્થામભ્યગચ્છદ્યુધિષ્ઠિરમ્
પછી ભીમ, પાર્થે સાથે, રથમાં બેસી, શ્રેષ્ઠ આશ્રમમાં રહેલા યુધિષ્ઠિર પાસે ગયો.
દર્શયામાસ ભીમસ્તુ તદવસ્થં જયદ્રથમ્। તં રાજા પ્રાહસદ્દૃષ્ટ્વા મુચ્યતામિતિ ચાબ્રવીત્
ભીમે જયદ્રથને એવી હાલતમાં બતાવ્યો; રાજાએ તેને જોઈને હસ્યું અને કહ્યું: 'છોડી દો તેને.'
રાજાનં ચાબ્રવીદ્ભીમો દ્રૌપદ્યૈ કથયેતિ વૈ। દાસભાવં ગતો હ્યેષ પાણ્ડૂનાં પાપચેતનઃ
ભીમે રાજાને કહ્યું: 'દ્રૌપદીને કહો કે આ પાપી પાંડવોનો દાસ બની ગયો છે.'
તમુવાચ ચ તતો જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સપ્રણયં વચઃ। મુઞ્ચેમમધમાચારં પ્રમાણા યદિ તે વયમ્
પછી મોટાભાઈએ પ્રેમથી કહ્યું: 'જો તું અમને યોગ્ય માનતો હોય તો આ દુષ્ટ વર્તન કરનારને છોડી દઈએ.'
દ્રૌપદી ચાબ્રવીદ્ભીમમભિપ્રેક્ષ્ય યુધિષ્ઠિરમ્। દાસોઽયંમુચ્યતાં રાત્રસ્ત્વયાપઞ્ચશિખઃ કૃતઃ
દ્રૌપદીએ ભીમ અને યુધિષ્ઠિર તરફ જોઈને કહ્યું: 'આ દાસ છે, તેને છોડી દો. તમે તેને પાંચ જટાવાળો બનાવી દીધો છે.'