સૂદિતાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત બહવઃ સવ્યસાચિના। સપતાકાશ્ચ માતઙ્ગાઃ સધ્વજાશ્ચ મહારથાઃ
સવ્યસાચી અર્જુનના હાથથી અનેક વીર, ધ્વજાવાળા હાથીઓ અને મહારથીઓ ધ્વજ સહિત ધરાશાયી થયા.
પ્રચ્છાદ્ય પૃથિવીં તસ્થુઃ સર્વમાયોધનં પ્રતિ। શરીરાણ્યશિરસ્કાનિ વિદેહાનિ શિરાંસિ ચ
યુદ્ધભૂમિમાં કટેલા માથાં અને શરીર, જીવ વિહોણા, ચારે બાજુ જમીન પર છવાઈ ગયા હતા.
શ્વગૃધ્રકઙ્કકાકોલભાસગોમાયુવાયસાઃ। અતૃપ્યંસ્તત્રવીરાણાં હતાનાં માસશોણિતૈઃ
કુતરા, ગૃધ્ર, કાંકડિયા, કાગડા, શિયાળ અને કાગડાઓ ત્યાં પડેલા વીરોનાં માંસ અને લોહી પર તૃપ્તિ વિના તૂટી પડ્યા.
એવં તીક્ષ્ણશરજ્વાલૈર્ગાણ્ડીવાનિલચોદિતૈઃ। સેનેન્ધનં દદાહાશુ સરોષઃ પાર્થપાવકઃ
ગાંડીવના વાવાઝોડા જેવી તીક્ષ્ણ બાણજ્વાળાથી, પાર્થે ક્રોધથી ભરાઈ, સેના ને અગ્નિ જેમ બળાવી નાખી.
ચક્રાણાં પતિતાનાં ચ યુગાનાં ચ મહીપતે। તૂણીરાણઆં પતાકાનાં ધ્વજાનાં ચ રથૈઃ સહ
રાજા, પડી ગયેલા રથનાં ચક્કા, યોક, તૂણીર, ધ્વજ અને પતાકાઓના ઢગલા રથો સાથે ચારે બાજુ પડેલા હતા.
ઈષાણામનુકર્ષાણાં ત્રિવેણૂનાં તથૈવ ચ। અક્ષાણામથ યોક્રાણાં પ્રતોદાનાં ચ રાશયઃ
અક્ષ, દંડ, ત્રિવેણી, યોકપીન અને પ્રોતના ઢગલા પણ ત્યાં-ત્યાં પડેલા હતા.
શિરસાં પતિતાનાં ચ કુણ્ડલોષ્ણીષધારિણામ્। ભુજાનાં મકુટાનાં ચ હારાણામઙ્ગદૈઃ સહ
કાનમાં કુંડળ અને માથા પર પાગડી ધરાવતાં કપાયેલા માથાં, મકૂટવાળા હાથ અને હાર સાથે અંગદનાં ઢગલા પણ હતા.
છત્રાણાં વ્યજનાનાં ચ ચર્મણઆં વર્મણાં તથા। છિન્નાનાં કાર્મુકાણાં ચ પટ્ટસાનાં તથૈવ ચ
છત્ર, પંખા, ચામડા, કવચ, તૂટી ગયેલા ધનુષ્ય અને તલવાર પણ ચારે બાજુ વિખેરાયેલા હતા.
શક્તીનામથ ખઙ્ગાનાં દણ્ડાનાં સહ તેમરૈઃ। રાશયશ્ચાત્રદૃશ્યન્તે તત્રતત્ર વિશાંપતે
શક્તિ, ખડગ, દંડ અને ગદા જેવા શસ્ત્રોના ઢગલા પણ રાજા, અહીં-અહીં દેખાતા હતા.
પતિતૈશ્ચૈવ માતઙ્ગૈઃ સયોધૈઃ પર્વતોપમૈઃ। હયૈર્દ્વિધાકૃતૈઃ સાર્ધં સાદિભિઃ સાયુધૈસ્તથા
પર્વત જેવાં મોટા પડેલા હાથીઓ તેમના યોદ્ધાઓ સાથે, અને બે ભાગમાં કપાયેલા ઘોડા, સવાર અને શસ્ત્રો સાથે યુદ્ધભૂમિ પર પડેલા હતા.
વિપ્રવિદ્ધૈ રથૈશ્ચૈવ નિહતૈશ્ચપદાતિભિઃ। અગમ્યરૂપા પૃથિવી માંસશોણિતકર્દમા
તૂટેલા રથો અને પડેલા પદાતિ યોદ્ધાઓથી, માંસ અને લોહીથી ભરેલી જમીન એવી બની ગઈ કે પસાર થવી અશક્ય હતી.
હતેષુ તેષુ વીરેષુ સિન્ધુરાજો જયદ્રથઃ। વિમુચ્ય કૃષ્ણાં સંત્રસ્તઃ પલાયનપરોઽભવત્
જ્યારે એ વીરોએ માર્યા, ત્યારે સિંધુના રાજા જયદ્રથ ભયભીત થઈ કૃષ્ણાને છોડીને ભાગી જવાની-only ચિંતામાં પડ્યો.
સ તસ્મિન્સંકુલે સૈન્યે દ્રૌપદીમવતાર્ય તામ્। પ્રાણપ્રેપ્સુરુપાધાવદ્વનં તત્ર નરાધમઃ
એ ગૂંચવાયેલા સેના વચ્ચે, એ દુર્ભાગી માણસે પોતાનો જીવ બચાવવા દ્રૌપદીને નીચે ઉતારી અને જંગલમાં ભાગી ગયો.
દ્રૌપદીં ધર્મરાજસ્તુ દૃષ્ટ્વા ધૌમ્યપુરસ્કૃતામ્। માદ્રીપુત્રેણ વીરેણ રથમારોપયત્તદા
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, ધૌમ્ય અને માદ્રીના વીરપુત્ર સાથે દ્રૌપદીને જોઈ, તેને રથ પર બેસાડી.
તતસ્તદ્વિદ્રુતં સૈન્યમપયાતે જયદ્રથે। આદિશ્યાદિશ્ય નારાચૈરાજઘાન વૃકોદરઃ
પછી જયદ્રથની સેના ભાગી ગઈ ત્યારે ભીમાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી વારંવાર તેમને ઘાયલ કર્યા.
સવ્યસાચી તુ તં દૃષ્ટ્વા પલાયન્તં જયદ્રથમ્। વારયામાસ નિઘ્નન્તં ભીમં સૈન્ધવસૈનિકાન્
અર્જુને જયદ્રથને ભાગતો જોઈ, ભીમાને રોક્યો, જે સિંધુના સૈનિકોને મારતો હતો.
યસ્યાપચારાત્પ્રાપ્તોઽયમસ્માન્ક્લેશો દુરાસદઃ। તમસ્મિન્સમરોદ્દેશે ન પશ્યામિ જયદ્રથમ્
જેનાં દુષ્કર્મથી આપણને આ અસહ્ય દુઃખ મળ્યું છે, એ જયદ્રથને હું અહીં યુદ્ધભૂમિ પર ક્યાંય દેખાતો નથી.
મૂઢં નૈકૃતિકં દુષ્ટં દ્રૌપદ્યાઃ ક્લેશકારિણમ્'। તમેવાન્વિષ ભદ્રં તે કિં તે યોધૈર્નિપાતિતૈઃ। અનામિષમિદં કર્મ કથં વા મન્યતે ભવાન્
એ મૂર્ખ, દગાખોર અને દ્રૌપદીના દુઃખનું કારણ બનેલા દુષ્ટને જ પકડ; તું જે યોદ્ધાઓને માર્યો એથી શું લાભ? આ કામથી તને કશું મળવાનું નથી—તું આને કેમ યોગ્ય માને છે?
ઇત્યુક્તો ભીમસેનસ્તુ ગુડાકેશેન ધીમતા। યુધિષ્ઠિરમભિપ્રેત્ય વાગ્મી વચનમબ્રવીત્
આ રીતે બુદ્ધિશાળી ગુડાકેશ દ્વારા કહેવામાં આવતા, ભીમસેને યુધિષ્ઠિર તરફ વળી અને કહ્યું:
હતપ્રવીરા રિપવો ભૂયિષ્ઠં વિદ્રુતા દિશઃ। ગૃહીત્વા દ્રૌપદીં રાજન્નિવર્તતુ ભવાનિતઃ
શત્રુઓના વીરોએ મરી ગયા છે અને વધારે ભાગી ગયા છે; રાજા, દ્રૌપદીને લઈને હવે પાછા ફરો.
યમાભ્યાં સહ રાજેન્દ્ર ધૌમ્યેન ચ મહાત્મના। પ્રાપ્યાશ્રમપદં રાજન્દ્રૌપદીં પરિસાન્ત્વય
રાજા, તું ધૌમ્ય અને બંને જમલા સાથે આશ્રમમાં જઈ દ્રૌપદીનું મન શાંત કર.
ન હિ મે મોક્ષ્યતેજીવન્મૂઢઃ સૈન્ધવકો નૃપઃ। પાતાલતલસંસ્થોપિ યદિ શક્રોસ્ય સારથિઃ
એ મૂર્ખ સિંધુરાજ મારા હાથથી જીવતો બચી નહીં શકે—even જો તેનો સારથી ઇન્દ્ર હોય અને એ પાતાળમાં પણ છુપાઈ જાય તો પણ.
ન હન્તવ્યો મહાબાહો દુરાત્માઽપિસ સૈન્ધવઃ। દુઃશલામભિસંસ્મૃત્ય ગાન્ધારીં ચ યશસ્વિનીમ્
પરસં, મહાબાહુ, એ દુષ્ટ સિંધુને મારી નાંખવો નહીં, દુઃશલા અને મહાન ગાંધારીને યાદ રાખી.
તચ્છ્રુત્વા દ્રૌપદી ભીમમુવાચ વ્યાકુલેન્દ્રિયા। કુપિતા હ્રીમતી પ્રાજ્ઞા પતી ભીમાર્જુનાવુભૌ
આ સાંભળી દ્રૌપદી, ક્રોધથી પણ શાંત અને બુદ્ધિશાળી, ભીમ અને અર્જુનને કહ્યું:
કર્તવ્યં ચેત્પ્રિયં મહ્યં વધ્યઃ સ પુરુષાધમઃ। સૈન્ધવાપશદઃ પાપો દુર્મતિઃ કુલપાંસનઃ
જો તમે મને પ્રસન્ન કરવા માંગો છો, તો એ પાપી, દુષ્ટ, કુળને કલંક લાવનાર સિંધુને અવશ્ય મારવો જોઈએ.
ભાર્યાભિહર્તા વૈરી યો યશ્ચ રાજ્યહરો રિપુઃ। યાચમાનોઽપિસંગ્રામે ન મોક્તવ્યઃ કથંચન
જે પત્ની પર હાથ ઉઠાવે, જે દુશ્મન છે અને રાજ્ય છીનવે છે, એ યુદ્ધમાં ભલે વિનંતી કરે, પણ તેને છોડવો નહીં.
ઇત્યુક્તૌ તૌ નરવ્યાઘ્રૌ યયતુર્યત્ર સૈન્ધવઃ। રાજા નિવવૃતેકૃષ્ણામાદાય સપુરોહિતઃ
આ રીતે કહ્યા પછી, એ બે પુરુષસિંહો ત્યાં ગયા જ્યાં સિંધુ હતો, અને રાજા કૃષ્ણા અને પુરોહિતને લઈને પાછા ફર્યા.
સ પ્રવિશ્યાશ્રમપદમપવિદ્ધવૃસીકટમ્। માર્કણ્ડેયાદિભિર્વિપ્રૈરનુકીર્ણં દદર્શ હ
તે આશ્રમમાં પ્રવેશ્યા, જ્યાં કુશ-દર્ભી વિખેરાઈ ગયા હતા અને ત્યાં માર્કંડેય અને અન્ય બ્રાહ્મણો ભેગા હતા.
દ્રૌપદીમનુશોચદ્ભિર્બ્રાહ્મણૈસ્તૈઃ સમાહિતૈઃ। સમેયાય મહાપ્રાજ્ઞઃ સભાર્ય ભ્રાતૃમધ્યગઃ
ભાઈઓ અને પત્ની સાથે રહેલા વિદ્વાન રાજા ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં બ્રાહ્મણો દ્રૌપદી માટે દુઃખી હતા.
તે સ્મ તં મુદિતા દૃષ્ટ્વા પુનરપ્યાગતં નૃપમ્। જિત્વા તાન્સિનધુસૌવીરાન્દ્રૌપદીં ચાહૃતાં પુનઃ
પછી રાજાને ફરીથી પરત આવ્યો જોઈ, સિંધુ અને સૌવીરોને હરાવી દ્રૌપદી પાછી લાવ્યો, તો બધા આનંદિત થયા.