નકુલસ્ત્વપભીસ્તસ્માદ્રથાચ્ચર્માસિપાણિમાન્। ઉદ્ધામ્ય સ્તાનમાસ્થાય તસ્થૌ ગિરિવાચલઃ
નકુલ તો તલવાર અને ઢાલ લઈને રથમાંથી કૂદ્યો, જમીન પર મજબૂત ઊભો રહ્યો, જાણે પર્વત હોય તેમ.
સુરથસ્તં ગજવરં વધાય નકુલસ્ય તુ। પ્રેષયામાસ સક્રોધમત્યુચ્છ્રિતકરં તતઃ
સુરથાએ ગુસ્સામાં આવી, નકુલને મારવા માટે પોતાનો મોટો હાથી ઊંચી સુંડ કરીને આગળ મોકલ્યો.
નકુલસ્તસ્ય નાગસ્ય સમીપપરિવર્તિનઃ। સવિષાણં ભુજં મૂલે ખઙ્ગેન નિરકૃન્તત
જ્યારે એ હાથી નકુલની આજુબાજુ ફરતો હતો, ત્યારે નકુલે તેની સુંડવાળી બાજુ તલવારથી મૂળેથી કાપી નાખી.
સ વિનદ્યમહાનાદં ગજઃ કિઙ્કિણિભૂષણઃ। પતન્નવાક્શિરા ભૂમૌ હસ્ત્યારોહમપોથયત્
એ ઘંટીઓથી સજ્જ હાથી જોરથી ગર્જના કરી, માથું નીચે કરીને જમીન પર પડ્યો અને પોતાના ચાલકને દબાવી નાખ્યો.
સ તત્કર્મ મહત્કૃત્વા શૂરો માદ્રવતીસુતઃ। ભીમસેનરથં પ્રાપ્ય શર્મ લેભે મહારથઃ
માદ્રીપુત્રે એ મહાન કાર્યો કરી, શૂરવીર ભીમસેનના રથ સુધી પહોંચી ગયો અને સુરક્ષિત થયો.
ભીમસ્ત્વાપતતો રાજ્ઞઃ કોટિકાશ્યસ્ સંગરે। સૂતસ્ય નુદતો વાહાન્ક્ષુરેણાપાહરચ્છિરઃ
યુદ્ધમાં જ્યારે રાજા કોટિકાશ્ય ભીમા પર તૂટી પડ્યો, ત્યારે ભીમે રાજાના સારથીએ ઘોડાં દોડાવતાં જ તેના તીક્ષ્ણ શસ્ત્રથી સારથિનું માથું ઉડાવી દીધું.
ન બુબોધ હતં સૂતં સ રાજા બાહુશાલિના। તસ્યાશ્વા વ્યદ્રવન્સઙ્ખ્યે હતમસૂતાસ્તતસ્તતઃ
મજબૂત હાથ ધરતો એ રાજા સમજ્યો જ નહીં કે તેનો સારથિ મારાઈ ગયો છે; પછી યુદ્ધભૂમિમાં સારથિ વગરના ઘોડાં ચારે બાજુ ભાગી ગયા.
વિરથં હતસૂતં તં ભીમઃ પ્રહરતાંવરઃ। જઘાન તલયુક્તેન પ્રાસેનાભ્યેત્ય પાણ્ડવઃ
ભીમે, યુદ્ધમાં આગળ, રથ અને સારથિ વિહોણા એ રાજાને નજીક જઈ, સિંહ જેવો પોતાના હાથથી જોરદાર માર મારીને ઢાળી દીધો.
દ્વાદશાનાં તુ સર્વેષાં સૌવીરાણાં ધનંજયઃ। ચકર્ત નિશિતૈર્ભલ્લૈર્ધનૂંષિ ચ શિરાંસિ ચ
અર્જુને તીક્ષ્ણ બાણોથી સૌવીર દેશના બારેય મુખ્ય વીરોનાં ધનુષ્ય અને માથાં કપાઈ નાખ્યા.
શિબીનિક્ષ્વાકુમુખ્યાંશ્ચ ત્રિગર્તાન્સૈન્ધવાનપિ। જઘાનાતિરથઃ સઙ્ખ્યે બાણગોચરમાગતાન્
એ મહાન યોદ્ધા અર્જુને, શિબી, ઇક્ષ્વાકુ, ત્રિગર્ત અને સિંધુના શ્રેષ્ઠ વીરોએ બાણની પહોંચમાં આવ્યા, તેમને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા.
સૂદિતાઃ પ્રત્યદૃશ્યન્ત બહવઃ સવ્યસાચિના। સપતાકાશ્ચ માતઙ્ગાઃ સધ્વજાશ્ચ મહારથાઃ
સવ્યસાચી અર્જુનના હાથથી અનેક વીર, ધ્વજાવાળા હાથીઓ અને મહારથીઓ ધ્વજ સહિત ધરાશાયી થયા.
પ્રચ્છાદ્ય પૃથિવીં તસ્થુઃ સર્વમાયોધનં પ્રતિ। શરીરાણ્યશિરસ્કાનિ વિદેહાનિ શિરાંસિ ચ
યુદ્ધભૂમિમાં કટેલા માથાં અને શરીર, જીવ વિહોણા, ચારે બાજુ જમીન પર છવાઈ ગયા હતા.
શ્વગૃધ્રકઙ્કકાકોલભાસગોમાયુવાયસાઃ। અતૃપ્યંસ્તત્રવીરાણાં હતાનાં માસશોણિતૈઃ
કુતરા, ગૃધ્ર, કાંકડિયા, કાગડા, શિયાળ અને કાગડાઓ ત્યાં પડેલા વીરોનાં માંસ અને લોહી પર તૃપ્તિ વિના તૂટી પડ્યા.
એવં તીક્ષ્ણશરજ્વાલૈર્ગાણ્ડીવાનિલચોદિતૈઃ। સેનેન્ધનં દદાહાશુ સરોષઃ પાર્થપાવકઃ
ગાંડીવના વાવાઝોડા જેવી તીક્ષ્ણ બાણજ્વાળાથી, પાર્થે ક્રોધથી ભરાઈ, સેના ને અગ્નિ જેમ બળાવી નાખી.
ચક્રાણાં પતિતાનાં ચ યુગાનાં ચ મહીપતે। તૂણીરાણઆં પતાકાનાં ધ્વજાનાં ચ રથૈઃ સહ
રાજા, પડી ગયેલા રથનાં ચક્કા, યોક, તૂણીર, ધ્વજ અને પતાકાઓના ઢગલા રથો સાથે ચારે બાજુ પડેલા હતા.
ઈષાણામનુકર્ષાણાં ત્રિવેણૂનાં તથૈવ ચ। અક્ષાણામથ યોક્રાણાં પ્રતોદાનાં ચ રાશયઃ
અક્ષ, દંડ, ત્રિવેણી, યોકપીન અને પ્રોતના ઢગલા પણ ત્યાં-ત્યાં પડેલા હતા.
શિરસાં પતિતાનાં ચ કુણ્ડલોષ્ણીષધારિણામ્। ભુજાનાં મકુટાનાં ચ હારાણામઙ્ગદૈઃ સહ
કાનમાં કુંડળ અને માથા પર પાગડી ધરાવતાં કપાયેલા માથાં, મકૂટવાળા હાથ અને હાર સાથે અંગદનાં ઢગલા પણ હતા.
છત્રાણાં વ્યજનાનાં ચ ચર્મણઆં વર્મણાં તથા। છિન્નાનાં કાર્મુકાણાં ચ પટ્ટસાનાં તથૈવ ચ
છત્ર, પંખા, ચામડા, કવચ, તૂટી ગયેલા ધનુષ્ય અને તલવાર પણ ચારે બાજુ વિખેરાયેલા હતા.
શક્તીનામથ ખઙ્ગાનાં દણ્ડાનાં સહ તેમરૈઃ। રાશયશ્ચાત્રદૃશ્યન્તે તત્રતત્ર વિશાંપતે
શક્તિ, ખડગ, દંડ અને ગદા જેવા શસ્ત્રોના ઢગલા પણ રાજા, અહીં-અહીં દેખાતા હતા.
પતિતૈશ્ચૈવ માતઙ્ગૈઃ સયોધૈઃ પર્વતોપમૈઃ। હયૈર્દ્વિધાકૃતૈઃ સાર્ધં સાદિભિઃ સાયુધૈસ્તથા
પર્વત જેવાં મોટા પડેલા હાથીઓ તેમના યોદ્ધાઓ સાથે, અને બે ભાગમાં કપાયેલા ઘોડા, સવાર અને શસ્ત્રો સાથે યુદ્ધભૂમિ પર પડેલા હતા.
વિપ્રવિદ્ધૈ રથૈશ્ચૈવ નિહતૈશ્ચપદાતિભિઃ। અગમ્યરૂપા પૃથિવી માંસશોણિતકર્દમા
તૂટેલા રથો અને પડેલા પદાતિ યોદ્ધાઓથી, માંસ અને લોહીથી ભરેલી જમીન એવી બની ગઈ કે પસાર થવી અશક્ય હતી.
હતેષુ તેષુ વીરેષુ સિન્ધુરાજો જયદ્રથઃ। વિમુચ્ય કૃષ્ણાં સંત્રસ્તઃ પલાયનપરોઽભવત્
જ્યારે એ વીરોએ માર્યા, ત્યારે સિંધુના રાજા જયદ્રથ ભયભીત થઈ કૃષ્ણાને છોડીને ભાગી જવાની-only ચિંતામાં પડ્યો.
સ તસ્મિન્સંકુલે સૈન્યે દ્રૌપદીમવતાર્ય તામ્। પ્રાણપ્રેપ્સુરુપાધાવદ્વનં તત્ર નરાધમઃ
એ ગૂંચવાયેલા સેના વચ્ચે, એ દુર્ભાગી માણસે પોતાનો જીવ બચાવવા દ્રૌપદીને નીચે ઉતારી અને જંગલમાં ભાગી ગયો.
દ્રૌપદીં ધર્મરાજસ્તુ દૃષ્ટ્વા ધૌમ્યપુરસ્કૃતામ્। માદ્રીપુત્રેણ વીરેણ રથમારોપયત્તદા
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે, ધૌમ્ય અને માદ્રીના વીરપુત્ર સાથે દ્રૌપદીને જોઈ, તેને રથ પર બેસાડી.
તતસ્તદ્વિદ્રુતં સૈન્યમપયાતે જયદ્રથે। આદિશ્યાદિશ્ય નારાચૈરાજઘાન વૃકોદરઃ
પછી જયદ્રથની સેના ભાગી ગઈ ત્યારે ભીમાએ તીક્ષ્ણ બાણોથી વારંવાર તેમને ઘાયલ કર્યા.
સવ્યસાચી તુ તં દૃષ્ટ્વા પલાયન્તં જયદ્રથમ્। વારયામાસ નિઘ્નન્તં ભીમં સૈન્ધવસૈનિકાન્
અર્જુને જયદ્રથને ભાગતો જોઈ, ભીમાને રોક્યો, જે સિંધુના સૈનિકોને મારતો હતો.
યસ્યાપચારાત્પ્રાપ્તોઽયમસ્માન્ક્લેશો દુરાસદઃ। તમસ્મિન્સમરોદ્દેશે ન પશ્યામિ જયદ્રથમ્
જેનાં દુષ્કર્મથી આપણને આ અસહ્ય દુઃખ મળ્યું છે, એ જયદ્રથને હું અહીં યુદ્ધભૂમિ પર ક્યાંય દેખાતો નથી.
મૂઢં નૈકૃતિકં દુષ્ટં દ્રૌપદ્યાઃ ક્લેશકારિણમ્'। તમેવાન્વિષ ભદ્રં તે કિં તે યોધૈર્નિપાતિતૈઃ। અનામિષમિદં કર્મ કથં વા મન્યતે ભવાન્
એ મૂર્ખ, દગાખોર અને દ્રૌપદીના દુઃખનું કારણ બનેલા દુષ્ટને જ પકડ; તું જે યોદ્ધાઓને માર્યો એથી શું લાભ? આ કામથી તને કશું મળવાનું નથી—તું આને કેમ યોગ્ય માને છે?
ઇત્યુક્તો ભીમસેનસ્તુ ગુડાકેશેન ધીમતા। યુધિષ્ઠિરમભિપ્રેત્ય વાગ્મી વચનમબ્રવીત્
આ રીતે બુદ્ધિશાળી ગુડાકેશ દ્વારા કહેવામાં આવતા, ભીમસેને યુધિષ્ઠિર તરફ વળી અને કહ્યું:
હતપ્રવીરા રિપવો ભૂયિષ્ઠં વિદ્રુતા દિશઃ। ગૃહીત્વા દ્રૌપદીં રાજન્નિવર્તતુ ભવાનિતઃ
શત્રુઓના વીરોએ મરી ગયા છે અને વધારે ભાગી ગયા છે; રાજા, દ્રૌપદીને લઈને હવે પાછા ફરો.