અભ્યદ્રવચ્ચ તં સદ્યો દૃષ્ટ્વૈવામિષશઙ્કયા। તુણ્ડયુદ્ધમથાકાશે તાવુભૌ સંપ્રચક્રતુઃ
તુરંત જ, માંસની આશંકાથી તે બીજું શ્યેન તેના પર તૂટી પડ્યું; અને બંનેએ આકાશમાં ચાંચથી યુદ્ધ કર્યું.
યુદ્ધ્યતોરપતદ્રેતસ્તચ્ચાપિ યમુનામ્ભસિ। તત્રાદ્રિકેતિ વિખ્યાતા બ્રહ્મશાપાદ્વરાપ્સરા
યુદ્ધ કરતાં કરતાં તે બીજ યમુના નદીના પાણીમાં પડ્યું; ત્યાં અદ્રિકા નામની અપ્સરા, બ્રહ્માના શાપથી, જાણીતી હતી.
મીનભાવમનુપ્રાપ્તા બભૂવ યમુનાચરી। શ્યેનપાદપરિભ્રષ્ટં તદ્વીર્યમથ વાસવમ્
એ અપ્સરા માછલીના રૂપમાં યમુનામાં ફરતી હતી; શ્યેનના પાંજરમાંથી પડેલું તે બીજ તેણે જોરથી પકડી લીધું.
જગ્રાહ તરસોપેત્ય સાઽદ્રિકા મત્સ્યરૂપિણી। કદાચિદપિ મત્સીં તાં બબન્ધુર્મત્સ્યજીવિનઃ
અદ્રિકા, માછલીના રૂપમાં, ઝડપથી તે બીજ ગળી ગઈ; પછી ક્યારેક માછીમારો એ માછલીને પકડી લાવ્યા.
માસે ચ દશમે પ્રાપ્તે તદા ભરતસત્તમ।। ઉજ્જહ્રુરુદરાત્તસ્યાઃ સ્ત્રીં પુમાંસં ચ માનુષૌ
દસમા મહિને, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, એ માછલીના પેટમાંથી એક સ્ત્રી અને એક પુરુષ, બંને માનવ, બહાર કાઢવામાં આવ્યા.
આશ્ચર્યભૂતં તદ્ગત્વા રાજ્ઞેઽથ પ્રત્યવેદયન્। કાયે મત્સ્યા ઇમૌ રાજન્સંભૂતૌ માનુષાવિતિ
આ અજાયબી જોઈ, તેઓ રાજાને કહેવા ગયા: 'હે રાજા, માછલીના શરીરમાંથી આ બે માનવ જન્મ્યા છે.'
તયોઃ પુમાંસં જગ્રાહ રાજોપરિચરસ્તદા। સ મત્સ્યો નામ રાજાસીદ્ધાર્મિકઃ સત્યસઙ્ગરઃ
એ બંનેમાં રાજા ઉપરીચર વસુએ પુત્રને સ્વીકાર્યો; એ રાજા, મચ્છ નામે, ધર્મનિષ્ઠ અને સત્યવચન હતો.
સાઽપ્સરા મુક્તશાપા ચ ક્ષણેન સમપદ્યત। યા પુરોક્તા ભગવતા તિર્યગ્યોનિગતા શુભા
એ અપ્સરા, શાપમુક્ત થઈ, તરત જ પોતાના દિવ્ય રૂપમાં આવી ગઈ; જે પહેલાં ભગવાને કહેલી હતી કે પશુયોનિમાં ગઈ છે.
માનુષૌ જનયિત્વા ત્વં શાપમોક્ષમવાપ્સ્યસિ। તતઃ સાજનયિત્વા તૌ વિશસ્તા મત્સ્યઘાતિભિઃ
'બે માનવ સંતાનને જન્મ આપ્યા પછી તું શાપમુક્ત થશ.' તેથી, તેમને જન્મ આપ્યા પછી, માછીમારો એ માછલીને મારી નાખી.
સંત્યજ્ય મત્સ્યરૂપં સા દિવ્યં રૂપમવાપ્ય ચ। સિદ્ધર્ષિચારણપથં જગામાથ વરાપ્સરાઃ
માછલીનું રૂપ છોડીને, એ દિવ્ય રૂપ પામી, એ શ્રેષ્ઠ અપ્સરા સિદ્ધ, ઋષિ અને ચારણોના માર્ગે ગઈ.
સા કન્યા દુહિતા તસ્યા મત્સ્યા મત્સ્યસગન્ધિની। રાજ્ઞા દત્તા ચ દાશાય કન્યેયં તે ભવત્વિતિ
એ માછલીની પુત્રી, માછલી જેવી સુગંધ ધરાવતી, રાજાએ દાસને આપી: 'આ કન્યા હવે તારી થાવા દે.'
રૂપસત્વસમાયુક્તા સર્વૈઃ સમુદિતા ગુણૈઃ। સા તુ સત્યવતી નામ મત્સ્યઘાત્યભિસંશ્રયાત્
સૌંદર્ય, સદ્ગુણ અને સદ્વૃત્તિથી યુક્ત, એ કન્યાનું નામ સત્યવતી પડ્યું, કારણ કે એ માછીમારો સાથે રહી હતી.
આસીત્સા મત્સ્યગન્ધૈવ કંચિત્કાલં શુચિસ્મિતા। શુશ્રૂષાર્થં પિતુર્નાવં વાહયન્તીં જલે ચ તામ્
થોડો સમય એ પવિત્ર સ્મિતવાળી સત્યવતી પાસે માછલીની સુગંધ હતી; પિતાની સેવા માટે એ જળમાં નાવ હાંકતી.
તીર્થયાત્રાં પરિક્રામન્નપશ્યદ્વૈ પરાશરઃ। અતીવ રૂપસંપન્નાં સિદ્ધાનામપિ કાઙ્ક્ષિતામ્
તીર્થયાત્રા કરતા પરાશરએ જળ પર એણે જોઈ, જે અતિ સુંદર અને સિદ્ધો સુધી ઇચ્છનીય હતી.
દૃષ્ટ્વૈવ સ ચ તાં ધીમાંશ્ચકમે ચારુહાસિનીમ્। દિવ્યાં તાં વાસવીં કન્યાં રમ્ભોરૂં મુનિપુઙ્ગવઃ
જેમજ તે ઋષિએ તેને જોયા, તેમજ તે બુદ્ધિશાળી ઋષિએ સુંદર સ્મિતવાળી, દેવકન્યા, વાસવીને, કે જેના જાંઘો કેળાના થડ જેવી હતી, જોઈને તેને ઈચ્છી.
સંભવં ચિન્તયિત્વા તાં જ્ઞાત્વા પ્રોવાચ શક્તિજઃ। ક્વ કર્ણધારો નૌર્યેન નીયતે બ્રૂહિ ભામિનિ
તેના જન્મ વિશે વિચાર કરીને અને તેને ઓળખીને, શક્તિપુત્રે કહ્યું: 'સુંદરિ, આ નાવને કોણ ચલાવે છે? કયાં છે નાવિક? મને કહો.'
અનપત્યસ્ય દાશસ્ય સુતા તત્પ્રિયકામ્યયા। સહસ્રજનસંપન્ના નૌર્મયા વાહ્યતે દ્વિજ
તેણીએ જવાબ આપ્યો: 'દ્વિજ, આ નાવમાં હજાર લોકો છે, અને મારા પિતાને પ્રસન્ન કરવા માટે, હું, નાવિકની દીકરી, આ નાવ ચલાવું છું. મારા પિતાને પુત્ર નથી.'
શોભનં વાસવિ શુભે કિં ચિરાયસિ વાહ્યતામ્। કલશં ભવિતા ભદ્રે સહસ્રાર્ધેન સંમિતમ્
'વાસવી, સુંદરિ, કેમ વિલંબ કરે છે? નાવ ચલાવ. ભદ્રે, ભાડું તો એક કળશ ભર્યું, જેમાં અડધું હજાર સikka હશે.'
મત્સ્યગન્ધા તથેત્યુક્ત્વા નાવં વાહયતાં જલે
મત્યગંધાએ 'જેમ તું કહ્યો તેમ' કહીને, પાણીમાં નાવ ચલાવવાનું શરૂ કર્યું.
વીક્ષમાણં મુનિં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચેદં વચસ્તદા। મત્સ્યગન્ધેતિ મામાહુર્દાશરાજસુતાં જનાઃ
જ્યારે ઋષિ તેની તરફ જોઈ રહ્યો હતો, ત્યારે તેણે કહ્યું: 'લોકો મને મત્યગંધા કહે છે, હું દાસરાજની દીકરી છું.'
દિવ્યજ્ઞાનેન દૃષ્ટં હિ દૃષ્ટમાત્રેણ તે વપુઃ
'દિવ્ય જ્ઞાનથી જ, મેં તને જોઈ, ત્યારે જ તારો સ્વરૂપ જાણ્યું.'
પ્રણયગ્રહણાર્થાય વક્ષ્યેવ વાસવિ તચ્છૃણુ। બર્હિષદ ઇતિ ખ્યાતાઃ પિતરઃ સોમપાસ્તુતે
'પ્રેમ સ્વીકારવા માટે, હું તને એક વાત કહું છું, વાસવી, સાંભળ: પિતૃઓમાં બર્હિષદ નામે પ્રસિદ્ધ છે, જે સોમપાન કરે છે.'
તેષાં ત્વં માનસી કન્યા અચ્છોદા નામ વિશ્રુતા। અચ્છોદં નામ તદ્દિવ્યં સરો યસ્માત્સમુત્થિતમ્
'તું એમની મનથી જન્મેલી પુત્રી છે, અને અચ્છોદા નામે જાણીતી છે, કારણ કે તું અચ્છોદ નામના દિવ્ય સરોવરમાંથી ઉત્પન્ન થઈ.'
ત્વયા ન દૃષ્ટપૂર્વાસ્તુ પિતરસ્તે કદાચન। સંભૂતા મનસા તેષાં પિતૄન્સ્વાન્નાભિજાનતી
'તારે ક્યારેય તારા પિતૃઓને જોયા નથી; તું એમના મનથી જન્મેલી છે, પણ તારે એમને ઓળખતા નથી.'
સા ત્વન્યં પિતરં વવ્રે સ્વાનતિક્રમ્ય તાન્પિતૄન્। નામ્ના વસુરિતિ ખ્યાતં મનુપુત્રં દિવિ સ્થિતમ્
'એમના પિતૃઓને છોડીને, તેણે બીજાને પિતા તરીકે પસંદ કર્યો, જેનું નામ વસુ છે, અને જે મનુનો પુત્ર છે, સ્વર્ગમાં રહે છે.'
અદ્રિકાઽપ્સરસા યુક્તં વિમાને દિવિ વિષ્ઠિતમ્। સા તેન વ્યભિચારેણ મનસા કામચારિણી
'એ વસુ, અદ્રિકા નામની અપ્સરા સાથે, સ્વર્ગના વિમાનમાં હતો; અને મનથી થયેલા આકર્ષણથી, એ અપ્સરા પણ ઇચ્છાથી એમના સાથે જોડાઈ.'
પિતરં પ્રાર્થયિત્વાઽન્યં યોગાદ્ભષ્ટા પપાત સા। અપશ્યત્પતમાના સા વિમાનત્રયમન્તિકાત્
'બીજા પિતાને ઇચ્છીને, યોગબળથી એ સ્વર્ગમાંથી પડી ગઈ; પડતી વખતે, તેણે નજીકથી ત્રણ વિમાન જોયા.'
ત્રસરેણુપ્રમાણાંસ્તાંસ્તત્રાપશ્યત્સ્વકાન્પિતૄન્। સુસૂક્ષ્માનપરિવ્યક્તાનઙ્ગૈરઙ્ગેષ્વિવાહિતાન્
'ત્યાં તેણે પોતાના પિતૃઓને જોયા, જે ધૂળના કણ જેટલા નાનાં, અત્યંત સૂક્ષ્મ અને અસ્પષ્ટ હતા, તેમનાં અંગો મળીને પણ દેખાતા નહોતા.'
તાતેતિ તાનુવાચાર્તા પતન્તી સા હ્યધોમુખી। તૈરુક્તા સા તુ માભૈષીસ્તેન સા સંસ્થિતા દિવિ
'પડતી વખતે, દુ:ખથી તેણે એમને 'પિતા!' કહીને બોલાવી; પિતૃઓએ કહ્યું: 'ડરતી નહીં,' અને એ સ્વર્ગમાં જ રહી.'
તતઃ પ્રસાદયામાસ સ્વાન્પિતૄન્દીનયા ગિરા। તામૂચુઃ પિતરઃ કન્યાં ભ્રૈષ્ટશ્વર્યાં વ્યતિક્રમાત્
'પછી તેણે નમ્ર વાણીથી પોતાના પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો; પિતૃઓએ કહ્યું: 'પુત્રી, તું તારી ભૂલથી તારો અધિકાર ગુમાવી દીધો છે.'