નાસ્યાપરાદ્ધાઃ શેષમવાપ્નુવન્તિ નાયં વૈરં વિસ્મરતે કદાચિત્। વૈરસ્યાન્તં સંવિધાયોપયાતિ પશ્ચાચ્છાન્તિં ન ચ તત્તપ્યતીવ
જે એને દુઃખ આપે છે, તેઓ બચી શકતા નથી; એ કદી દુશ્મનાવટ ભૂલતો નથી. જ્યારે એ વેરનો અંત લાવે છે, ત્યારે જ શાંતિ કરે છે અને પછી કદી પસ્તાવતો નથી.
ધનુર્ધરાગ્ર્યો ધૃતિમાન્યશસ્વી જિતેન્દ્રિયો વૃદ્ધસેવી નૃવીરઃ। ભ્રાતા ચ શિષ્યશ્ચ યુધિષ્ઠિરસ્ય ધનંજયો નામ પતિર્મમૈષઃ
ધનુષ્યમાં સર્વોત્તમ, સ્થિર, પ્રસિદ્ધ, ઇન્દ્રિયજિત, વડીલોની સેવા કરનાર અને પુરુષોમાં વીર — એ યુધિષ્ઠિરનો ભાઈ અને શિષ્ય પણ છે. એ ધનંજય, મારા પતિ છે.
યો વૈ ન કામાન્ન ભયાન્ન લોભા- ત્ત્યજેદ્ધર્મં ન નૃશંસં ચ કુર્યાત્। સ એષ વૈશ્વાનરતુલ્યતેજાઃ કુન્તીસુતઃ શત્રુસહઃ પ્રમાથી
જે કદી કામ, ભય કે લોભથી ધર્મ છોડતો નથી, કે કદી ક્રૂરતા કરતો નથી — એ કુંતીપુત્ર, અગ્નિ જેવો તેજસ્વી, દુશ્મનોનો વિનાશક, ખરેખર મહાન છે.
યઃ સર્વધર્માર્તવિનિશ્ચયજ્ઞો ભયાર્તાનાં ભયહર્તા મનીષી। `બન્ધુપ્રિયઃ શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠો મહાહવેષ્વપ્રતિવાર્યવીર્યઃ
જે સર્વ ધર્મોનું તત્ત્વ જાણે છે, ભયગ્રસ્તોના ભય દૂર કરે છે, બુદ્ધિશાળી છે, સગાંઓને પ્રિય છે, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મહાયુદ્ધોમાં એનું પરાક્રમ કોઈ રોકી શકતું નથી.
યસ્યોત્તમં રૂપમાહુઃ પૃથિવ્યાં યં પાણ્ડવાઃ પરિરક્ષન્તિ સર્વે। પ્રાણૈર્ગરીયાંસમનુવ્રતં વૈ સ એષ વીરો નકુલઃ પતિર્મે
જેનું રૂપ પૃથ્વી પર સર્વોત્તમ કહેવાય છે, જેને બધા પાંડવો પોતાના પ્રાણથી પણ વધારે રક્ષે છે, અને જે નિષ્ઠાવાન છે — એ વીર નકુલ, મારા પતિ છે.
યઃ ખઙ્ગયોધી લઘુચિત્રહસ્તો મહાંશ્ચ ધીમાન્સહદેવોઽદ્વિતીયઃ। યસ્યાદ્યકર્મ દ્રક્ષ્યસે મૂઢસત્વ શતક્રતોર્વા દૈત્યસેનાસુ સઙ્ખ્યે
જે તલવાર ચલાવવામાં નિપુણ, ચપળ અને કુશળ હાથવાળો, મહાન અને બુદ્ધિશાળી — એ અનન્ય સહદેવ છે. આજે, એના કાર્યો તું જોઈશ, જેમ ઇન્દ્રે દૈત્યસેનામાં જોયા હતા.
શૂરઃ કૃતાસ્ત્રો મતિમાન્મનસ્વી પ્રિયંકરો ધર્મસુતસ્ય રાજ્ઞઃ। હુતાશચન્દ્રાર્કસમાનતેજા જઘન્યજઃ પાણ્ડવાનાં પ્રિયશ્ચ
પરાક્રમી, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, બુદ્ધિશાળી, દૃઢ મનવાળો, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને પ્રિય, અગ્નિ, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, પાંડવોમાં સૌથી નાનો અને સૌને પ્રિય છે.
બુદ્ધ્યા સમો યસ્ નરો ન વિદ્યતે વક્તા તથા સત્સુ વિનિશ્ચયજ્ઞઃ। સએષ શૂરો નિત્યમમર્ષણશ્ચ ધીમાન્પ્રાજ્ઞઃ સહદેવઃ પતિર્મે
બુદ્ધિ અને વાણીમાં જેની સરખામણી કોઈ પુરુષ સાથે થઈ શકે નહીં, સજ્જનોમાં નિષ્ણાત, હંમેશાં પરાક્રમી અને સહનશીલ, એ બુદ્ધિશાળી સહદેવ મારા પતિ છે.
ત્યજેત્પ્રાણાન્પ્રવિશેદ્ધવ્યવાહં ન ત્વેવૈષ વ્યાહરેદ્ધર્મબાહ્યમ્। સદા મનસ્વી ક્ષત્રધર્મે રતશ્ચ કુન્ત્યાઃ પ્રાણૈરિષ્ટતમો નૃવીરઃ
એ પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દે, અગ્નિમાં પ્રવેશી જાય, પણ કદી અધર્મનું વચન બોલે નહીં. હંમેશાં દૃઢ મનવાળો, ક્ષત્રિય ધર્મમાં તત્પર, કુંતીને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય એ પુરુષવીર છે.
વિશીર્યનતીં નાવમિવાર્ણવાન્તે રત્નાભિપૂર્ણાં મકરસ્ય પૃષ્ઠે। સેનાં તવેમાં હતસર્વયોધાં વિક્ષોભિતાં દ્રક્ષ્યસિ પાણ્ડુપુત્રૈઃ
જેમ દરિયે રત્નોથી ભરેલી નાવ તૂટી જાય અને મકર પર છૂટી પડે, તેમ તું જોઈશ કે તારી સેનાની સર્વે યોદ્ધાઓ પાંડુપુત્રો દ્વારા વિનાશ પામી, વિખેરાઈ જશે.
ઇત્યેતે વૈ કથિતાઃ પાણ્ડુપુત્રા યાંસ્ત્વં મોહાદવમત્ય પ્રવૃત્તઃ। યદ્યેતેભ્યો મુચ્યસે રિષ્ટદેહઃ પુનર્જન્મ પ્રાપ્સ્યસે જીવિતં ચ
હું તને પાંડુપુત્રોની વાત કહી, જેમને તું મોહમાં આવી અવગણ્યા છે. જો તું એમના હાથથી જીવતો છૂટી જશે, તો તને ફરી જન્મ અને જીવન મળશે.
તતઃ પાર્થાઃ પઞ્ચપઞ્ચેન્દ્રકલ્પા- સ્ત્યક્ત્વા ત્રસ્તાન્પ્રાઞ્જલીંસ્તાન્પદાતીન્। યથાઽનીકં શરવર્ષાન્ધકારં ચક્રુઃ ક્રુદ્ધાઃ સર્વતસ્તે નિગૃહ્ય
પછી પાંચે પાંડવ, પાંચ ઇન્દ્ર સમાન, ડરેલા હાથ જોડેલા પદાતીઓને પાછળ મૂકી, પોતાના ક્રોધને રોકી, દુશ્મનના સેના પર તીરોની વરસાદથી અંધકાર પાથરી દીધો.
સંતિષ્ઠધ્વં પ્રહરત તૂર્ણં વિપરિધાવત। ઇતિ સ્મ સૈન્ધવો રાજા ચોદયામાસ તાન્નૃપન્
'સ્થિર રહો! જલદી પ્રહાર કરો! તેમને ઘેરી લો!' એમ સિંધુરાજાએ પોતાના યોદ્ધાઓને ઉશ્કેર્યા.
તતો ઘોરતમઃ શબ્દોરણે સમભવત્તદા। ભીમાર્જુનયમાન્દૃષ્ટ્વા સૈન્યાનાં સયુધિષ્ઠિરાન્
પછી એ યુદ્ધમાં ભીમ, અર્જુન અને યુધિષ્ઠિરને સેના વચ્ચે જોઈ, ભયાનક અવાજ ઊઠ્યો.
શિબિસિંધુત્રિગર્તાનાં વિષાદશ્ચાપ્યજાયત। તાન્દૃષ્ટ્વાપુરુષવ્યાઘ્રાન્વ્યાઘ્રાનિવ બલોત્કટાન્
શિબી, સિંધુ અને ત્રિગર્તોમાં ભય પેદા થયો, કારણ કે એમણે એ પુરુષસિંહોને જોયા, જે શક્તિમાં વાઘ જેવા હતા.
હેમબિન્દું મહોત્સેધાં સર્વશૈક્યાયસીં ગદામ્। પ્રગૃહ્યાભ્યદ્રવદ્ભીમઃ સૈન્ધવં કાલચોદિતમ્
ભીમાએ સોનાની મણકીઓથી સજ્જ મોટી લોખંડની ગદા પકડી અને કાળના પ્રેરણે સિંધુરાજા પર દોડી ગયો.
તદન્તરમથાવૃત્ય કોટિકાશ્યોઽભ્યહારયત્। મહતા રથવંશેન પરિવાર્ય વૃકોધરમ્
પછી, કોટિકાશ્યએ પોતાનું રથસેનાનું મોટું વળય બનાવી, વૃત્કોદરને ઘેરીને આગળ વધ્યો.
શક્તિતોમરનારાચૈર્વીરબાહુપ્રચોદિતૈઃ। કીર્યમાણોપિ બહુભિર્ન સ્મ ભીમોઽભ્યકમ્પત
અનેક વીરોએ ભીમને ભાલા, ભાલા અને તીરો વડે ઘેર્યો, છતાં ભીમ એક પણ પગ પાછળ ન હટ્યો.
ગજં તુ સગજારોહં પદાતીંશ્ચ ચતુર્દશ। જઘાન ગદયા ભીમઃ સૈન્ધવધ્વજંનીમુખે
ભીમે પોતાની ગદાથી, સૈંધવ ધ્વજના આગળ, એક હાથી સાથે તેના ચાલક અને ચૌદ પદાતીઓને માર્યા.
પાર્થઃ પઞ્ચશતાઞ્શૂરાન્પાર્વતીયાન્મહારથાન્। પરીપ્સમાનઃ સૌવીરં જઘાન ધ્વજિનીમુખે
પાર્થએ સૌવીર સુધી પહોંચવાની ઇચ્છાથી, ધ્વજની આગળ, પર્વત પ્રદેશના પાંચસો મહાવીર યોદ્ધાઓને સંહાર્યા.
રાજા સ્વયં સુવીરાણાં પ્રવરાણાં પ્રહારિણામ્। નિમેષમાત્રેણ શતં જઘાન સમરે તદા
સુવીરોના શ્રેષ્ઠ અને પરાક્રમી રાજાએ, યુદ્ધમાં માત્ર એક પળમાં જ એકસો યોદ્ધાઓને માર્યા.
દદૃશે નકુલસ્તત્રરથાત્પ્રસ્કન્દ્ય ખઙ્ગધૃત્। શિરાંસિ પાદરક્ષાણાં બીજવત્પ્રવપન્મુહુઃ
ત્યાં નકુલ પોતાની રથમાંથી કૂદી, હાથમાં તલવાર લઈને, પદાતીઓના માથાં વારંવાર કાપતો હતો, જાણે બીજ વાવતો હોય તેમ.
સહદેવસ્તુ સંયાય રથેન ગજયોધિનઃ। પાતયામાસ નારાચૈર્દ્રુમેભ્ય ઇવ બર્હિણઃ
સહદેવે પોતાના રથ સાથે હાથીયોદ્ધાઓ સામે આગળ વધીને, તીરો વડે એમને ઝાડ પરથી પક્ષીઓ પડે તેમ નીચે પાડી દીધા.
તતસ્ત્રિગર્તઃ સધનુરવતીર્ય મહારથાત્। ગદયા ચતુરો વાહાન્રાજ્ઞસ્તસ્ તદાઽવધીત્
પછી ત્રિગર્તે પોતાની મહારથમાંથી નીચે આવી, ગદા લઈને, રાજાના ચાર ઘોડાઓને મારી નાખ્યા.
તમથાભ્યાગતં રાજા પદાતિં કુન્તિનન્દનઃ। અર્ધચન્દ્રેણ બાણએન વિવ્યાધોરસિ ધર્મરાટ્
જ્યારે એ પદાતી નજીક આવ્યો, ત્યારે કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરે અર્ધચંદ્રાકાર બાણથી તેને છાતીમાં ઘાયલ કર્યો.
સ ભિન્નહૃદયો વીરો વક્રાચ્છોણિતમુદ્વમન્। પપાતાભિમુખં પ્રાપ્તશ્ચિન્નમૂલ ઇવ દ્રુમઃ
એ વીરનું હૃદય ફાટી ગયું, લોહી ઉગળી પડ્યું અને તે વૃક્ષની જેમ, જેની મૂળ કપાઈ ગઈ હોય, જમીન પર આગળ પડ્યો.
ઇન્દ્રસેનદ્વિતીયસ્તુ રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય ધર્મરાટ્। હતાશ્વઃ સહદેવસ્ય પ્રતિપેદે મહારથમ્
પછી ઇન્દ્રસેનપુત્ર રાજાએ, પોતાના ઘોડા મરી ગયા પછી, રથમાંથી કૂદી સહદેવના મહારથ પર ચઢ્યો.
નકુલં ત્વભિસંવાર્ય ક્ષેમંકરમહામુખૌ। ઉભાવુભતસ્તીક્ષ્ણૈઃ શરવર્ષૈરવર્ષતામ્
નકુલને ઘેરીને ક્ષેમંકર અને મહામુખે બંને બાજુથી તીક્ષ્ણ તીરોની વરસાદ વરસાવી.
તૌ શરૈરભિવર્ષન્તૌ જીમૂતાવિવ વાર્ષિકૌ। એકૈકેન વિપાઠેન જઘ્ને માદ્રવતીસુતઃ
જેમ વાદળો વરસાદ વરસાવે તેમ બંનેએ તીરો વરસાવ્યા, પણ માદ્રીપુત્રે એક એક તીક્ષ્ણ બાણથી બંનેને ઘાયલ કર્યા.
ત્રિગર્તરાજઃ સુરથસ્તસ્યાથ ગજૂર્ગતઃ। રથમાક્ષેપયામાસ ગજેન ગજયાનવિત્
પછી ત્રિગર્તરાજ સુરથાએ પોતાના હાથી પર ચઢી, એ હાથી વડે નકુલના રથને આંચકો આપ્યો.