પુરા હિ મન્ત્રાહુતિપૂજિતાયાં હુતાગ્નિવેદ્યાં બલિભુઙ્ગિલીયતે। શ્રુતિં ચ સમ્યક્પ્રસૃતાં મહાધ્વરે ગ્રામ્યો જનો યદ્વદસૌ ન નાશયેત્
પહેલાં જ્યારે યજ્ઞમાં યોગ્ય મંત્રો સાથે આહુતિ આપવામાં આવતી અને અગ્નિનું પૂજન થતું, ત્યારે યજ્ઞ માટે ધરાયેલું ભોજન યોગ્ય વ્યક્તિ જ ગ્રહણ કરતો. એ જ રીતે, મહાયજ્ઞમાં શુદ્ધ રીતે વેદપાઠ થતો હોય ત્યારે સામાન્ય લોકો એમાં વિઘ્ન ન લાવે, એવી જ રીતે વ્યવહાર કરવો જોઈએ.
મા વઃ પ્રિયાયાઃ સુનસં સુલોચનં ચન્દ્રપ્રભાચ્છં વદનં પ્રસન્નમ્। સ્પૃશ્યાચ્છુભં કશ્ચિદકૃત્યકારી શ્વા વૈ પુરોડાશમિવાધ્વરસ્થમ્
તમારી પ્રિયાની સુંદર નાક, મીઠાં નેત્રો, ચાંદની જેવું તેજસ્વી મુખ અને પ્રસન્ન ચહેરાને કોઈ અયોગ્ય કર્મ કરનાર સ્પર્શ ન કરે, જેમ કે યજ્ઞસ્થળે ધરાયેલ પ્રસાદને કૂતરો સ્પર્શે એ અયોગ્ય છે.
એતાનિ વર્ત્માન્યનુયાત શીઘ્રં મા વઃ કાલઃ ક્ષિપ્રમિહાત્યગાદ્વૈ
આ માર્ગો ઝડપથી અપનાવો, જેથી સમય અહીં વ્યર્થ ન વીતાઈ જાય.
શીઘ્રં પ્રધાવધ્વમિતો નરેન્દ્રા યાવન્ન દૂરં વ્રજતીતિ પાપઃ। પ્રત્યાહરધ્વં દ્વિષતાં સકાશા- લ્લક્ષ્મીમિવ સ્વાં દયિતાં નૃસિંહાઃ
રાજાઓ, અહીંથી તરત જ દોડો, પહેલાં કે દુષ્ટ વ્યક્તિ દૂર ન ચાલે. શત્રુઓની નજીકથી પાછા વળો, જેમ પોતાનું પ્રિય સૌભાગ્ય પાછું મેળવવું હોય તેમ.
ભદ્રે પ્રતિક્રામ નિયચ્છ વાચં માઽસ્મત્સકાશે પરુષાણ્યવોચઃ। રાજાનો વા યદિ વા રાજપુત્રા બલેન મત્તાઃ પઞ્ચતાં પ્રાપ્નુવન્તિ
સુભદ્રે, પાછી વળ અને વાણી પર સંયમ રાખ; અમારે સામે કઠોર શબ્દો ના બોલ. રાજા કે રાજકુમારો, જો શક્તિથી ઘમંડિત થાય, તો અંતે તેમનો નાશ જ થાય છે.
એતાવદુક્ત્વા પ્રયયુર્હિ શીઘ્રં તાન્યેવ વર્ત્માન્યનુવર્તમાનાઃ। મુહુર્મુહુર્વ્યાલવદુચ્છ્વસન્તો જ્યાં વિક્ષિપન્તશ્ચ મહાધનુર્ભ્યઃ
આ રીતે કહીને તેઓ ઝડપથી નીકળી ગયા અને એ જ માર્ગે આગળ વધ્યા. વારંવાર સાપની જેમ ઉગ્ર શ્વાસ લેતા અને પોતાના મહાન ધનુષ્યની ડોરી ખેંચતા.
તતોઽપશ્યંસ્તસ્ય સૈન્યસ્ય રેણુ- મુદ્ધૂતં વૈ વાજિસ્વુરપ્રણુન્નમ્। પદાતીનાં મધ્યગતં ચ ધૌમ્યં વિક્રોશન્તં ભીમ પાર્થેત્યભીક્ષ્ણમ્
પછી તેમણે એ સેના દ્વારા ઉડાડાયેલ ધૂળ જોઈ, જે ઘોડાઓના દોડવાથી ઊભી થઈ હતી. પગપાળા સૈનિકોની વચ્ચે ધૌમ્યજી વારંવાર 'ભીમા! પાર્થ!' કહીને બોલાવી રહ્યા હતા.
તે સાન્ત્વ્ય ધૌમ્યં પરિદીનસત્વાઃ સુખં ભવાનેત્વિતિ રાજપુત્રાઃ। શ્યેના યથૈવામિષસંપ્રયુક્તા જવેન તત્સૈન્યમથાભ્યધાવન્
રાજકુમારો દુ:ખી ધૌમ્યજીને શાંતવના આપી કહ્યું, 'તમારે સુખી રહો.' પછી તેઓ માથું માંસ તરફ દોડતા ગિધ્ધની જેમ ઝડપથી એ સેના પર તૂટી પડ્યા.
તેષાં મહેન્દ્રોપમવિક્રમાણાં સંરબ્ધાનાં ધર્ષણાદ્યાજ્ઞસેન્યાઃ। ક્રોધઃ પ્રજજ્વાલ જયદ્રથં ચ દૃષ્ટ્વા પ્રિયાં તસ્ય રથે સ્થિતાં ચ
જેવી રીતે ઇન્દ્ર સમાન પરાક્રમી, ક્રોધિત અને નિર્ભય પાંડવોને જોયા, તેમ જ જયદ્રથને પોતાની પ્રિય સાથે રથ પર જોઈને તેમનો ક્રોધ વધુ ભડકી ઉઠ્યો.
પ્રચુક્રુશુશ્ચાપ્યથ સિન્ધુરાજં વૃકોદરશ્ચૈવ ધનંજયશ્ચ। યમૌ ચ રાજા ચ મહાધનુર્ધરા- સ્તતો દિશઃ સંમુમુહુઃ પરેષામ્
પછી ભીમસેન, ધનંજય, યમપુત્રો અને રાજા — બધા મહાન ધનુષ્યધારી — સિંધુરાજા પર ગર્જના કરવા લાગ્યા. એથી શત્રુઓની પાંખો ગૂંચવાઈ ગઈ.
તતો ઘોરતરઃ શબ્દો વને સમભવત્તદા। ભીમસેનાર્જુનૌ દૃષ્ટ્વાક્ષત્રિયણામમર્ષિણામ્
પછી જ્યારે ભીમસેન અને અર્જુનને ક્રોધિત ક્ષત્રિયોએ જોયા, ત્યારે વનમાં વધુ ભયાનક ગર્જના સંભળાઈ.
તેષાં ધ્વજાગ્રાણ્યભિવીક્ષ્ય રાજા સ્વયંદુરાત્મા કુરુપુઙ્ગવાનામ્। જયદ્રથો યાજ્ઞસેનીમુવાચ રથે સ્થિતાં ભાનુમતીં હતૌજાઃ
કુરુઓના શ્રેષ્ઠ ધ્વજોને જોઈને, સ્વેચ્છાચારી રાજા જયદ્રથે, રથ પર ઊભેલી તેજસ્વી અને દુઃખી યાજ્ઞસેનીને કહ્યું.
આયાન્તીમે પઞ્ચરથા મહાન્તો મન્યે ચ કૃષ્ણે પતયસ્તવૈતે। સા જાનતી ખ્યાપય નઃ સુકેશિ પરંપરં પાણ્ડવાનાં રથસ્થમ્
કૃષ્ણે, આ પાંચ મહાન રથો આવી રહ્યા છે; મને લાગે છે કે એ તમારા પતિઓ છે. સુકેશી, જો તને ખબર હોય તો પાંડવોની વંશાવળી અમને કહી દેજે.
કિં તે જ્ઞાતૈર્મૂઢ મહાધનુર્ધરૈ- રનાયુષ્યં કર્મ કુત્વાઽતિઘોરમ્। એતે વીરાઃ પતયો મે સમેતા ન વઃ શેષઃ કશ્ચિદિહાસ્તિ યુદ્ધે
અરે મૂર્ખ, એ મહાન ધનુષ્યધારીઓને ઓળખવાથી તને શું ફાયદો? તું પોતાનું આયુષ્ય જોખમમાં મૂકી ભયાનક કાર્ય કેમ કરે છે? મારા પતિઓ, એ વીરોએ અહીં એકઠા થયા છે; હવે તમારામાંથી કોઈ પણ યુદ્ધમાં બચવાનો નથી.
આખ્યાતવ્યં ત્વેવ સર્વં મુમૂર્ષો- ર્મયા તુભ્યં પૃષ્ટયા ધર્મ એષઃ। ન મે વ્યથા વિદ્યતે ત્વદ્ભયં વા સંપશ્યન્ત્યાઃ સાનુજં ધર્મરાજમ્
તોય, તું પૂછ્યું છે એટલે, મૃત્યુ પામનારને સાચો જવાબ આપવો ધર્મ છે; એથી હું તને બધું કહું છું. મને તારો કોઈ ભય કે ચિંતા નથી, કેમ કે હું ધર્મરાજા અને તેમના ભાઈઓને જોઈ રહી છું.
યસ્ ધ્વજાગ્રે નદતો મૃદઙ્ગૌ નન્દોપનન્દૌ મધુરૌ સુયુક્તૌ। એનં સ્વધર્માર્થવિનિશ્ચયજ્ઞં સદા જનાઃ કૃત્યવન્તોઽનુયાન્તિ
જેના ધ્વજ પર નંદ અને ઉપનંદ નામના મધુર અને સુરેલાં ઢોલ વાગે છે, એ છે જે હંમેશાં ધર્મ અને અર્થના નિશ્ચયમાં સ્થિર છે અને કર્મનિષ્ઠ લોકો જેને અનુસરે છે.
ય એષ જામ્બૂનદશુદ્ધગૌરઃ। પ્રચણ્ડઘોણસ્તનુરાયતાક્ષઃ। એતં કુરુશ્રેષ્ઠતમં વદન્તિ યુધિષ્ઠિરં ધર્મસુતં પતિં મે
જેનો વર્ણ શુદ્ધ જાંબુનદ સોનાની જેમ તેજસ્વી છે, મુખ ભયાનક છે, શરીર પાતળું અને આંખો વિશાળ છે — એ જ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર, મારા પતિ છે.
અપ્યેષ શત્રોઃ શરણાગતસ્ય દદ્યાત્પ્રાણાન્ધર્મચારી નૃવીરઃ। પરૈહ્યેનં મૂઢ જવેન ભૂતયે ત્વમાત્મનઃ પ્રાઞ્જલિર્ન્યસ્શસ્ત્રઃ
જો શત્રુ પણ શરણ આવી જાય તો આ ધર્મનિષ્ઠ અને પરાક્રમી રાજા પોતાનું જીવન પણ અર્પી દે. મૂર્ખ, તું પણ તારા કલ્યાણ માટે હાથ જોડીને અને શસ્ત્રો મૂકી, ઝડપથી તેના શરણ જઈને માફી માગ.
અથાપ્યેનં પશ્યસિ યં રથસ્યં મહાભુજં સાલમિવ પ્રવૃદ્ધમ્। સંદષ્ટૌષ્ઠં ભ્રુકુટીસંહતભ્રુવં વૃકોદરો નામ પતિર્મમૈષઃ
હવે જો, જે રથમાં બેઠો છે, વિશાળ ભુજાવાળો, મોટો સાળ વૃક્ષ જેવો ઊંચો, દાંત કચકચાવતો અને ભ્રૂભંગ કરતો — એ છે વૃત્કોદર, મારા પતિ.
આજાનેયા બલિનઃ સાધુદાન્તા મહાબલાઃ શૂરમુદાવહન્તિ। એતસ્ય કર્માણ્યતિમાનુષાણિ ભીમેતિ શબ્દોઽસ્ય તતઃ પૃથિવ્યામ્
મજબૂત અને સારી રીતે તાલીમ પામેલા ઘોડા આ પરાક્રમીને ખેંચે છે. એના કાર્યો માનવોથી પણ વધારે છે, એટલે જ પૃથ્વી પર ભીમ નામ everywhere ગુંજે છે.
નાસ્યાપરાદ્ધાઃ શેષમવાપ્નુવન્તિ નાયં વૈરં વિસ્મરતે કદાચિત્। વૈરસ્યાન્તં સંવિધાયોપયાતિ પશ્ચાચ્છાન્તિં ન ચ તત્તપ્યતીવ
જે એને દુઃખ આપે છે, તેઓ બચી શકતા નથી; એ કદી દુશ્મનાવટ ભૂલતો નથી. જ્યારે એ વેરનો અંત લાવે છે, ત્યારે જ શાંતિ કરે છે અને પછી કદી પસ્તાવતો નથી.
ધનુર્ધરાગ્ર્યો ધૃતિમાન્યશસ્વી જિતેન્દ્રિયો વૃદ્ધસેવી નૃવીરઃ। ભ્રાતા ચ શિષ્યશ્ચ યુધિષ્ઠિરસ્ય ધનંજયો નામ પતિર્મમૈષઃ
ધનુષ્યમાં સર્વોત્તમ, સ્થિર, પ્રસિદ્ધ, ઇન્દ્રિયજિત, વડીલોની સેવા કરનાર અને પુરુષોમાં વીર — એ યુધિષ્ઠિરનો ભાઈ અને શિષ્ય પણ છે. એ ધનંજય, મારા પતિ છે.
યો વૈ ન કામાન્ન ભયાન્ન લોભા- ત્ત્યજેદ્ધર્મં ન નૃશંસં ચ કુર્યાત્। સ એષ વૈશ્વાનરતુલ્યતેજાઃ કુન્તીસુતઃ શત્રુસહઃ પ્રમાથી
જે કદી કામ, ભય કે લોભથી ધર્મ છોડતો નથી, કે કદી ક્રૂરતા કરતો નથી — એ કુંતીપુત્ર, અગ્નિ જેવો તેજસ્વી, દુશ્મનોનો વિનાશક, ખરેખર મહાન છે.
યઃ સર્વધર્માર્તવિનિશ્ચયજ્ઞો ભયાર્તાનાં ભયહર્તા મનીષી। `બન્ધુપ્રિયઃ શસ્ત્રભૃતાં વરિષ્ઠો મહાહવેષ્વપ્રતિવાર્યવીર્યઃ
જે સર્વ ધર્મોનું તત્ત્વ જાણે છે, ભયગ્રસ્તોના ભય દૂર કરે છે, બુદ્ધિશાળી છે, સગાંઓને પ્રિય છે, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે અને મહાયુદ્ધોમાં એનું પરાક્રમ કોઈ રોકી શકતું નથી.
યસ્યોત્તમં રૂપમાહુઃ પૃથિવ્યાં યં પાણ્ડવાઃ પરિરક્ષન્તિ સર્વે। પ્રાણૈર્ગરીયાંસમનુવ્રતં વૈ સ એષ વીરો નકુલઃ પતિર્મે
જેનું રૂપ પૃથ્વી પર સર્વોત્તમ કહેવાય છે, જેને બધા પાંડવો પોતાના પ્રાણથી પણ વધારે રક્ષે છે, અને જે નિષ્ઠાવાન છે — એ વીર નકુલ, મારા પતિ છે.
યઃ ખઙ્ગયોધી લઘુચિત્રહસ્તો મહાંશ્ચ ધીમાન્સહદેવોઽદ્વિતીયઃ। યસ્યાદ્યકર્મ દ્રક્ષ્યસે મૂઢસત્વ શતક્રતોર્વા દૈત્યસેનાસુ સઙ્ખ્યે
જે તલવાર ચલાવવામાં નિપુણ, ચપળ અને કુશળ હાથવાળો, મહાન અને બુદ્ધિશાળી — એ અનન્ય સહદેવ છે. આજે, એના કાર્યો તું જોઈશ, જેમ ઇન્દ્રે દૈત્યસેનામાં જોયા હતા.
શૂરઃ કૃતાસ્ત્રો મતિમાન્મનસ્વી પ્રિયંકરો ધર્મસુતસ્ય રાજ્ઞઃ। હુતાશચન્દ્રાર્કસમાનતેજા જઘન્યજઃ પાણ્ડવાનાં પ્રિયશ્ચ
પરાક્રમી, શસ્ત્રકૌશલ્યમાં નિપુણ, બુદ્ધિશાળી, દૃઢ મનવાળો, ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને પ્રિય, અગ્નિ, ચંદ્ર અને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, પાંડવોમાં સૌથી નાનો અને સૌને પ્રિય છે.
બુદ્ધ્યા સમો યસ્ નરો ન વિદ્યતે વક્તા તથા સત્સુ વિનિશ્ચયજ્ઞઃ। સએષ શૂરો નિત્યમમર્ષણશ્ચ ધીમાન્પ્રાજ્ઞઃ સહદેવઃ પતિર્મે
બુદ્ધિ અને વાણીમાં જેની સરખામણી કોઈ પુરુષ સાથે થઈ શકે નહીં, સજ્જનોમાં નિષ્ણાત, હંમેશાં પરાક્રમી અને સહનશીલ, એ બુદ્ધિશાળી સહદેવ મારા પતિ છે.
ત્યજેત્પ્રાણાન્પ્રવિશેદ્ધવ્યવાહં ન ત્વેવૈષ વ્યાહરેદ્ધર્મબાહ્યમ્। સદા મનસ્વી ક્ષત્રધર્મે રતશ્ચ કુન્ત્યાઃ પ્રાણૈરિષ્ટતમો નૃવીરઃ
એ પોતાના પ્રાણ ત્યાગી દે, અગ્નિમાં પ્રવેશી જાય, પણ કદી અધર્મનું વચન બોલે નહીં. હંમેશાં દૃઢ મનવાળો, ક્ષત્રિય ધર્મમાં તત્પર, કુંતીને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય એ પુરુષવીર છે.
વિશીર્યનતીં નાવમિવાર્ણવાન્તે રત્નાભિપૂર્ણાં મકરસ્ય પૃષ્ઠે। સેનાં તવેમાં હતસર્વયોધાં વિક્ષોભિતાં દ્રક્ષ્યસિ પાણ્ડુપુત્રૈઃ
જેમ દરિયે રત્નોથી ભરેલી નાવ તૂટી જાય અને મકર પર છૂટી પડે, તેમ તું જોઈશ કે તારી સેનાની સર્વે યોદ્ધાઓ પાંડુપુત્રો દ્વારા વિનાશ પામી, વિખેરાઈ જશે.