ઇત્યેવમુક્તસ્તુ સ સિન્ધુનાથ- સ્તાં દ્રૌપદીમાહવિશાલનેત્રામ્। આરુહ્યતામાશુ રથં મદીયં મા ત્વાં વલાદ્દૌપદિકર્ષયેહમ્
આ રીતે દ્રૌપદીના વચન સાંભળી, સિંધુના રાજાએ વિશાળ નેત્રવાળી દ્રૌપદીને કહ્યું: 'ઝલદી મારા રથ પર ચડી જા, દ્રુપદકન્યા, નહિ તો હું તને બળજબરીથી ખેંચી લઈ જઉં.'
સા તાનનુપ્રેક્ષ્ય વિશાલનેત્રા જિઘૃક્ષમાણાનવભર્ત્સયન્તી। પ્રોવાચ મા મા સ્પૃશતેતિ ભીતા ધૌમ્યં પ્રચુક્રોશ પુરોહિતં સા
વિશાળ નેત્રવાળી દ્રૌપદી, જે તેને પકડવા ઈચ્છતા હતા તેમને ઘૂરી અને ધિક્કારી રહી હતી, ડરીને બોલી: 'મને સ્પર્શ ન કરો, મને સ્પર્શ ન કરો!' અને ધૌમ્ય પુરોહિતને બોલાવી ઉઠી.
જગ્રાહ તામુત્તરવસ્ત્રદેશે જયદ્રથસ્તં સમવાક્ષિપત્સા। તયા સમાક્ષિપ્તતનુઃ સ પાપઃ પપાત શાખીવ નિકૃત્તમૂલઃ
જયદ્રથએ દ્રૌપદીના ઉપરના વસ્ત્ર પકડી ખેંચી, પણ દ્રૌપદીએ પણ જોરથી વિરોધ કર્યો. તેથી એ પાપી માણસ, જેમ મૂળ કપાઈ ગયેલી ડાળી ધરાશાયી થાય, તેમ પડી ગયો.
પ્રગૃહ્યમાણા તુ મહાજવેન મુહુર્વિનિઃશ્વસ્ય ચ રાજપુત્રી। સા મૃષ્યમાણા રથમારુરોહ ધૌમ્યસ્ય પાદાવભિવાદ્ય કૃષ્ણા
મહાન જોરથી ખેંચાતી રાજકુમારી, વારંવાર ઊંડી શ્વાસ લેતી અને સહન કરતી, ધૌમ્યના પગે વંદન કરી રથ પર ચડી.
નેયં શક્યા ત્વયા નેતુમવિજિત્ય મહારથાન્। ધર્મં ક્ષત્રસ્ પૌરાણમવેક્ષસ્વ જયદ્રથ
જયદ્રથ, તું મહારથીઓને જીત્યા વિના દ્રૌપદીને લઈ જઈ શકીશ નહીં. પુરાતન ક્ષત્રિય ધર્મને વિચાર, જયદ્રથ.
ક્ષુદ્રં કૃત્વાફલંપાપં ત્વં પ્રાપ્સ્યસિ ન સંશયઃ। આસાદ્ય પાણ્ડવાન્વીરાન્ધર્મરાજપુરોગમાન્
તમે જે નિકૃષ્ટ અને પાપકૃત્ય કર્યું છે, તેનું ફળ ચોક્કસ મળશે, કારણ કે તું ધર્મરાજા સહિત પાંડવો જેવા વીરોથી ભેળાયો છે.
ઇત્યુક્તવાહ્રિયમાણાં તાં રાજપુત્રીં યશસ્વિનીમ્। અન્વગચ્છત્તદા ધૌમ્યઃ પદાતિગણમધ્યગઃ
આ રીતે જયારે યશસ્વી રાજકુમારીને લઈ જવાઈ રહી હતી, ત્યારે ધૌમ્ય પદાત સૈનિકોના વચ્ચે ચાલતો તેની પાછળ ગયો.
તતો દિશઃ સંપરિવૃત્ય પાર્થા મૃગાન્વરાહાન્મહિપાંસ્ચ હન્વા। ધનુર્ધરાઃ શ્રેષ્ઠતમાઃ પૃથિવ્યાં પૃથક્ચરન્તઃ સહિતા બભૂવુઃ
પછી પૃથાપુત્રોએ ચારે દિશામાં ફરી, હરણ, જંગલી શૂકર અને બીજા પ્રાણીઓનો શિકાર કર્યો. ધરતીના શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધારો, જુદા જુદા ફરતાં છતાં એકસાથે જ રહ્યા.
તતો મૃગવ્યાલજનાનુકીર્ણં મહાવનં તદ્વિહગોપઘુષ્ટમ્। ભ્રાતૄંશ્ચ તાનભ્યવદદ્યુધિષ્ઠિરઃ શ્રુત્વા ગિરો વ્યાહરતાં મૃગાણામ્
પછી એ મહાવન, જ્યાં અનેક જંગલી પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ હતા, ત્યાં યુધિષ્ઠિરે પ્રાણીઓના અવાજો સાંભળી પોતાના ભાઈઓને કહ્યું.
આદિત્યદીપ્તાં દિશમભ્યુપેત્ય મૃગા દ્વિજાઃ ક્રૂરમિમે વદન્તિ। આયાસમુગ્રં પ્રતિવેદયન્તો મહાભયં શત્રુભિર્વાઽવમાનમ્
સૂર્યપ્રકાશથી તેજસ્વી દિશા તરફ જઈને, પ્રાણીઓ આ ભયાનક અવાજો કરે છે, જે કઠિન થાક, મોટું સંકટ કે દુશ્મનો દ્વારા અપમાન સૂચવે છે.
ક્ષિપ્રં નિવર્તધ્વમલં મૃગૈર્નો મનો હિ મે દૂયતિ દહ્યતે ચ। બુદ્ધિં સમાચ્છાદ્ય ચ મે સમન્યુ- રુદ્ધૂયતે પ્રાણપતિઃ શરીરે
ઝલદી પાછા વળો, હવે શિકાર પૂરતું થયું! મારું મન ખૂબ વ્યાકુળ અને દુઃખી છે. મારી બુદ્ધિ ધૂંધળી થઈ ગઈ છે અને શરીરમાં શ્વાસ પણ બેધાન છે.
સરઃ સુપર્ણન હૃતોરગેન્દ્ર- મરાજકં રાષ્ટ્રમિવેહ શાન્તમ્। એવંવિધં મે પ્રતિભાતિ કામ્યકં શૌણ્ડૈર્યથા પીતસુરશ્ચ કુમ્ભઃ
આ સરોવર, જ્યાં હવે સુપર્ણ અને નાગરાજ નથી, રાજા વિના રાજ્ય જેવું શાંત લાગી રહ્યું છે. એ જ રીતે કામ્યક વન પણ મને ખાલી લાગતું છે, જાણે વીરોએ પી જેલેલું મદિરાપાત્ર.
તે સૈન્ધવૈરગ્ન્યનિલોગ્રવેગૈ- ર્મહાજવૈર્વાજિભિરુહ્યમાનાઃ। યુક્તૈર્બૃહદ્ભિઃ સુરથૈર્નૃવીરા- સ્તદાશ્રમાયાભિમુખા બભૂવુઃ
પછી એ મહાન યોદ્ધાઓ, જેઓ વીજળી, પવન અને અગ્નિ જેવી ઝડપથી દોડતા, મોટા અને સુંદર ઘોડાઓ જોડાયેલા રથોમાં બેઠેલા હતા, આશ્રમ તરફ આગળ વધ્યા.
તેષાં તુ ગોમાયુરનલ્પઘોષો નિવર્તતાં વામમુપેત્ય પાર્શ્વમ્। પ્રવ્યાહરત્તત્પ્રવિમૃશ્ય રાજા પ્રોવાચ ભીમં ચ ધનંજયં ચ
પછી, જ્યારે તેઓ પાછા ફરતા હતા, ત્યારે જોરદાર અવાજ કરતો એક ગીધડ તેમના ડાબા બાજુ આવીને ઊભો રહ્યો; રાજાએ એ વાત વિચારીને ભીમ અને ધનંજયને કહ્યું.
યથા વદત્યેપ વિહીનયોનિઃ સાલાવૃકોવામમુપેત્ય પાર્સ્વમ્। સુવ્યક્તમસ્માનવમત્ય પાપૈઃ કૃતોઽભિમર્દઃ કુરુભિઃ પ્રસહ્ય
જેમ આ ગીધડ, નીચી જાતમાં જન્મેલો, આપણા ડાબા બાજુ આવીને ચીસો પાડે છે, તેમ કૌરવો પણ દુષ્ટ મનથી આપણને તુચ્છ ગણીને ખુલ્લેઆમ દુઃખ આપી ગયા છે.
એત્યાથ તે તદ્વનમાવિશન્તો મહત્યરણ્યે મૃગયાં ચરિત્વા। બાલામપશ્યન્ત તદા રુદન્તીં ધાત્રેયિકાં પ્રેષ્યવધૂં પ્રિયાયાઃ
પછી, જ્યારે તેઓ એ વિશાળ જંગલમાં શિકાર કરીને અંદર ગયા, ત્યારે તેમણે એક યુવાન સ્ત્રીને રડતી જોઈ—જે તેમની પ્રિયાની ધાઇની વહુ હતી.
તામિન્દ્રસેનસ્ત્વરિતોઽભિસૃત્ય રથાદવપ્લુત્ય તતોઽભ્યધાવત્। પ્રોવાચ ચૈનાં વચનં નરેન્દ્ર ધાત્રેયિકામાર્તતરસ્તદાનીમ્
ઇન્દ્રસેન ઝડપથી રથમાંથી ઊતરીને તેની તરફ દોડી ગયો; ત્યારે રાજાએ ખૂબ દુઃખી થઈને ધાઇની વહુને પૂછ્યું.
કચ્ચિત્પરૈર્નાપકૃતં વનેઽસ્મિન્
શું અહીં જંગલમાં કોઈએ તને દુઃખ પહોંચાડ્યું છે?
પર્યાકુલા સાધુ સમીક્ષ્યસૂત- મભ્યાપતન્તં દ્રુતમિન્દ્રસેનમ્। ઉરો ઘ્નતી કષ્ટતરં તદાની- મુચ્ચૈઃ પ્રચુક્રોશ હૃતેતિ દેવી
જ્યારે ધાઇની વહુએ ઇન્દ્રસેનને ઝડપથી પોતાની તરફ આવતો જોયો, ત્યારે તે ગભરાઈ ગઈ, છાતી પિટતી ઊંચે અવાજે બોલી: 'મને લઈ ગયા છે!'
અનિન્દ્યરૂપા તુ વિશાલનેત્રા શરીરતુલ્યા કુરુપુઙ્ગવાનામ્। `કેનાત્મનાશાય યદાપનીતા છિદ્રં સમાસાદ્ય નરેન્દ્રપત્ની
જે રૂપે નિર્દોષ અને વિશાળ આંખોવાળી હતી, કુરુવીરો જેટલી ઊંચાઈ ધરાવતી, એવી રાજપત્નીને કોણે, અવસર જોઈને, પોતાના વિનાશ માટે લઈ ગઈ?
યદ્યેવ દેવીં પૃથિવીં પ્રવિષ્ટા દિવં પ્રપન્નાઽપ્યથવા સમુદ્રમ્। તસ્યા ગમિષ્યન્તિ પદે હિ પાર્થા- સ્તથા હિ સંતપ્યતિ ધર્મરાજઃ
મહારાણી ભૂમિમાં સમાઈ ગઈ હોય, સ્વર્ગે ગઈ હોય કે દરિયામાં ગઈ હોય—પાંડવો તો એની પાછળ જ જશે; એટલું ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરનું મન દુઃખી છે.
કો હીદૃશાનામરિમર્દનાનાં ક્લેશક્ષમાણામપરાજિતાનામ્। પ્રાણૈઃ સમામિષ્ટતમાં જિહીર્ષે- દનુત્તમં રત્નમિવ પ્રમૂઢઃ
એવા દુશ્મનોના વિનાશક, દુઃખ સહન કરનારા અને અજેય પાંડવોની સૌથી પ્રિય વ્યક્તિને, પોતાના જીવની પરવા કર્યા વિના, મૂર્ખપણે કોણ છીનવી શકે?
ન બુધ્યતે નાથવતીમિહાદ્ય બહિશ્ચરં હૃદયં પાણ્ડવાનામ્। કસ્યાદ્ય કાયં પ્રતિભિદ્ય ઘોરા મહીં પ્રવેક્ષ્યન્તિ શિતાઃ શરાગ્ર્યાઃ
આજે પાંડવોના દિલને, રક્ષક ન હોવા છતાં, એની ગેરહાજરીનું ભાન નથી; આજે કોના શરીર પર એ તીક્ષ્ણ અને ભયાનક બાણો પડીને ધરતીમાં સમાઈ જશે?
મા ત્વં શુચસ્તાં પ્રતિ ભીરુ વિદ્ધિ યથાઽદ્ય કૃષ્ણા પુનરેષ્યતીતિ। નિહત્ય સર્વાન્દ્વિષતઃ સમગ્રા- ન્પાર્થાઃ સમેષ્યનત્યથ યાજ્ઞસેન્યા
ડરપોક, તું એની ચિંતા ન કર—જાણ કે કૃષ્ણા આજે પાછી ફરશે. પાંડવો બધા દુશ્મનોનો નાશ કરીને યાજ્ઞસેનીને પાછી લાવશે.
અથાબ્રવીચ્ચારુમુખં પ્રસૃજ્ય ધાત્રેયિકા સારથિમિન્દ્રસેનમ્। જયદ્રથેનાપહૃતાપ્રમથ્ય પઞ્ચેન્દ્રકલ્પાન્પરિભૂય કૃષ્ણા
પછી ધાઇની વહુએ પોતાની સુંદરમુખી સાથીને છોડીને ઇન્દ્રસેનને કહ્યું: 'કૃષ્ણાને જયદ્રથએ, ઇન્દ્ર જેવાં પાંડેવીરોને હરાવીને, બળજબરીથી લઈ ગયો.'
તિષ્ઠન્તિ વર્ત્માનિ નવાન્યમૂનિ વૃક્ષાશ્ચ ન મ્લાન્તિ તથૈવ ભગ્નાઃ। આવર્તયધ્વં હ્યનુયાત શીઘ્રં ન દૂરયાતૈવ હિ રાજપુત્રી
આ રહી નવી પગદંડી; વૃક્ષો તૂટેલા હોવા છતાં સુકા નથી. જલદી વળો અને પીછો કરો—રાજકન્યા દૂર ગઈ નથી.
સન્નહ્યધ્વં સર્વ એવેન્દ્રકલ્પા મહાન્તિ ચારૂણિ ચ દંશનાનિ। ગૃહ્ણીત ચાપાનિ મહાધનાનિ શરાંશ્ચ શીઘ્રં પદવીં વ્રજધ્વમ્
તમારે બધા, ઇન્દ્ર જેવા પરાક્રમી યોદ્ધાઓ, તમારી મોટી અને તેજસ્વી કવચ પહેરો, મજબૂત ધનુષ્ય અને તીક્ષ્ણ બાણો લો અને તરત જ એ પથ પર દોડી જાઓ.
પુરા હિ નિર્ભર્ત્સનદણ્ડમોહિતા પ્રમૂઢચિત્તા વદનેન શુષ્યતા। દદાતિ કસ્મૈચિદનર્હતે તનું વરાજ્યપૂર્ણામિવ ભસ્મનિ સ્રુચમ્
ક્યારેક કઠોર વચન અને દંડથી ગભરાઈને, મન ભુલાઈ ગયેલું અને ચહેરો સુકાઈ ગયેલો, એ સ્ત્રીને અયોગ્યને આપી દેવામાં આવી—જેમ ઘીથી ભરેલી ચમચી રાખમાં ફેંકી દેવામાં આવે.
પુરા તુષાગ્નાવિવ હૂયતે હવિઃ પુરા શ્મશાને સ્રગિવાપવિદ્ધ્યતે। પુરા ચ સોમોઽધ્વરગોઽવલિહ્યતે શુના યથા વિપ્રજને પ્રમોહિતે
ક્યારેક, જેમ ઠંડા રાખમાં હવન સામગ્રી નાખવામાં આવે, શમશાનમાં હાર ફેંકી દેવામાં આવે, અથવા યજ્ઞમાં રહેલો સોમ રસ, બ્રાહ્મણો ન હોય ત્યારે, કૂતરાએ ચાટી લે—એવી રીતે એની અવગણના થઈ હતી.
પુરા હિ પાર્થાશ્ચ દૃતૌ ચ કાપિલી પ્રસિચ્છતે ક્ષીરધારા યતધ્વમ્'। મહત્યરણ્યે મૃગયાં ચરિત્વા પુરા સૃગાલો નલિનીં વિગાહતે
પાંડવો અને દ્રુપદકન્યા, ક્યારેક દૂધની ધારોની જેમ રોકાઈ ગયા હતા; વિશાળ જંગલમાં શિકાર કર્યા પછી, ક્યારેક એક ગીધડ કમળની બારીમાં ઘૂસી ગયો હતો.