ઇત્યુક્તા સિન્ધુરાજેન વાક્યં હૃદયકમ્પનમ્। કૃષ્ણા તસ્માદપાક્રામદ્દેશાત્સભ્રુકુટીમુખી
સિંધુના રાજાએ આવા હૃદય દોલાવી દે તેવા શબ્દો કહ્યા ત્યારે કૃષ્ણાએ ભ્રૂકુટી ચડાવી એ સ્થળ છોડ્યું.
અવમત્યાસ્ય તદ્વાંક્યમાક્ષિપ્ય ચ સુમધ્યમા। મૈવમિત્યબ્રવીત્કૃષ્ણા લજ્જસ્વેતિ ચ સૈન્ધવમ્
સુંદર કટિવાળી એના શબ્દોને અવગણ્યા અને ઠપકો આપ્યો, 'આવું બોલશો નહીં' એમ કહીને સિંધુ રાજાને શરમાવા કહ્યું.
સા કાઙ્ક્ષમાણા ભર્તૃણામુપયાતમનિન્દિતા। વિલમ્બયામાસ પરં વાક્યૈર્વાક્યાનિ યુઞ્જતી
પતિઓની રાહ જોતી નિર્દોષ દ્રૌપદી, પતિઓ આવી ગયા ત્યારે, એના શબ્દોનો જવાબ પોતાના શબ્દોથી આપતી રહી અને વિલંબ કરતી રહી.
નૈવં વદ મહાબાહો ન્યાય્યં ત્વં ન ચ મન્યસે। પાણ્ડૂનાં ધાર્તરાષ્ટ્રાણાં સ્વસા ચૈવ કનીયસી
હે મહાબાહુ, આવું બોલશો નહીં; તમે યોગ્ય વિચારતા નથી. હું પાંડવો અને ધૃતરાષ્ટ્રપુત્રોની પણ નાની બહેન છું.
દુશ્શલા નામ તસ્યાસ્ત્વં ભર્તા રાજકુલોદ્વહ। મમ ભ્રાતા ચ ન્યાય્યેન ત્વયા રક્ષ્યા મહારથ
એનું નામ દુશ્શલા છે અને હે રાજકુલના શ્રેષ્ઠ, તમે એના પતિ છો; મારા ભાઈ મહારથીને યોગ્ય રીતે તમારી તરફથી રક્ષા મળવી જોઈએ.
ધર્મિષ્ઠાનાં કુલે જાતો ન ધર્મં ત્વમવેક્ષસે। ઇત્યુક્તઃ સિન્ધુરાજોથ વાક્યમુત્તરમબ્રવીત્
ધર્મનિષ્ઠ કુટુંબમાં જન્મ્યા છતાં પણ તમે ધર્મનું ધ્યાન રાખતા નથી; આવું કહેતા સિંધુના રાજાએ પછી જવાબ આપ્યો.
રાજ્ઞાં ધર્મં ન જાનીષે સ્ત્રિયો રત્નાનિ ચૈવ હિ। સાધારણાનિ લોકેઽસ્મિન્પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ
તને રાજાઓના નિયમો, સ્ત્રીઓ અને રત્નોની સમજ નથી; વિદ્વાનો કહે છે કે આ બધું જગતમાં સૌ કોઈ માટે સામાન્ય છે.
સ્વસા ચ સ્વસ્રિયા ચૈવ ભ્રાતૃભાર્યા તથૈવ ચ। સુખં ગૃહ્ણન્તિ રાજાનસ્તાશ્ચ તત્ર નૃપોદ્ભવાઃ
બહેનો, સ્ત્રી સંબંધીઓ અને ભાઈઓની પત્નીઓ—રાજાઓ એ સાથે નિર્ભયપણે સુખ માણે છે, અને રાજકુળમાં જન્મેલા લોકો પણ એમ જ કરે છે.
સરોષરાગોપહતેન વલ્ગુના સરાગનેત્રેણ નતોન્નતભ્રુવા। મુખેન વિસ્ફૂર્ય સુવીરરાષ્ટ્રપં તતોઽબ્રવીત્તં દ્રુપદાત્મજા પુનઃ
ક્રોધ અને અભિલાષાથી લાલ થયેલા ચહેરા, જ્વલંત આંખો અને ઊંચા-નીચા ભ્રૂઓ સાથે, દ્રુપદની પુત્રી એ વીર રાજાને ફરી ઉગ્ર શબ્દોમાં સંબોધન કર્યો.
યશસ્વિનસ્તીક્ષ્ણવિષાન્મહારથા- નભિબ્રુવન્મૂઢ ન લજ્જસે કથમ્। મહેન્દ્રકલ્પાન્નિરતાન્સ્વકર્મસુ સ્તિતાન્સમૂહેષ્વપિ યક્ષરક્ષસામ્
અરે મૂર્ખ, તું મહાન યશસ્વી અને વિષ સમાન તીખા વીરોએ, જે પોતાના કર્મમાં નિષ્ઠાવાન છે અને દેવરાજ ઈન્દ્ર સમાન છે—even યક્ષ અને રાક્ષસોની સભામાં પણ—તેમને સંબોધીને શરમ નથી આવતી?
ન કિંચિદાર્યાઃ પ્રવદન્તિ પાપં વનેચરંવા ગૃહમેધિનં વા। તપસ્વિનં સંપરિપૂર્ણવિદ્યં ભજન્તિ ચૈવં સુનરાઃ સુવીર
સજ્જન લોકો ક્યારેય કોઈનું દુઃખદ વાત નથી બોલતા—ને કે વનવાસી હોય કે ગૃહસ્થ. જ્ઞાનથી ભરેલા તપસ્વીઓને અને સારા વીરોએ પણ સન્માન આપે છે.
અહં તુ મન્યે તવ નાસ્તિ કશ્ચિ- દેતાદૃશે ક્ષત્રિયસંનિવેશે। યસ્ત્વદ્ય પાતાલમુખે પતન્તં પાણૌ ગૃહીત્વા પ્રતિસંહરેત
હું માનું છું કે અહીં એક પણ ક્ષત્રિય એવો નથી, જે આજે તને હાથથી પકડીને પાતાળના મોઢામાં પડતો અટકાવે.
નાગં પ્રમિન્નં ગિરિકૂટકલ્પ- મુપત્યકાં હૈમવતીં ચરન્તમ્। દણ્ડીવ યૂથાદપસેધસિ ત્વં યો જેતુમાશંસસિ ધર્મરાજમ્
તું હિમાલયની ઢાળ પર પર્વત સમાન મહાન હાથીને લાકડીથી તેના ઝુંડમાંથી હાંકી શકતો નથી, તો ય ધર્મરાજને જીતવાની આશા રાખે છે.
બાલ્યાત્પ્રસુપ્તસ્ય મહાબલસ્ય સિંહસ્ પક્ષ્માણિ મુખાલ્લુનાસિ। પદા સમાહત્ય પલાયમાનઃ ક્રુદ્ધં યદા દ્રક્ષ્યસિ ભીમસેનમ્
બાળપણમાં તું ઊંઘતા મહાબલી સિંહના વાળ ખેંચે છે; પગથી મારીને ભાગે છે, પણ જ્યારે ભીમસેન ક્રોધિત થશે ત્યારે તેનું રૂપ જોઈશ.
મહાબલં ઘોરતરં પ્રવૃદ્ધં જાતં હરિં પર્વતકન્દરેષુ। પ્રસુપ્તમુગ્રં પ્રપદેન હંસિ યઃ ક્રુદ્ધમાયોત્સ્યસિ જિષ્ણુમુગ્રમ્
તું પર્વતની ગુફામાં જન્મેલા, ભયાનક અને શક્તિશાળી સિંહને ઊંઘતી વેળાએ પગથી દબાવી નાખે છે; પણ જ્યારે અર્જુન ક્રોધિત થશે ત્યારે તેની સામે લડવું પડશે.
કૃષ્ણોરગૌ તીક્ષ્ણમુખૌ દ્વિજિહ્વૌ મત્તઃ પદા ક્રામસિ પુચ્છદેશે। યઃ પાણ્ડવાભ્યાં પુરુષોત્તમાભ્યાં જઘન્યજાભ્યાં પ્રયુયુત્સસે ત્વમ્
તું કૃષ્ણના બે ઝેરી, દ્વિજીહ્વા, ઉગ્ર સાપોના પૂંછડે પગ મૂકે છે; અને પાંડુપુત્રોમાંથી બે યુવાન, શ્રેષ્ઠ પુરુષો સાથે યુદ્ધ કરવા તત્પર છે.
યથા ચ વેણુઃ કદલી નલો વા ફલન્ત્યભાવાય ન ભૂતયેઽઽત્મનઃ। તથૈવ માં તૈઃ પરિરક્ષ્યમાણા- માદાસ્યસે કર્કટકીવ ગર્ભમ્
જેમ વાંસ, કેળા કે કમળ ફળ ફળે છે પણ એથી પોતાનો નાશ થાય છે, તેમ જ, તું એમના રક્ષણમાં રહીને પણ, કાંકડાની જેમ પોતાનો અંત લાવશે.
જાનામિ કૃષ્ણે વિદિતં મમૈત- દ્યથાવિધાસ્તે નરદેવપુત્રાઃ। ન ત્વેવમેતેન વિભીષણેન શક્યા વયં ત્રાસયિતું ત્વયાઽદ્ય
હું જાણું છું કૃષ્ણે, કે તને અને રાજપુત્રોને આ બધું ખબર છે; છતાં, આવા ખાલી ધમકીઓથી તું આજે અમને ડરાવી શકતો નથી.
વયં પુનઃ સપ્તદશેષુ કૃષ્ણે કુલેષુ સર્વેઽનવમેષુ જાતાઃ। ષડ્ભ્યો ગુણેભ્યોઽભ્યધિકા વિહીના ન્મન્યામહે દ્રૌપદી પાણ્ડુપુત્રાન્
હું અને મારા બધા સગાં સત્તર ઉન્નત કુળોમાં જન્મેલા છીએ, અમામાં કોઈ ઓછાપણું નથી; દ્રૌપદી પાંડુપુત્રોને છ ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ માને છે, એમાં કોઈ ખામી નથી.
સા ક્ષિપ્રમાતિષ્ઠ ગજં રથં વા ન વાક્યમાત્રેણ વયં હિ શક્યાઃ। આશંસ વા ત્વં કૃપણં વદન્તી સૌવીરરાજસ્ય પુનઃ પ્રસાદમ્
તેથી, તું તરત જ હાથી કે રથ પર ચડી જા; કારણ કે માત્ર વાણીથી અમને જીતવી શક્ય નથી. જો ઇચ્છા હોય તો ફરીથી સૌવીરાના રાજાની કૃપા માટે વિનંતી કર.
મહાબલા કિંત્વિહ દુર્બલેવ સૌવીરરાજસ્ય મતાઽહમસ્મિ। નાહં પ્રમાથાદિહ સંપ્રતીતા સૌવીરરાજં કૃપણં વદેયમ્
હું શક્તિશાળી હોવા છતાં અહીં સૌવીરાના રાજાને માટે નબળી ગણાઈ છું; હું માનતી નથી કે મને સૌવીરાના રાજા પાસે જઈને વિનંતી કરવી જોઈએ.
યસ્યા હિ કૃષ્ણૌ પદવીં ચરેતાં સમાસ્થિતાવેકરથે સમેતૌ। ઇન્દ્રોઽપિતાં નાપહરેત્કથંચિ- ન્મનુષ્યમાત્રઃ કૃપણઃ કુતોઽન્યઃ
જ્યારે કૃષ્ણ અને અર્જુન એક જ રથમાં એકસાથે ચાલે છે, ત્યારે ઈન્દ્ર પણ તેમની માર્ગ છીનવી શકતો નથી; તો પછી એક સામાન્ય માણસ કે બીજું કોઈ કેમ શકશે?
યથા વિકીટી પરવીરઘાતી નિઘ્નન્રથસ્થો દ્વિષતાં મનાંસિ। મદન્તરે ત્વદ્ધ્વજિનીં પ્રવેષ્ટા વક્ષં દહન્નગ્નિરિવોષ્ણગેષુ
જેમ પરાક્રમી વીર દુશ્મનના મનને રથ પર બેઠા બેઠા ભયભીત કરે છે, તેમ હું પણ તારી સેના વચ્ચે પ્રવેશી, અગ્નિ જેમ તપતા કાંકડામાં દહન કરે, તેમ તારો નાશ કરીશ.
જનાર્દનઃ સાન્ધકવૃષ્ણિવીરો મહેષ્વાસાઃ કેકયાશ્ચાપિ સર્વે। એતે હિ સર્વે મમ રાજપુત્રાઃ પ્રહૃષ્ટરૂપાઃ પદવીં ચરેયુઃ
જનાર્દન, અંધક અને વૃષ્ણિ વંશના વીર, અને કૈકય વંશના બધા મહાન ધનુર્ધર—આ બધા રાજપુત્રો આનંદથી મારા માર્ગે ચાલશે.
મૌર્વીવિસૃષ્ટાઃ સ્તનયિત્નુઘોષા ગાણ્ડીવમુક્તાસ્ત્વતિવેગવન્તઃ। હસ્તં સમાહત્ય ધનંજયસ્ય ભીમાઃ શબ્દં ઘોરતરં નદનતિ
ગાંડીવની ડોરીમાંથી છૂટેલા તીરો વીજળી જેવી ઝડપથી છૂટે છે અને deren ધ્વનિ વીજળીના ગર્જન જેવી ગૂંજે છે. ધનંજયના હાથ પર વાગતાં એ ભયાનક અવાજે આખું میدان ધ્રુજી ઉઠે છે.
ગાણ્ડીવમુક્તાંશ્ચ મહાશરૌઘાન્ પતઙ્ગસઙ્ઘાનિવ શીઘ્રવેગાન્। યદા દ્રષ્ટાસ્યર્જુનં વીર્યશાલિનં તદા સ્વબુદ્ધિં પ્રતિનિન્દિતાસિ
જ્યારે તું પરાક્રમશાળી અર્જુનને ગાંડીવમાંથી વાવાઝોડા જેવા તીરો છોડતા જોશે, જે ટોળા ટોળા ટીડાંની જેમ ઝડપથી આવે છે, ત્યારે તું પોતાની સમજ પર પસ્તાવશો.
સશઙ્ખઘોષઃ સતલત્રઘોષો ગાણ્ડીવધન્વા મુહુરુદ્વહંશ્ચ। યદા શરાનર્પયિતા તવોરસિ તદા મનસ્તે કિમિવાભવિષ્યત્
જ્યારે ગાંડીવધારી અર્જુન શંખના નાદ અને રથના ઘડઘડાટ સાથે વારંવાર ધનુષ્ય ખેંચી તારા છાતી પર તીરો તાણશે, ત્યારે તારા મનની સ્થિતિ શું થશે?
ગદાહસ્તં ભીમમભિદ્રવન્તં માદ્રીપુત્રૌ સંપતન્તૌ દિશશ્ચ। અમર્ષજં ક્રોધવિષં વમન્તૌ દૃષ્ટ્વા ચિરં તાપમુપૈષ્યસેઽધમ
જ્યારે તું ભીમને ગદા લઈને દોડી આવતો અને માદ્રીપુત્રોને ચારેય બાજુથી ગુસ્સાનો ઝેર ઉગાળી તારા સામે આવતાં જોશે, ત્યારે તારે લાંબો દુઃખનો અનુભવ કરવો પડશે, દુષ્ટ!
યથા વાઽહં નાતિચરે કથંચિ- ત્પતીન્મહાર્હાન્મનસાઽપિજાતુ। તેનાદ્ય સત્યેન વશીકૃતંત્વાં દ્રષ્ટાસ્મિ પાર્થૈઃ પરિકૃષ્યમાણમ્
જેમ હું ક્યારેય, મનથી પણ, મારા મહાન પતિઓની અવગણના નથી કરી, એ સત્યના બળે આજે હું તને પાંડવો દ્વારા ખેંચાતો જોઈશ.
ન સંભ્રમં ગન્તુમહં હિ શક્ષ્યે ત્વયા નૃશંસેન વિકૃષ્યમાણા। સમાગતાઽહં હિ કુરુપ્રવીરૈઃ પુનર્વનં કામ્યકમાગતાઽસ્મિ
હું તારા જેવા ક્રૂર માણસે ખેંચાતી હોવા છતાં ગભરાશી શકી નહીં, કારણ કે હું કુરુવીરો સાથે ફરી મળી છું અને હવે ફરી કામ્યક વનમાં આવી પહોંચી છું.