નિશીથેઽભ્યેત્ય ચાકસ્માદસ્માન્સ ચ્છલયિષ્યતિ। કથં ચ નિસ્તરેમાસ્માત્કૃચ્છ્રાદ્દૈવોપસાદિતાત્
મધ્યરાત્રીએ એ અચાનક આવીને અમને છેતરશે; હવે આ દૈવથી આવેલા કઠિન સંજોગમાંથી કેવી રીતે બચીશું?
ઇતિ ચિન્તાપરાન્દૃષ્ટ્વા નિઃશ્વસન્તો મુહુર્મુહુઃ। ઉવાચ વચનં શ્રીમાન્કૃષ્ણઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ
એમ ચિંતામાં ડૂબેલા અને વારંવાર ઉચ્છ્વાસ લેતા પાંડવોને જોઈ, તેજસ્વી કૃષ્ણ, જે હાજર હતા, એમણે એમને કહ્યું.
ભવતામાપદં જ્ઞાત્વા ઋષેઃ પરમકોપનાત્। દ્રૌપદ્યા ચિન્તિતઃ પાર્થા અહં સત્વરમાગતઃ
પાર્થો, ઋષિના ભારે રોષથી તમારી પર આવી પડેલી મુશ્કેલી અને દ્રૌપદીની ચિંતા જાણીને હું તરત જ આવી ગયો છું.
ન ભયં વિદ્યતેતસ્માદૃષેર્દુર્વાસસોઽલ્પકમ્। તેજસા ભવતાં ભીતઃ પૂર્વમેવ પલાયિતઃ
દુર્વાસા ઋષિ તરફથી તમને જરાય પણ ભય નથી; તમારી તેજસ્વિતાથી ડરીને તે પહેલેથી જ ભાગી ગયા છે.
ધર્મનિત્યાસ્તુ યે કેચિન્ન તે સીદન્તિ કર્હિચિત્। આપૃચ્છે વો ગમિષ્યામિ નિયતં ભદ્રમસ્તુ વઃ
ધર્મમાં સ્થિર રહેતા લોકો ક્યારેય દુઃખી થતા નથી. હવે હું તમારો વિદાય લઈ રહ્યો છું, તમારે હંમેશાં શુભ રહે.
શ્રુત્વેરિતં કેશવસ્ય બભૂવુઃ સ્વસ્થામાનસાઃ। દ્રૌપદ્યા સહિતાઃ પાર્થાસ્તમૂચુર્વિગતજ્વરાઃ
કેશવના વચન સાંભળી પાંડવો અને દ્રૌપદીનું મન શાંત થયું અને તેઓ નિર્વિકાર થઈને તેમને સંબોધન કર્યું.
ત્વયા નાથેન ગોવિન્દ દુસ્તરામાપદં વિભો। તીર્ણાઃ પ્લવમિવાસાદ્ય મજ્જમાના મહાર્ણવે
ગોવિંદ, તમે અમારા રક્ષક બનીને, અમે ભારે મુશ્કેલી પાર કરી છે; જેમ કોઈ વિશાળ દરિયામાં ફસાઈને તરવું મુશ્કેલ હોય ત્યારે નાવડી મળી જાય અને બચી જાય, એમ.
સ્વસ્તિ સાધય ભદ્રં તે ઇત્યાજ્ઞાતો યયૌ પુરીમ્
'શાંતિથી જાઓ, તમારે શુભ થાઓ' એમ કહીને તેમને વિદાય આપી, અને પછી તેઓ શહેર તરફ ગયા.
પાણ્ડવાશ્ચ મહાભાગ દ્રૌપદ્યા સહિતાઃ પ્રભો। ઊષુઃ પ્રહૃષ્ટમનસો વિહરન્તો વનાદ્વનમ્। ઇતિ તેઽભિહિતં રાજન્યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા
પવિત્ર પાંડવો દ્રૌપદી સાથે આનંદથી વનથી વનમાં ફરતા રહ્યા. રાજા, તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં અહીં કહ્યું.
એવંવિધાન્યલીકાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્દુરાત્મભિઃ। પાણ્ડવેષુ વનસ્થેષુ પ્રયુક્તાનિ વૃથાઽભવન્
ધૃતરાષ્ટ્રના દુષ્ટ પુત્રોએ પાંડવો સામે વનમાં રહીને જે કાવતરાં કર્યા, તે બધું નિષ્ફળ ગયું.
તસ્મિન્બહુમૃગેઽરણ્યે અટમાના મહારથાઃ। કામ્યકે ભરતશ્રેષ્ઠા વિજહ્વુસ્તે યથામરાઃ
તે ઘણે શિકારી પ્રાણીઓથી ભરેલા જંગલમાં મહાન રથીઓ, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવો, કામ્યક વનમાં દેવતાઓ જેવી મજા માણતા ફરતા.
પ્રેક્ષમાણા બહુવિધાન્વનોદ્દેશાન્સમન્તતઃ। યથર્તુકાલરમ્યાશ્ચવનરાજીઃ સુષુષ્પિતાઃ
તેઓ ચારે બાજુ જંગલના વિવિધ ભાગો જોયા, જ્યાં ઋતુ પ્રમાણે સુંદર ફૂલોવાળી વનરાજીઓ ખીલી રહી હતી.
પાણ્ડવા મૃગયાશીલાશ્ચરન્તસ્તન્મહદ્વનમ્। વિજહ્નરિન્દ્રપ્રિમાઃ કંચિત્કાલમરિંદમાઃ
પાંડવોને શિકારનો શોખ હતો, તેઓ એ વિશાળ જંગલમાં રાજાઓના રાજા ઇન્દ્ર જેવી મજા માણતા, થોડો સમય ત્યાં વિતાવ્યો.
તતસ્તે યૌગપદ્યેન યયુઃ સર્વે ચતુર્દિશમ્। મૃગયાં પુરુષવ્યાઘ્રા બ્રાહ્મણાર્થે પરતપાઃ
પછી એ પુરુષશૂરવીરો સૌ એકસાથે ચારે દિશામાં બ્રાહ્મણોના હિત માટે શિકાર કરવા નીકળ્યા.
દ્રૌપદીમાશ્રમે ન્યસ્ તૃણબિન્દોરનુજ્ઞયા। મહર્ષેર્દીપ્તતપસો ઘૌમ્યસ્ય ચ પુરોધસઃ
તેઓએ દ્રૌપદીને ઋષિ તૃણબિંદુ અને ઘૌમ્ય મુનિની મંજૂરી લઈને આશ્રમમાં રાખી.
તસ્તુ રાજા સિંધૂનાં વાર્ધક્ષત્રિર્મહાયશાઃ। વિવાહકામઃ સાલ્વેયાન્પ્રયાતઃ સોઽભવત્તદા
એ સમયે સિંધુ દેશના પ્રસિદ્ધ રાજા વાર્ધક્ષત્રિ, લગ્નની ઇચ્છા રાખીને સાલ્વેય દેશ તરફ નીકળ્યા.
મહતા પરિબર્હેણ રાજયોગ્યેન સંવૃતઃ। રાજભિર્બહુભિઃ સાર્ધમુપાયાત્કામ્યકં ચ સઃ
રાજાને યોગ્ય એવા મોટા કાફલા અને અનેક રાજાઓ સાથે તેઓ કામ્યક વનમાં આવ્યા.
તત્રાપશ્યત્પ્રિયાં ભાર્યાં પાણ્ડવાનાં યશસ્વિનીમ્। તિષ્ઠન્તીમાશ્રમદ્વારિ દ્રૌપદીં નિર્જને વને
ત્યાં તેમણે પાંડવોની પ્રસિદ્ધ પત્ની દ્રૌપદીને, આશ્રમના દ્વારે, એકલા જંગલમાં ઊભેલી જોઈ.
વિભ્રાજમાનાં વપુષા બિભ્રતીં રૂપમુત્તમમ્। ભ્રાજયન્તીં વનોદ્દેશં નીલાભ્રમિવ વિદ્યુતમ્
તેના રૂપે તેજસ્વી અને અતિ સુંદર દ્રૌપદી આખા જંગલને એવા પ્રકાશથી ભરતી હતી, જેમ અંધારિયા વાદળમાં વીજળી ચમકે.
અપ્સરા દેવકન્યા વા માયા વા દેવનિર્મિતા। ઇતિકૃત્વાઞ્જલિં સર્વે દદૃશૃસ્તામનિન્દિતામ્
'આ અપ્સરા છે કે દેવકન્યા કે દેવો દ્વારા સર્જાયેલી માયા?' એમ વિચારી સૌએ હાથ જોડીને નિર્દોષ દ્રૌપદીની ભક્તિપૂર્વક નજર કરી.
તઃ સ રાજા સિન્ધૂનાં વાર્ધક્ષત્રિર્જયદ્રથઃ। વિસ્મિતસ્ત્વનવદ્યાઙ્ગીં દૃષ્ટ્વા તાં દુષ્ટમાનસઃ
પછી સિંધુના રાજા વાર્ધક્ષત્રિ જયદ્રથ, દ્રૌપદીના નિર્દોષ રૂપને જોઈ આશ્ચર્યચકિત થયો અને તેના મનમાં દુષ્કામના જાગી.
સ કોટિકાશ્યં રાજાનમબ્રવીત્કામમોહિતઃ। કસ્ય ત્વેષાઽનવદ્યાઙ્ગી યદિવાઽપિન માનુષી
કામના અને મોહમાં આવીને તેણે કોટિકાશ્ય રાજાને પૂછ્યું: 'આ નિર્દોષ સ્ત્રી કોની છે? કે પછી માનવ પણ નથી?'
વિવાહાર્થો ન મે કશ્ચિદિમાં દૃષ્ટ્વાઽતિમુન્દરીમ્। એતામેવાહમાદાય ગમિષ્યામિ સ્વમાલયમ્
આ અતિ સુંદર સ્ત્રીને જોઈને પણ કોઈએ મને લગ્ન માટે પૂછ્યું નથી; હવે હું એને લઈને મારા ઘરે જઇશ.
ગચ્છ જાનીહિ સૌમ્યેમાં કસ્ય વાઽત્ર કુતોપિ વા। કિમર્થમાગતા સુભ્રૂરિદં કષ્ટકિતં વનમ્
તુ જા અને જાણીને આવ કે આ કાંઈની છે, ક્યાંથી આવી છે અને આ સુંદર ભ્રૂવાળી સ્ત્રી આ કાંટાળાં જંગલમાં શા માટે આવી છે.
અપિ નામ વરારોહા મામેષા લોકસુન્દરી। ભજેદદ્યાયતાપાઙ્ગી સુદતી તનુમધ્યમા
શક્ય છે કે આજ રોજ આ સુંદર કટિવાળી, વિશ્વસુંદર, તિરછા નજરવાળી, મીઠા દાંતવાળી સ્ત્રી મને પસંદ કરે.
અપ્યહં કૃતકામઃ સ્યામિમાં પ્રાપ્ય વરસ્રિયમ્। ગચ્છજાનીહિ કોન્વસ્યા નાથ ઇત્યેવ કોટિક
કદાચ આ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી મને મળે તો મારી ઈચ્છા પૂર્ણ થાય; તું જા અને કોણ એની રક્ષા કરે છે એ જાણીને આવ, કોટિકા.
સ કોટિકાશ્યસ્તચ્છ્રુત્વા રથાત્પ્રસ્કન્દ્ય કુણ્ડલી। ઉપેત્યપપ્રચ્છ તદા ક્રોષ્ટા વ્યાઘ્રવધૂમિવ
કોટિકાશ્યએ આ સાંભળીને રથમાંથી ઉતરી, કાનમાં કુંડળ ઝળહળાવતા, એ સ્ત્રી પાસે ગયો અને વાઘણ પાસે સિયાળ જાય એમ પૂછવા લાગ્યો.
કા ત્વં કદમ્બસ્ય વિનમ્ય શાખાં કિમાશ્રમે તિષ્ઠસિ શોભમાના। દેદીપ્યમાનાઽગ્નિશિખેવ નક્તં વ્યાધૂયમાના પવનેન સૂભ્રૂઃ
તુ કોણ છે, કદંબના ડાળને વાળી, આ આશ્રમમાં ઊભી છે, રાતે અગ્નિની જ્વાળા જેવી તેજસ્વી, પવનમાં તારી સુંદર ભ્રૂઓ લહેરાય રહી છે.
અતીવ રૂપેણ સમન્વિતા ત્વં ન ચાપ્યરણ્યેષુ બિભેષિ કિંનુ। દેવી નુ યક્ષી યદિદાનવી વા વરાપ્સરા દૈત્યવરાઙ્ગના વા
તારું રૂપ તો અતિશય છે, છતાં તું જંગલમાં ડરતી નથી; તું દેવિ છે કે યક્ષિ, કે દાનવી, કે સ્વર્ગની અપ્સરા, કે દૈત્યકુળની સ્ત્રી?
વપુષ્મતી વોરગરાજકન્યા વનેચરી વા ક્ષણદાચરસ્ત્રી। ત્વં દેવરાજ્ઞો વરુણસ્ય પત્ની યમસ્ય સોમસ્ય ધનેશ્વરસ્ય
તુ કોઈ તેજસ્વી નાગરાજની પુત્રી છે કે જંગલમાં રહેતી સ્ત્રી કે રાતે ફરતી કોઈ યક્ષિ? કે તું ઇન્દ્ર, વરુણ, યમ, સોમ કે ધનપતિની પત્ની છે?