દુર્વાસસમભિપ્રેક્ષ્યતે સર્વે મુનયોઽબ્રુવન્। રાજ્ઞા હિકારયિત્વાઽન્નં વયં સ્નાતું સમાગતાઃ
દુર્વાસાને જોઈને બધા ઋષિઓએ કહ્યું: 'રાજાએ ભોજન માટે બોલાવ્યા પછી અમે અહીં સ્નાન કરવા આવ્યા છીએ.'
આકણ્ઠતૃપ્તા વિપ્રર્ષે કિંસ્વિદ્ભુઞ્જામહે વયમ્। વૃથા પાકઃ કૃતોસ્માભિસ્તત્ર કિં કરવામહે
હે મહાન ઋષિ, અમે તો પૂરેપૂરા તૃપ્ત છીએ; હવે શું ખાવું? અમારો રસોઈ તો વ્યર્થ ગયો, હવે અહીં શું કરીએ?
વૃથા પાકેન રાજર્ષેરપરાધઃ કૃતો મહાન્। માઽસ્માનધાક્ષુર્દૃષ્ટ્વૈવ પાણ્ડવાઃ ક્રૂરચક્ષુષા
આ રીતે વ્યર્થ રસોઈ કરીને અમે રાજઋષિનું મોટું અપમાન કર્યું છે; પાંડવો જો અમને કઠોર દૃષ્ટિથી જુએ તો અમને દોષ ન આપે.
સ્મૃત્વાઽનુભાવં રાજર્ષેરમ્બરીષસ્ય ધીમતઃ। બિભેમિ સુતરાં વિપ્રા હરિપાદાશ્રયાજ્જનાત્
ધીરસ્વરૂપ રાજઋષિ અંબરીષનું ઔજસ યાદ કરીને, હે બ્રાહ્મણો, હું હરિના શરણમાં ગયેલા લોકોથી ખૂબ જ ડરું છું.
પાણ્ડવાશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વે ધર્મપરાયણાઃ। શૂરાશ્ચકૃતવિદ્યાશ્ચ વ્રતિનસ્તપસિ સ્થિતાઃ
પાંડવો બધા મહાન આત્મા છે, ધર્મને પાળનારા, શૂરવીર, જ્ઞાનમાં નિપુણ, વ્રત અને તપમાં સ્થિર છે.
સદાચારરતા નિત્યં વાસુદેવપરાયણાઃ। ક્રુદ્ધાસ્તે નિર્દહેયુર્વૈ તૂલરાશિમિવાનલઃ। તત એતાનપૃષ્ટ્વૈવ શિષ્યાઃ શીઘ્રં પલાયત
સદાય સારા આચરણમાં રહેનારા અને વાસુદેવને સમર્પિત; જો તેઓ રોષે ભરાય તો અગ્નિ જેમ કપાસના ઢગલાને ભસ્મ કરી નાખે તેમ છે. તેથી, તેમને પૂછ્યા વિના શિષ્યો તરત જ ભાગી ગયા.
ઇત્યુક્તાસ્તે દ્વિજાઃ સર્વે મુનિના ગુરુણા તદા। પાણ્ડવેભ્યો ભૃશં ભીતા દુદ્રુવુસ્તે દિશો દશ
એ રીતે ગુરુએ કહ્યાથી, બધા બ્રાહ્મણો એ સમયે પાંડવોના ભયથી દસ દિશામાં ભાગી ગયા.
ભીમસેનો દેવનદ્યામપશ્યન્મુનિસત્તમાન્। તીર્થે ષ્વિતસ્તતસ્તસ્યા વિચચાર ગવેષયન્
ભીમસેને દેવનદી પર ઋષિગણને શોધ્યા પણ તેઓ દેખાયા નહીં; તે તટ પર અહીં-ત્યાં તેમને શોધતો ફરતો રહ્યો.
તત્રસ્થેભ્યસ્તાપસેભ્યઃ શ્રુત્વા તાશ્ચૈવ વિદ્રુતાન્। યુધિષ્ઠિરમથાભ્યેત્ય તં વૃત્તાન્તં ન્યવેદયત્
ત્યાં તપસ્વીઓ પાસેથી તેમના ભાગી જવાની વાત સાંભળી, પછી ભીમસેને યુધિષ્ઠિર પાસે જઈને આખી ઘટના કહી.
તતસ્તે પાણ્ડવાઃ સર્વે પ્ર્યાગમનકાઙ્ક્ષિણઃ। પ્રતીક્ષનતઃ કિયત્કાલં જિતાત્માનોઽવતસ્થિરે
પછી બધા પાંડવો, મહેમાનોના આવવાની આશા રાખીને, થોડો સમય સુધી આત્મસંયમથી અને સ્થિરતાથી રાહ જોતા રહ્યા.
નિશીથેઽભ્યેત્ય ચાકસ્માદસ્માન્સ ચ્છલયિષ્યતિ। કથં ચ નિસ્તરેમાસ્માત્કૃચ્છ્રાદ્દૈવોપસાદિતાત્
મધ્યરાત્રીએ એ અચાનક આવીને અમને છેતરશે; હવે આ દૈવથી આવેલા કઠિન સંજોગમાંથી કેવી રીતે બચીશું?
ઇતિ ચિન્તાપરાન્દૃષ્ટ્વા નિઃશ્વસન્તો મુહુર્મુહુઃ। ઉવાચ વચનં શ્રીમાન્કૃષ્ણઃ પ્રત્યક્ષતાં ગતઃ
એમ ચિંતામાં ડૂબેલા અને વારંવાર ઉચ્છ્વાસ લેતા પાંડવોને જોઈ, તેજસ્વી કૃષ્ણ, જે હાજર હતા, એમણે એમને કહ્યું.
ભવતામાપદં જ્ઞાત્વા ઋષેઃ પરમકોપનાત્। દ્રૌપદ્યા ચિન્તિતઃ પાર્થા અહં સત્વરમાગતઃ
પાર્થો, ઋષિના ભારે રોષથી તમારી પર આવી પડેલી મુશ્કેલી અને દ્રૌપદીની ચિંતા જાણીને હું તરત જ આવી ગયો છું.
ન ભયં વિદ્યતેતસ્માદૃષેર્દુર્વાસસોઽલ્પકમ્। તેજસા ભવતાં ભીતઃ પૂર્વમેવ પલાયિતઃ
દુર્વાસા ઋષિ તરફથી તમને જરાય પણ ભય નથી; તમારી તેજસ્વિતાથી ડરીને તે પહેલેથી જ ભાગી ગયા છે.
ધર્મનિત્યાસ્તુ યે કેચિન્ન તે સીદન્તિ કર્હિચિત્। આપૃચ્છે વો ગમિષ્યામિ નિયતં ભદ્રમસ્તુ વઃ
ધર્મમાં સ્થિર રહેતા લોકો ક્યારેય દુઃખી થતા નથી. હવે હું તમારો વિદાય લઈ રહ્યો છું, તમારે હંમેશાં શુભ રહે.
શ્રુત્વેરિતં કેશવસ્ય બભૂવુઃ સ્વસ્થામાનસાઃ। દ્રૌપદ્યા સહિતાઃ પાર્થાસ્તમૂચુર્વિગતજ્વરાઃ
કેશવના વચન સાંભળી પાંડવો અને દ્રૌપદીનું મન શાંત થયું અને તેઓ નિર્વિકાર થઈને તેમને સંબોધન કર્યું.
ત્વયા નાથેન ગોવિન્દ દુસ્તરામાપદં વિભો। તીર્ણાઃ પ્લવમિવાસાદ્ય મજ્જમાના મહાર્ણવે
ગોવિંદ, તમે અમારા રક્ષક બનીને, અમે ભારે મુશ્કેલી પાર કરી છે; જેમ કોઈ વિશાળ દરિયામાં ફસાઈને તરવું મુશ્કેલ હોય ત્યારે નાવડી મળી જાય અને બચી જાય, એમ.
સ્વસ્તિ સાધય ભદ્રં તે ઇત્યાજ્ઞાતો યયૌ પુરીમ્
'શાંતિથી જાઓ, તમારે શુભ થાઓ' એમ કહીને તેમને વિદાય આપી, અને પછી તેઓ શહેર તરફ ગયા.
પાણ્ડવાશ્ચ મહાભાગ દ્રૌપદ્યા સહિતાઃ પ્રભો। ઊષુઃ પ્રહૃષ્ટમનસો વિહરન્તો વનાદ્વનમ્। ઇતિ તેઽભિહિતં રાજન્યત્પૃષ્ટોઽહમિહ ત્વયા
પવિત્ર પાંડવો દ્રૌપદી સાથે આનંદથી વનથી વનમાં ફરતા રહ્યા. રાજા, તમે જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં અહીં કહ્યું.
એવંવિધાન્યલીકાનિ ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્દુરાત્મભિઃ। પાણ્ડવેષુ વનસ્થેષુ પ્રયુક્તાનિ વૃથાઽભવન્
ધૃતરાષ્ટ્રના દુષ્ટ પુત્રોએ પાંડવો સામે વનમાં રહીને જે કાવતરાં કર્યા, તે બધું નિષ્ફળ ગયું.
તસ્મિન્બહુમૃગેઽરણ્યે અટમાના મહારથાઃ। કામ્યકે ભરતશ્રેષ્ઠા વિજહ્વુસ્તે યથામરાઃ
તે ઘણે શિકારી પ્રાણીઓથી ભરેલા જંગલમાં મહાન રથીઓ, ભરતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પાંડવો, કામ્યક વનમાં દેવતાઓ જેવી મજા માણતા ફરતા.
પ્રેક્ષમાણા બહુવિધાન્વનોદ્દેશાન્સમન્તતઃ। યથર્તુકાલરમ્યાશ્ચવનરાજીઃ સુષુષ્પિતાઃ
તેઓ ચારે બાજુ જંગલના વિવિધ ભાગો જોયા, જ્યાં ઋતુ પ્રમાણે સુંદર ફૂલોવાળી વનરાજીઓ ખીલી રહી હતી.
પાણ્ડવા મૃગયાશીલાશ્ચરન્તસ્તન્મહદ્વનમ્। વિજહ્નરિન્દ્રપ્રિમાઃ કંચિત્કાલમરિંદમાઃ
પાંડવોને શિકારનો શોખ હતો, તેઓ એ વિશાળ જંગલમાં રાજાઓના રાજા ઇન્દ્ર જેવી મજા માણતા, થોડો સમય ત્યાં વિતાવ્યો.
તતસ્તે યૌગપદ્યેન યયુઃ સર્વે ચતુર્દિશમ્। મૃગયાં પુરુષવ્યાઘ્રા બ્રાહ્મણાર્થે પરતપાઃ
પછી એ પુરુષશૂરવીરો સૌ એકસાથે ચારે દિશામાં બ્રાહ્મણોના હિત માટે શિકાર કરવા નીકળ્યા.
દ્રૌપદીમાશ્રમે ન્યસ્ તૃણબિન્દોરનુજ્ઞયા। મહર્ષેર્દીપ્તતપસો ઘૌમ્યસ્ય ચ પુરોધસઃ
તેઓએ દ્રૌપદીને ઋષિ તૃણબિંદુ અને ઘૌમ્ય મુનિની મંજૂરી લઈને આશ્રમમાં રાખી.
તસ્તુ રાજા સિંધૂનાં વાર્ધક્ષત્રિર્મહાયશાઃ। વિવાહકામઃ સાલ્વેયાન્પ્રયાતઃ સોઽભવત્તદા
એ સમયે સિંધુ દેશના પ્રસિદ્ધ રાજા વાર્ધક્ષત્રિ, લગ્નની ઇચ્છા રાખીને સાલ્વેય દેશ તરફ નીકળ્યા.
મહતા પરિબર્હેણ રાજયોગ્યેન સંવૃતઃ। રાજભિર્બહુભિઃ સાર્ધમુપાયાત્કામ્યકં ચ સઃ
રાજાને યોગ્ય એવા મોટા કાફલા અને અનેક રાજાઓ સાથે તેઓ કામ્યક વનમાં આવ્યા.
તત્રાપશ્યત્પ્રિયાં ભાર્યાં પાણ્ડવાનાં યશસ્વિનીમ્। તિષ્ઠન્તીમાશ્રમદ્વારિ દ્રૌપદીં નિર્જને વને
ત્યાં તેમણે પાંડવોની પ્રસિદ્ધ પત્ની દ્રૌપદીને, આશ્રમના દ્વારે, એકલા જંગલમાં ઊભેલી જોઈ.
વિભ્રાજમાનાં વપુષા બિભ્રતીં રૂપમુત્તમમ્। ભ્રાજયન્તીં વનોદ્દેશં નીલાભ્રમિવ વિદ્યુતમ્
તેના રૂપે તેજસ્વી અને અતિ સુંદર દ્રૌપદી આખા જંગલને એવા પ્રકાશથી ભરતી હતી, જેમ અંધારિયા વાદળમાં વીજળી ચમકે.
અપ્સરા દેવકન્યા વા માયા વા દેવનિર્મિતા। ઇતિકૃત્વાઞ્જલિં સર્વે દદૃશૃસ્તામનિન્દિતામ્
'આ અપ્સરા છે કે દેવકન્યા કે દેવો દ્વારા સર્જાયેલી માયા?' એમ વિચારી સૌએ હાથ જોડીને નિર્દોષ દ્રૌપદીની ભક્તિપૂર્વક નજર કરી.