ઇન્દ્રપીત્યા ચેદિપતિશ્ચકારેન્દ્રમહં વસુઃ। પુત્રાશ્ચાસ્ય મહાવીર્યાઃ પઞ્ચાસન્નમિતૌજસઃ
ઇન્દ્રની કૃપાથી ચેદિ દેશના રાજા વાસુએ ઇન્દ્ર મહોત્સવ કર્યો; અને તેના પાંચ પુત્રો મહાબળવાન અને સમાન શક્તિ ધરાવતા હતા.
નાનારાજ્યેષુ ચ સુતાન્સ સમ્રાડભ્યષેચયત્। મહારથો માગધાનાં વિશ્રુતો યો બૃહદ્રથઃ
એ સમ્રાટે પોતાના પુત્રોને અલગ અલગ રાજ્યોમાં ગાદી સોંપી: માગધોમાં પ્રસિદ્ધ મહારથી બૃહદ્રથને,
પ્રત્યગ્રહઃ કુશામ્બશ્ચ યમાહુર્મણિવાહનમ્। મત્સિલ્લશ્ચ યદુશ્ચૈવ રાજન્યશ્ચાપરાજિતઃ
પ્રત્યગ્રહ, કુશામ્બ (જેને મણિવાહન પણ કહે છે), મત્સિલ્લ, યદુ અને રાજવી અપરાજિતને.
એતે તસ્ય સુતા રાજન્રાજર્ષેર્ભૂરિતેજસઃ। ન્યવેશયન્નામભિઃ સ્વૈસ્તે દેશાંશ્ચ પુરાણિ ચ
હે રાજન, એ મહાતેજસ્વી રાજર્ષિના પુત્રોએ પોતાના નામે પ્રદેશો અને પ્રાચીન નગરો સ્થાપ્યા.
વાસવાઃ પઞ્ચ રાજાનઃ પૃથગ્વંશાશ્ચ શાસ્વતાઃ। વસન્તમિન્દ્રપ્રાસાદે આકાશે સ્ફાટિકે ચ તમ્
આ પાંચ વસવ રાજાઓ, જુદી જુદી અને શાશ્વત વંશોમાંથી, ઇન્દ્રના આકાશમાં આવેલા કાચના મહેલમાં રહેતા હતા.
ઉપતસ્થુર્મહાત્માનં ગન્ધર્વાપ્સરસો નૃપમ્। રાજોપરિચરેત્યેવં નામ તસ્યાથ વિશ્રુતમ્
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ એ મહાત્મા રાજાની સેવા કરતા; તેથી તેનું પ્રસિદ્ધ નામ રાજોપરિચર થયું.
પુરોપવાહિનીં તસ્ય નદીં શુક્તમતીં ગિરિઃ। અરૌત્સીચ્ચેતનાયુક્તઃ કામાત્કોલાહલઃ કિલ
તેણાં શહેર પાસે શુક્તમતી નદી વહેતી અને કોળાહલ નામનો પર્વત, જેણે ચેતના પામી હતી, ઈચ્છાથી ખસ્યો હતો એવું કહેવાય છે.
ગિરિં કોલાહલં તં તુ પદા વસુરતાડયત્। નિશ્ચક્રામ તતસ્તેન પ્રહારવિવરેણ સા
વાસુએ પોતાના પગથી કોળાહલ પર્વતને આંચકો માર્યો, અને એ પ્રહારથી થયેલા છિદ્રમાંથી નદી બહાર નીકળી.
તસ્યાં નદ્યાં સ જનયન્મિથુનં પર્વતઃ સ્વયમ્। તસ્માદ્વિમોક્ષણાત્પ્રીતા નદી રાજ્ઞે ન્યવેદયત્
એ નદીમાં પર્વતદેવએ પોતે જ એક જોડું ઉત્પન્ન કર્યું. એ રીતે મુક્તિ મળતાં આનંદિત થયેલી નદીએ રાજાને આ વાત જણાવી.
મહિષી ભવિતા કન્યા પુમાન્સેનાપતિર્ભવેત્। શુક્તિમત્યા વચઃશ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા તૌ રાજસત્તમઃ
શુક્તિમતીના વચન સાંભળી અને એ બંનેને જોઈ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એ રાજાએ જાણ્યું કે દીકરી રાણી બનશે અને દીકરો સેના પ્રમુખ બનશે.
યઃ પુમાનભવત્તત્ર તં સ રાજર્ષિસત્તમઃ। વસુર્વસુપ્રદશ્ચક્રે સેનાપતિમરિન્દમઃ
ત્યાં જે પુત્ર જન્મ્યો, રાજર્ષિ વસુએ, જે દયાળુ અને દાનશીલ હતા, એ પુત્રને દુશ્મનોને હરાવનારો સેના પ્રમુખ બનાવ્યો.
ચકાર પત્નીં કન્યાં તુ તથા તાં ગિરિકાં નૃપઃ। વસોઃ પત્ની તુ ગિરિકા કામકાલં ન્યવેદયત્
રાજાએ એ દીકરી ગિરિકાને પોતાની પત્ની બનાવી. એ રીતે ગિરિકા વસુની પત્ની બની. પછી ગિરિકા, વસુની પત્ની, ઇચ્છાની ઘડીએ પતિને જાણ કરી.
ઋતુકાલમનુપ્રાપ્તા સ્નાતા પુંસવને શુચિઃ। તદહઃ પિતરશ્ચૈનપૂચુર્જહિ મૃગાનિતિ
પત્ની ગિરિકા જ્યારે ઋતુકાળે આવી, સ્નાન કરીને શુદ્ધ થઈ, પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તૈયાર થઈ; એ દિવસે પિતાએ રાજાને કહ્યું: 'શિકાર કરવા જાઓ.'
તં રાજસત્તમં પ્રીતાસ્તદા મતિમતાં વરઃ। સ પિતૄણાં નિયોગેન તામતિક્રમ્ય પાર્થિવઃ
પિતાઓના આદેશથી રાજાએ, જે બુદ્ધિશાળી અને પ્રસન્ન હતા, ગિરિકાને ત્યાં જ રાખીને, શિકાર માટે નીકળી ગયા.
ચકાર મૃગયાં કામી ગિરિકામેવ સંસ્મરન્। અતીવ રૂપસંપન્નાં સાક્ષાચ્છ્રિયમિવાપરામ્
કામના ઇચ્છાથી રાજા શિકારે ગયા, પણ મનમાં સતત ગિરિકાને યાદ કરતા રહ્યા, જે અતિ સુંદર હતી, જાણે લક્ષ્મીજી સ્વયં અવતર્યા હોય તેવી.
અશોકૈશ્ચમ્પકૈશ્ચૂતૈરનેકૈરતિમુક્તકૈઃ। પુન્નાગૈઃ કર્ણિકારૈશ્ચ બકુલૈર્દિવ્યપાટલૈઃ
એ વનમાં અશોક, ચંપા, કેરી, અનેક જાતિના આતિમુક્ત, પુન્નાગ, કર્ણિકાર, બકુલ અને દિવ્ય પાટળના વૃક્ષો હતા.
પનસૈર્નારિકેલૈશ્ચ ચન્દનૈશ્ચાર્જુનૈસ્તથા। એતૈ રમ્યૈર્મહાવૃક્ષૈઃ પુણ્યૈઃ સ્વાદુફલૈર્યુતમ્
પાકા ફળોથી ભરેલા પાનસ, નાળિયેર, ચંદન અને અર્જુન જેવા સુંદર અને પુણ્યવંત વૃક્ષો પણ ત્યાં હતાં.
કોકિલાકુલસન્નાદં મત્તભ્રમરનાદિતમ્। વસન્તકાલે તત્પશ્યન્વનં ચૈત્રરથોપમમ્
કોયલના મીઠા રવ અને મધમાખીના ગુંજનથી ભરેલું એ વન વસંત ઋતુમાં ચૈત્રરથ જેવું સુંદર લાગતું હતું.
મન્મથાભિપરીતાત્મા નાપશ્યદ્ગિરિકાં તદા। અપશ્યન્કામસંતપ્તશ્ચરમાણો યદૃચ્છયા
કામથી વ્યાકુળ રાજા એ સમયે ગિરિકાને જોઈ શક્યા નહીં; કામવાસનાથી દગધ થઈ, એ વનમાં નિર્દિશ્ય ભટકતા રહ્યા.
પુષ્પસંછન્નશાખાગ્રં પલ્લવૈરુપશોભિતમ્। અશોકસ્તબકૈશ્છન્નં રમણીયમપશ્યત
એમણે એક ડાળ જોઈ, જે ફૂલોથી ઢંકાઈ હતી, કોમળ પાંદડાંથી શોભતી, અશોકના ગુચ્છોથી છુપાયેલી અને અત્યંત મનોહર હતી.
અધસ્યાત્તસ્ય છાયાયાં સુખાસીનો નરાધિપઃ। મધુગન્ધૈશ્ચ સંયુક્તં પુષ્પગન્ધમનોહરમ્
એ ડાળની છાંયામાં આરામથી બેઠેલા રાજાએ મધમાળ ફૂલોની સુગંધ અને મધુર સુવાસનો આનંદ માણ્યો.
વાયુના પ્રેર્યમાણસ્તુ ધૂમ્રાય મુદમન્વગાત્। `ભાર્યાં ચિન્તયમાનસ્ય મન્મથાગ્નિરવર્ધત।' તસ્ય રેતઃ પ્રચસ્કન્દ ચરતો ગહને વને
પવનના સ્પર્શથી આનંદિત થઈ, પત્નીનું સ્મરણ કરતાં રાજાના મનમાં કામાગ્નિ વધુ પ્રજ્વલિત થઈ, અને ઘન વનમાં ફરતા ફરતા તેમનું વીર્ય છલકાઈ ગયું.
સ્કન્નમાત્રં ચ તદ્રેતો વૃક્ષપત્રેણ ભૂમિપઃ। પ્રતિજગ્રાહ મિથ્યા મે ન પતેદ્રેત ઇત્યુત
જેમજ વીર્ય પડ્યું, રાજાએ પાનથી તેને પકડી લીધું અને કહ્યું: 'મારું વીર્ય વ્યર્થ ન જાય.'
અઙ્ગુલીયેન શુક્લસ્ય રક્ષાં ચ વિદધે નૃપઃ। અશોકસ્તબકૈ રક્તૈઃ પલ્લવૈશ્ચાપ્યબન્ધયત્
પછી રાજાએ પોતાની આંગળીની વેધીથી એ વીર્યનું રક્ષણ કર્યું અને લાલ અશોકના ફૂલો તથા કોમળ પાંદડાંથી તેને બાંધી દીધું.
ઇદં મિથ્યા પરિસ્કન્નં રેતો મે ન ભવેદિતિ। ઋતુશ્ચ તસ્યાઃ પત્ન્યા મે ન મોઘઃ સ્યાદિતિ પ્રભુઃ
'આ વીર્ય વ્યર્થ ન જાય' અને 'મારી પત્નીનો ઋતુકાળ પણ નિષ્ફળ ન જાય' એમ કહીને રાજાએ સંકલ્પ કર્યો.
સંચિન્ત્યૈવં તદા રાજા વિચાર્ય ચ પુનઃપુનઃ। અમોઘત્વં ચ વિજ્ઞાય રેતસો રાજસત્તમઃ
આવી રીતે વારંવાર વિચાર કરીને, રાજાએ નિશ્ચય કર્યો કે એ વીર્ય વ્યર્થ નહીં જાય, અને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રાજાએ શાંતિ પામી.
શુક્રપ્રસ્થાપને કાલં મહિષ્યા પ્રસમીક્ષ્ય વૈ। અભિમન્ત્ર્યાથ તચ્છુક્રમારાત્તિષ્ઠન્તમાશુગમ્
પત્ની માટે યોગ્ય સમય જોઈને, તેણે તે બીજને પવિત્ર કરી, જે ઝડપથી બહાર જવાનું હતું.
સૂક્ષ્મધર્માર્થતત્ત્વજ્ઞો ગત્વા શ્યેનં તતોઽબ્રવીત્। મત્પ્રિયાર્થમિદં સૌમ્ય શુક્રં મમ ગૃહં નય
સૂક્ષ્મ ધર્મ અને હિત જાણનારો તે, શ્યેન પાસે ગયો અને કહ્યું: 'મારી પ્રિય માટે, હે સૌમ્ય, આ બીજ મારા ઘરે લઈ જા.'
ગૃહીત્વા તત્તદા શ્યેનસ્તૂર્ણમુત્પત્ય વેગવાન્
પછી શ્યેન એ બીજ લઈ ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો.
જવં પરમમાસ્થાય પ્રદુદ્રાવ વિહંગમઃ। તમપશ્યદથાયાન્તં શ્યેનં શ્યેનસ્તથાઽપરઃ
અતિ તેજ ગતિથી તે પક્ષી દોડ્યું; ત્યારે બીજું શ્યેન તેને આવતો જોઈ ગયો.