પૂર્વાં દિશં વિનિર્જિત્ય વત્સભૂમિં તથાઽગમત્
પૂર્વ દિશા પર વિજય મેળવી, પછી તે વત્સભૂમિમાં પહોંચ્યો.
વત્સભૂમિં વિનિર્જિત્ય કેવલાં મૃત્તિકાવતીમ્। મોહનં પત્તનં ચૈવ ત્રિપુરીં કોસલાં તથા
વત્સભૂમિ અને શુદ્ધ માટીની જમીન, મોહન શહેર, ત્રિપુરી અને કોશલ પર વિજય મેળવી,
એતાન્સર્વાન્વિનિર્જિત્ય કરમાદાય સર્વશઃ। દક્ષિણાં દિશમાસ્થાય કર્ણો જિત્વા મહારથાન્। રુક્મિણં દાક્ષિણાત્યેષુ યોધયામાસ સૂતજઃ
આ બધાને જીતીને અને કર વસૂલ કરીને, કર્ણે મહારથીઓ પર વિજય મેળવી દક્ષિણ દિશા તરફ ગયો; ત્યાં દક્ષિણ પ્રદેશમાં સુતપુત્રે રુક્મી સાથે યુદ્ધ કર્યું.
સ યુદ્ધં તુમુલં કૃત્વા રુક્મી પ્રોવાચ સૂતજમ્। પ્રીતોસ્મિ તવ રાજેન્દ્ર વિક્રમેણ બલેન ચ
કર્ણ સાથે ઘમાસાણ યુદ્ધ કર્યા પછી, રુક્મીએ સુતપુત્રને કહ્યું: 'મને તારી શૂરતા અને બલ પર આનંદ થયો છે, રાજેન્દ્ર.'
ન તે વિઘ્નં કરિષ્યામિ પ્રતિજ્ઞાં સમપાલયમ્। પ્રીત્યા ચાહં પ્રયચ્છામિ હિરણ્યં યાવદિચ્છસિ
'હું તને રોકીશ નહીં; તું તારી પ્રતિજ્ઞા પૂરી કર. ખુશીથી, તને જેટલું સોનું જોઈએ એટલું આપું છું.'
સમેત્ય રુક્મિણા કર્ણઃ પાણ્ડ્યં શૈલં ચ સોગમત્
રુક્મી સાથે મળીને કર્ણે પાંડ્ય પ્રદેશ અને પર્વતો તરફ ગયો.
સ કેવલં રણએ ચૈવ નીલં ચાપિ મહીપતિમ્। વેણુદારિસુતં ચૈવ યે ચાન્યે નૃપસત્તમાઃ। દક્ષિણસ્યાં દિશિ નૃપાન્કરાન્સર્વાનદાપયત્
યુદ્ધમાં, તેણે નીલ મહારાજ, વેણુદારીપુત્ર અને દક્ષિણના અન્ય શ્રેષ્ઠ રાજાઓને જીતીને, બધાને કર આપવાનું પાત્ર બનાવ્યું.
શૈશુપાલિં તતો ગત્વા વિજિગ્યે સૂતનન્દનઃ। પાર્શ્વસ્થાંશ્ચાપિ નૃપતીન્વશે ચક્રે મહાબલઃ
પછી શૈશુપાલ પાસે જઈને, સુતપુત્રે તેને જીત્યો અને શક્તિશાળી એ આસપાસના રાજાઓને પણ પોતાના વશમાં લીધા.
આવન્ત્યાંશ્ચ વશે કૃત્વા સામ્ના ચ ભરતર્ષભ। વૃષ્ણિભિઃ સહ સંમ્ય પશ્ચિમામપિ નિર્જયત્
અવંતિઓને સમજાવટથી પોતાના વશમાં કરીને, ભરતશ્રેષ્ઠ, વૃષ્ણિઓ સાથે મળીને પશ્ચિમ દિશા પર પણ વિજય મેળવ્યો.
વારુણીં દિશમાગમ્ય યાવનાન્વર્બરાંસ્તથા। નૃપાન્પશ્ચિમભૂમિસ્થાન્દાપયામાસ વૈ કરાન્
વારુણી દિશા પર જઈને, તેણે યવન, બર્બર અને પશ્ચિમ પ્રદેશના રાજાઓને કર આપવાનું પાત્ર બનાવ્યું.
વિજિત્ય પૃથિવીં સર્વાં સપૂર્વાપરદક્ષિણામ્। સમ્લેચ્છાટવિકાન્વીરઃ સપર્વતનિવાસિનઃ
પૂર્વ, પશ્ચિમ અને દક્ષિણ – આખી ધરતી પર વિજય મેળવી, એ વિરે મ્લેચ્છો, જંગલવાસીઓ અને પર્વતોમાં રહેતા લોકોને પણ પોતાના વશમાં લીધા.
ભદ્રાન્રોહિતકાંશ્ચૈવ આગ્રેયાન્માલવાનપિ। ગણાન્સર્વાન્વિનિર્જિત્ય નીતિકૃત્પ્રહસન્નિવ
ભદ્રક, રોહિતક, આગ્રેય, માલવ અને બધા ગણા – બધાને નીતિથી જીતીને, તે હસતો હસતો આગળ વધ્યો.
શશકાન્યવનાંશ્ચૈવ વિજિગ્યે સૂતનન્દનઃ। નગ્નજિત્પ્રમુખાંશ્ચૈવ ગણાઞ્જિત્વા મહારથાન્
સુતપુત્રે શશક, યવન અને નગ્નજિતના નેતૃત્વમાં મહારથીઓ સહિત બધા ગણોને જીત્યા.
એવં સ પૃથિવીં સર્વાં વશે કૃત્વા મહારથઃ। વિજિત્ય પુરુષવ્યાઘ્રો નાગસાહ્વયમાગમત્
એ રીતે, મહારથીએ આખી ધરતી પોતાના વશમાં કરીને, પુરુષશ્રેષ્ઠ, નાગસાહ્વય ખાતે આવ્યો.
તમાગતં મહેષ્વાસં ધાર્તરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ। પ્રત્યુદ્ગત્ય મહારાજ સભ્રાતૃપિતૃબાન્ધવઃ
મહાન ધનુર્ધારી ત્યાં પહોંચ્યો ત્યારે, ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ ભાઈઓ, પિતાઓ અને સંબંધીઓ સાથે મળીને તેને મળવા ગયા.
અર્ચયામાસ વિધિના કર્ણમાહવશોભિનમ્। આશ્રાવયચ્ચ તત્કર્મ પ્રીયમાણો જનેશ્વરઃ
કર્ણને યોગ્ય રીતે સન્માન આપ્યો, જે યુદ્ધમાં તેજસ્વી હતો, અને રાજાએ આનંદથી તેના કાર્યો જાહેર કરાવ્યા.
યન્ન ભીષ્માન્ન ચ દ્રોણાન્ન કૃપાન્ન ચ વાહ્લિકાત્। પ્રાપ્તવાનસ્મિ ભદ્રં તે ત્વત્તઃપ્રાપ્તં મયા હિ તત્
'ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપા કે વાહલિકાથી જે હું મેળવ્યો નહોતો, એ, શુભે, તારી પાસેથી મને મળ્યું છે.'
બહુના ચ કિમુક્તેન શૃણુ કર્ણ વચો મમ। સનાથોસ્મિ મહાબાહો ત્વયા નાથેન સત્તમ
'વધુ શું કહેવું? કર્ણ, મારા શબ્દો સાંભળ: મહાબાહુ, તું શ્રેષ્ઠ રક્ષક છે, તારી સાથે હું સુરક્ષિત છું.'
ન હિ તે પાણ્ડવાઃ સર્વે કલામર્હન્તિ ષોડશીમ્। અન્યેવા પુરુષવ્યાઘ્ર રાજાનોઽભ્યુદિતોદિતાઃ
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ, પાંડવો બધા મળીને પણ તારી એક સોળમા ભાગની પણ બરાબરી કરી શકે નહીં; બીજા રાજાઓ આવ્યા અને ગયા, પણ તું તો અનન્ય છે.
સ ભવાન્ધૃતરાષ્ટ્રં તં ગાન્ધારીં ચ યશસ્વિનીમ્। પશ્ય કર્ણ મહેષ્વાસ અદિતિં વજ્રભૃદ્યથા
કર્ણ, મહાબલવાન, ધૃતરાષ્ટ્ર અને ગાંધારીને એ રીતે જો, જેમ ઇન્દ્રે અદિતીને માનપૂર્વક જોયા હોય.
તતો હલહલાશબ્દઃ પ્રાદુરાસીદ્વિશાંપતે। હાહાકારાશ્ચ બહવો નગરે નાગસાહ્વયે
પછી, લોકોના સ્વામી, નાગસાહ્વય નામના શહેરમાં ભારે ગૂંજન અને અનેક દુ:ખદ પોકાર ઉઠી.
રકેચિદેનં પ્રશંસન્તિ નિન્દન્તિ સ્મ તથા પરે। તૂષ્ણીમાસંસ્તથા ચાન્યે નૃપાસ્તત્ર જનાધિપ
કેટલાંક લોકોએ તેની પ્રશંસા કરી, તો કેટલાકે નિંદા કરી, અને બીજાઓ ચુપચાપ રહ્યા, રાજાઓની વચ્ચે, મનુષ્યના રાજા.
એવં વિજિત્ય રાજેન્દ્ર કર્ણઃ શસ્ત્રભૃતાંવરઃ। સપર્વતવનાકાશાં સસમુદ્રાં સનુષ્કુટામ્
એ રીતે વિજય મેળવીને, રાજા, શસ્ત્રધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ કર્ણે પર્વતો, વન, આકાશ, સમુદ્ર અને સૂકા પ્રદેશો સહિત આખી ધરતી પોતાના વશમાં કરી.
દેશૈરુચ્ચાવચૈઃ પૂર્ણાં પત્તનૈર્નગરૈરપિ। દ્વીપૈશ્ચાનૂપસંપૂર્ણૈઃ પૃથિવીં પૃથિવીપતે
પૃથ્વીના સ્વામી, તેણે ઊંચા-નીચા પ્રદેશો, શહેરો, ગામો, ટાપુઓ અને જંગલવાડા ધરતી પર ભર્યા.
કાલેન નાતિદીર્ઘેણ વશે કૃત્વા તુ પાર્થિવાન્। અક્ષયં ધનમાદાય સૂતજો નૃપમભ્યયાત્
લાંબા સમય વિના, રાજાઓને વશમાં કરીને, રથચાલકના પુત્રે અખૂટ ધન લઈને રાજા પાસે પાછો આવ્યો.
પ્રવિશ્ય ચ ગૃહં રાજન્નભ્યન્તરમરિંદમ। ગાન્ધારીસહિતં વીરો ધૃતરાષ્ટ્રં દદર્શ સઃ
પછી, રાજા, એ વીર ગૃહના આંતરિક ભાગમાં પ્રવેશી, ગાંધારી સાથે ધૃતરાષ્ટ્રને જોયા.
પુત્રવચ્ચ નરવ્યાઘ્ર પાદૌ જગ્રાહ ધર્મવિત્। ધૃતરાષ્ટ્રેણ ચાશ્લિષ્ય પ્રેમ્ણા ચાપિ વિસર્જિતઃ
પુરૂષોમાં શ્રેષ્ઠ, ધર્મ જાણનારા એ પુત્રની જેમ ધૃતરાષ્ટ્રના પગ પકડી લીધા; અને ધૃતરાષ્ટ્રે પ્રેમથી તેને ગળે લગાવી, પછી વિદાય આપી.
તદાપ્રભૃતિ રાજા ચ શકુનિશ્ચાપિ સૌબલઃ। જાનાતે નિર્જિતાન્પાર્થાન્કર્ણેન યુધિ ભારત
ત્યાંથી, ભારત, રાજા અને સુબલપુત્ર શકુનિ જાણતા થયા કે કર્ણે યુદ્ધમાં પાંડવોને હરાવ્યા છે.
જિત્વા તુ પૃથિવીં રાજન્સૂતપુત્રો જનાધિપ। અબ્રવીત્પરવીરઘ્નો દુર્યોધનમિદં વચઃ
પૃથ્વીને જીત્યા પછી, રાજા, રથચાલકના પુત્ર, લોકોના સ્વામી, દુશ્મન વીરોએ વિનાશ કરનાર દુર્યોધનને આ શબ્દો કહ્યા.
દુર્યોધન નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ કૌરવ। શ્રુત્વા વાચં તથા સર્વં કર્તુમર્હસ્યરિંદમ
દુર્યોધન, હું તને જે કહેવા જઈ રહ્યો છું, તે સાંભળ, કૌરવ; મારા શબ્દો સાંભળીને, દુશ્મનોને હરાવનાર, એ પ્રમાણે કર.