ઉત્તિષ્ઠ રાજન્કિં શેષે કસ્માચ્છોચસિ શત્રુહન્। શત્રૂન્પ્રતાપ્ય વીર્યેણ સ કથં મર્તુમર્હસિ
ઉઠો રાજા! શા માટે પડ્યા છો? શા માટે દુઃખી છો, શત્રુહંતક? તારી બહાદુરીથી શત્રુઓને દબાવી દીધા પછી, મરવાની વાત કેમ કરે છે?
અથવા તે ભયં જાતં દૃષ્ટ્વાઽર્જુનપરાક્રમમ્। સત્યંતે પ્રતિજાનામિ વધિષ્યામિ રણેઽર્જુનમ્
કેવું તો, તને અર્જુનનું પરાક્રમ જોઈને ડર લાગ્યું છે? હું તને સાચું વચન આપું છું—યુદ્ધમાં અર્જુનને મારી નાખીશ.
ગતે ત્રયોદશે વર્ષે સત્યેનાયુધમાલભે। આનયિષ્યામ્યહં પાર્તાન્વશં તવ જનાધિપ
ત્રયોદશ વર્ષ પૂરા થયા પછી, હું વચન આપું છું કે હથિયાર ઉઠાવીશ અને પાંડવોને તારા વશમાં લાવીશ, હે મનુષ્યોના રાજા.
એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન દૈત્યાનાં વચનાત્તથા। પ્રણિપાતેન ચાપ્યેષામુદતિષ્ઠત્સુયોધનઃ
કર્ણના અને દાનવોના વચનો સાંભળીને, સુયોધને તેમને નમન કરીને ઊભો રહ્યો.
દૈત્યાનાં તદ્વચઃ શ્રુત્વા હૃદિ કૃત્વા સ્થિરાં મતિમ્। તતો મનુજશાર્દૂલો યોજયામાસ વાહિનીમ્। રથનાગાશ્વફલિલાં પદાતિજનસંકુલામ્
દાનવોના વચન મનમાં ઘૂંટવીને, એ પુરુષશાર્દૂલે પછી પોતાની સેના ગોઠવી—જેમાં રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળ ભરપૂર હતા.
ગઙ્ગૌઘપ્રતિમા ચાસ્ય પ્રયાણે શુશુભે ચમૂઃ
જ્યારે એ આગળ વધ્યો, ત્યારે એની સેના ગંગાની ધારા જેવી તેજસ્વી લાગી.
શ્વેતચ્છત્રૈઃ પતાકાભિશ્ચામરૈશ્ચ સુપાણ્ડુરૈઃ। રથૈર્નાગૈઃ પદાતૈશ્ચ શુશુભેઽતીવ સંકુલા
સફેદ છત્રો, ધ્વજાઓ અને શુદ્ધ ચામર, રથ, હાથી અને પગદળથી ભરેલી એ સેના ખૂબ જ તેજસ્વી લાગી.
વ્યપેતાભ્રઘને કાલે દ્યૌરિવાસીત્તુ શારદી। `હંસપઙ્ક્તિસમાકીર્ણા ભ્રમત્સારસશોભિતા
ઘણા વાદળો વિના શરદની આકાશ જેવી, હંસોની પંક્તિઓ અને ફરતાં સરસ પક્ષીઓથી શોભાયમાન એવી એ સેના દેખાતી હતી.
જયાશીર્ભિર્દ્વિજેન્દ્રૈઃ સ સ્તૂયમાનોઽધિરાજવત્। ગૃહ્ણન્નઞ્જલિમાલાશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ
વિજયની આશીર્વાદ આપતાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાની જેમ પ્રશંસા પામતો, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજાએ એમના જોડેલા હાથની માળાઓ સ્વીકારી.
સુયોધનો યયાવગ્રે શ્રિયા પરમયા જ્વલમ્। કર્ણેન સાર્ધં રાજેન્દ્ર સૌબલેન ચ દેવિના
સુયોધન સૌની આગળ, પરમ વૈભવથી તેજ પામતો, કર્ણ, સૌબલ રાજા અને દેવીએ સાથે, આગળ વધ્યો.
દુઃશાસનાદયશ્ચાસ્ય ભ્રાતરઃ સર્વ એવ તે। ભૂરિશ્રવાઃ સોમદત્તો મારાજશ્ચ બાહ્લિકઃ
દુઃશાસન સહિત બધા ભાઈઓ, ભુરિશ્રવાઃ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક રાજા—all એના સાથે હતા.
રથૈર્નાનાવિધાકારૈર્હયૈર્ગજવરૈસ્તથા। પ્રયાન્તં નૃપસિંહં તમનુજગ્મુઃ કુરૂદ્વહાઃ
વિવિધ પ્રકારના રથો, ઘોડા અને ઉત્તમ હાથીઓ સાથે, કુરુઓના શ્રેષ્ઠોએ એ રાજસિંહનું અનુસરણ કર્યું.
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે દુર્યોધનપુરોગમાઃ' ।। કાલેનાલ્પેન રાજેન્દ્ર સ્વપુરં વિવિશુસ્તદા
બધા, દુર્યોધનને આગે રાખીને, આનંદિત મનથી, થોડી જ વારમાં પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
એવં ગતેષુ પાર્થેષુ વને તસ્મિન્મહાત્મસુ। ધાર્તરાષ્ટ્રા મહેષ્વાસાઃ કિમકુર્વત સત્તમાઃ
પાંડવો એ વનમાં રહી ગયા પછી, ધૃતરાષ્ટ્રના મહાબાહુ પુત્રોએ પછી શું કર્યું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?
કર્ણો વૈકર્તનશ્ચૈવ શકુનિશ્ચ મહાબલઃ। ભીષ્મદ્રોણકૃપાશ્ચૈવ તન્મે શંસિતુમર્હસિ
કર્ણ, રાધાના પુત્ર, અને શકુની જે બહુ બળવાન છે, તેમજ ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપા — આ બધાની વાત મને કહો.
એવં ગતેષુ પાર્થેષુ વિસૃષ્ટે ચ સુયોધને। આગતે હાસ્તિનપુરં મોક્ષિતે પાણ્ડુનન્દનૈઃ। ભીષ્મોઽબ્રવીન્મહારાજ ધાર્તરાષ્ટ્રમિદં વચ
પાંડવપુત્રો જતાં અને સુયોધનને મુક્ત કરીને, તે હસ્તિનાપુર પાછો આવ્યો ત્યારે, પાંડવપુત્રોએ મુક્ત કર્યો પછી, ભીષ્મે ધૃતરાષ્ટ્રના રાજાને આ શબ્દો કહ્યા.
ઉક્તં તાત મયા પૂર્વં ગચ્છતસ્તે તપોવનમ્। વચનં તે ન રુચિતં મમ તન્ન કૃતં ચ તે
પ્યારા, મેં પહેલાં તને સાધુઓના વનમાં જવા માટે કહ્યું હતું, પણ મારા શબ્દો તને ગમ્યા નહીં અને તું એ પ્રમાણે કર્યું પણ નહીં.
તતઃ પ્રાપ્તં ત્વયા વીર ગ્રહણં શત્રુભિર્બલાત્। મોક્ષિતશ્ચાસિ ધર્મજ્ઞૈઃ પાણ્ડવૈર્ન ચ લજ્જસે
એથી, હે વીર, તું દુશ્મનો દ્વારા બળજબરીથી પકડાયો અને પછી ધર્મજ્ઞ પાંડવો દ્વારા મુક્ત થયો, છતાં તને શરમ નથી આવતી.
પ્રત્યક્ષં તવ ગાન્ધારે સસૈન્યસ્ વિશાંપતે। સૂતપુત્રોઽપયાદ્ભીતો ગન્ધર્વાણાં તદા રણાત્
હે રાજાઓના રાજા, તારી સામે અને તારી સેના સાથે, સૂતપુત્ર કર્ણ ગંધર્વો સાથેના યુદ્ધમાં ડરથી ભાગી ગયો.
ક્રોશતસ્તવ રાજેન્દ્ર સસૈન્યસ્ય નૃપાત્મજ। `વ્યપાયાત્પૃષ્ઠતસ્તસ્માત્પ્રેક્ષમાણઃ પુનઃપુનઃ
હે રાજે, તું અને તારી સેના રડતા હતા, ત્યારે તે વારંવાર પાછળ જોઈને, પાછળથી ભાગી ગયો.
દૃષ્ટસ્તે વિક્રમશ્ચૈવ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્। કર્ણસ્ય ચ મહાબાહો સૂતપુત્રસ્ય દુર્મતે
તમે મહાન આત્માવાળા પાંડવોની બહાદુરી જોઈ છે, અને કર્ણ, સૂતપુત્રની પણ, હે દુષ્કર્મી, બલવાન.
ન ચાપિ પાદભાક્કર્ણઃ પાણ્ડવાનાં મહાત્મનામ્। ધનુર્વેદે ચ શૌર્યે ચ ધર્મે વા ધર્મવત્સલ
કર્ણ મહાન આત્માવાળા પાંડવોના પગલાંની પણ બરાબરી નથી કરતો — ધનુર્વેદ, શૌર્ય કે ધર્મમાં, હે ધર્મપ્રેમી.
તસ્માદહં ક્ષમં મન્યે પાણ્ડવૈસ્તૈર્મહાત્મભિઃ। રસન્ધિં સન્ધિવિદાંશ્રેષ્ઠ કુલસ્યાસ્ય વિવૃદ્ધયે
એથી, હું માનું છું કે મહાન પાંડવો સાથે સંધિ કરવી યોગ્ય છે, હે સંધિમાં શ્રેષ્ઠ, કુળની વૃદ્ધિ માટે.
એવમુક્તશ્ચ ભીષ્મેણ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। પ્રહસ્ય સહસા રાજન્વિપ્રતસ્થે સસૌબલઃ
ભીષ્મે આવું કહ્યું ત્યારે, ધૃતરાષ્ટ્રનો રાજા, હે મનુષ્યોના શાસક, અચાનક હસી પડ્યો અને સૌબલપુત્ર સાથે ચાલ્યો ગયો.
તં તુ પ્રસ્થિતમાજ્ઞાય કર્ણદુઃશાસનાદયઃ। અનુજગ્મુર્મહેષ્વાસા ધાર્તરાષ્ટ્રં મહાબલમ્
તેના જતા જાણીને, કર્ણ, દુશાસન અને અન્ય મહાન ધનુર્ધરો, ધૃતરાષ્ટ્રના બલવાન પુત્રના પાછળ ગયા.
તાંસ્તુ સંપ્રસ્થિતાન્દૃષ્ટ્વા ભીષ્મઃ કુરુપિતામહઃ। લજ્જયા વ્રીડિતો રાજઞ્જગામ સ્વં નિવેશનમ્
ભીષ્મ, કુરુઓના પિતામહે, બધા જતા જોઈને, શરમથી, હે રાજે, પોતાના નિવાસમાં ગયો.
ગતે ભીષ્મે મહારાજ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। પુનરાગમ્ય તં દેશમમન્ત્રયત મન્ત્રિભિઃ
ભીષ્મ જતા, હે રાજે, ધૃતરાષ્ટ્રનો શાસક ફરી એ સ્થળે આવ્યો અને પોતાના મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી.
કિમસ્માકં ભવેચ્છ્રેયઃ કિં કાર્યમવશિષ્યતે। કથં ચ સુકૃતં તત્સ્યાન્મન્ત્રયામાસ ભારત
અમને શું શ્રેષ્ઠ છે? શું કરવું બાકી છે? અને એ કેવી રીતે સારું થાય? — એમ તેણે વિચાર કર્યો, હે ભારત.
દુર્યોધન નિબોધેદં યત્ત્વાં વક્ષ્યામિ કૌરવ। ભીષ્મોસ્માન્નિન્દતિ સદા પાણ્ડવાંશ્ચ પ્રશંસતિ
દુર્યોધન, હું તને જે કહું છું તે સાંભળ, હે કૌરવ: ભીષ્મ હંમેશા અમને દોષ આપે છે અને પાંડવોની પ્રશંસા કરે છે.
ત્વદ્વેષાચ્ચ મહાબાહો મામપિ દ્વેષ્ટુમર્હતિ। વિગર્હતે ચ માં નિત્યં ત્વત્સમીપે નરેશ્વર
તારા પ્રત્યેની દ્વેષથી, હે બલવાન, તે મને પણ દ્વેષ કરવા યોગ્ય છે; તે હંમેશા તારી સામે મને દોષ આપે છે, હે રાજે.