સંમૃશ્ય તાનિ વાક્યાનિ દાનવોક્તાનિ દુર્મતેઃ'। વિજેષ્યામિ રણે પાણ્ડૂનિતિ ચાસ્યાભવનમતિઃ
દૈત્યોના એ વચનો વિચાર્યા પછી, દુશ્ચેતન દુર્યોધનના મનમાં થયું કે 'હું યુદ્ધમાં પાંડવોને હરાવીશ.'
કર્ણં સંશપ્તકાંશ્ચૈવ પાર્થસ્યામિત્રઘાતિનઃ। અમન્યત વધે યુક્તાન્સમર્થાંશ્ચ સુયોધનઃ
સુયોધને કર્ણ અને સંશપ્તકોને, જે પార్థના શત્રુઓના વિનાશક છે, અર્જુનના વિનાશ માટે યોગ્ય અને સક્ષમ માન્યા.
એવમાશા દૃઢા તસ્ ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ દુર્મતેઃ। વિનિર્જયે પાણ્ડવાનામભવદ્ભરતર્ષભ
આ રીતે, હે ભારતશ્રેષ્ઠ, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધનને પાંડવોના પરાજય માટે દૃઢ આશા થઈ ગઈ.
કર્ણોઽપ્યાવિષ્ટચિત્તાત્મા નરકસ્યાન્તરાત્મના। અર્જુનસ્ય વધે ક્રૂરાં કરોતિ સ્મ તદા મતિમ્
કર્ણ પણ, નરકની આત્માથી ગ્રસ્ત મનવાળો, અર્જુનના વિનાશ માટે ક્રૂર સંકલ્પ કરતો હતો.
સંશપ્તકાશ્ચ તે વીરા રાક્ષસાવિષ્ટચેતસઃ। રજસ્તમોભ્યામાક્રાન્તાઃ ફાલ્ગુનસ્ય વધૈષિણઃ
એ વીર સંશપ્તકો પણ, રાક્ષસો દ્વારા મન પર કબજો થયેલા અને રજ-તમથી ઘેરાયેલા, ફાલ્ગુનના વિનાશ માટે તત્પર હતા.
ભીષ્મદ્રોણકૃપાદ્યાશ્ચ દાનવાક્રાન્તચેતસઃ। ન તથા પાણ્ડુપુત્રાણાં સ્નેહવન્તોઽભવંસ્તદા
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપાદિ પણ, દૈત્યોના પ્રભાવથી, એ સમયે પાંડુપુત્રો પ્રત્યે એટલા સ્નેહી રહ્યા નહોતા.
ન ચાચચક્ષે કસ્મૈચિદેતદ્રાજા સુયોધનઃ। `કૃત્યયાઽઽનાય્યકથિતં યદસ્ય નિશિ દાનવૈઃ
સુયોધન રાજાએ રાત્રે દાનવો દ્વારા કૃત્યાએ જે કહેલું હતું, એ વાત કોઈને પણ કહી નહોતી.
દુર્યોધનં નિશન્તે ચ કર્ણો વૈકર્તનોઽબ્રવીત્। સ્મયન્નિવાઞ્જલિં કૃત્વા પાર્થિવં હેતુમદ્વચઃ
રાત્રે કર્ણે, રાધેયે, સ્મિત સાથે હાથ જોડીને દુર્યોધનને સમજદારીભર્યા વચન કહ્યાં.
ન મૃતો જયતે શત્રૂઞ્જીવન્ભદ્રાણિ પશ્યતિ। મૃતસ્ય ભદ્રાણિ કુતઃ કૌરવેય કુતો જયઃ
મરેલા શત્રુઓને જીતતા નથી; જીવતો માણસ જ શુભતા જુએ છે. હે કૌરવ, મરેલા માટે સુખ કે વિજય ક્યાંથી મળે?
ન કાલાઽદ્ય વિષાદસ્ય ભયસ્ય મરણસ્ય વા। પરિષ્વજ્યાબ્રવીચ્ચૈવનં ભુજાભ્યાં સ મહાભુજઃ
આ સમયે નિરાશ થવાનો, ડરવાનો કે મરવાનો સમય નથી. એ મહાબાહુએ દુર્યોધનને બાહોમાં ભરીને વધુ કહ્યું.
ઉત્તિષ્ઠ રાજન્કિં શેષે કસ્માચ્છોચસિ શત્રુહન્। શત્રૂન્પ્રતાપ્ય વીર્યેણ સ કથં મર્તુમર્હસિ
ઉઠો રાજા! શા માટે પડ્યા છો? શા માટે દુઃખી છો, શત્રુહંતક? તારી બહાદુરીથી શત્રુઓને દબાવી દીધા પછી, મરવાની વાત કેમ કરે છે?
અથવા તે ભયં જાતં દૃષ્ટ્વાઽર્જુનપરાક્રમમ્। સત્યંતે પ્રતિજાનામિ વધિષ્યામિ રણેઽર્જુનમ્
કેવું તો, તને અર્જુનનું પરાક્રમ જોઈને ડર લાગ્યું છે? હું તને સાચું વચન આપું છું—યુદ્ધમાં અર્જુનને મારી નાખીશ.
ગતે ત્રયોદશે વર્ષે સત્યેનાયુધમાલભે। આનયિષ્યામ્યહં પાર્તાન્વશં તવ જનાધિપ
ત્રયોદશ વર્ષ પૂરા થયા પછી, હું વચન આપું છું કે હથિયાર ઉઠાવીશ અને પાંડવોને તારા વશમાં લાવીશ, હે મનુષ્યોના રાજા.
એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન દૈત્યાનાં વચનાત્તથા। પ્રણિપાતેન ચાપ્યેષામુદતિષ્ઠત્સુયોધનઃ
કર્ણના અને દાનવોના વચનો સાંભળીને, સુયોધને તેમને નમન કરીને ઊભો રહ્યો.
દૈત્યાનાં તદ્વચઃ શ્રુત્વા હૃદિ કૃત્વા સ્થિરાં મતિમ્। તતો મનુજશાર્દૂલો યોજયામાસ વાહિનીમ્। રથનાગાશ્વફલિલાં પદાતિજનસંકુલામ્
દાનવોના વચન મનમાં ઘૂંટવીને, એ પુરુષશાર્દૂલે પછી પોતાની સેના ગોઠવી—જેમાં રથ, હાથી, ઘોડા અને પગદળ ભરપૂર હતા.
ગઙ્ગૌઘપ્રતિમા ચાસ્ય પ્રયાણે શુશુભે ચમૂઃ
જ્યારે એ આગળ વધ્યો, ત્યારે એની સેના ગંગાની ધારા જેવી તેજસ્વી લાગી.
શ્વેતચ્છત્રૈઃ પતાકાભિશ્ચામરૈશ્ચ સુપાણ્ડુરૈઃ। રથૈર્નાગૈઃ પદાતૈશ્ચ શુશુભેઽતીવ સંકુલા
સફેદ છત્રો, ધ્વજાઓ અને શુદ્ધ ચામર, રથ, હાથી અને પગદળથી ભરેલી એ સેના ખૂબ જ તેજસ્વી લાગી.
વ્યપેતાભ્રઘને કાલે દ્યૌરિવાસીત્તુ શારદી। `હંસપઙ્ક્તિસમાકીર્ણા ભ્રમત્સારસશોભિતા
ઘણા વાદળો વિના શરદની આકાશ જેવી, હંસોની પંક્તિઓ અને ફરતાં સરસ પક્ષીઓથી શોભાયમાન એવી એ સેના દેખાતી હતી.
જયાશીર્ભિર્દ્વિજેન્દ્રૈઃ સ સ્તૂયમાનોઽધિરાજવત્। ગૃહ્ણન્નઞ્જલિમાલાશ્ચ ધાર્તરાષ્ટ્રો જનાધિપઃ
વિજયની આશીર્વાદ આપતાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાની જેમ પ્રશંસા પામતો, ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર રાજાએ એમના જોડેલા હાથની માળાઓ સ્વીકારી.
સુયોધનો યયાવગ્રે શ્રિયા પરમયા જ્વલમ્। કર્ણેન સાર્ધં રાજેન્દ્ર સૌબલેન ચ દેવિના
સુયોધન સૌની આગળ, પરમ વૈભવથી તેજ પામતો, કર્ણ, સૌબલ રાજા અને દેવીએ સાથે, આગળ વધ્યો.
દુઃશાસનાદયશ્ચાસ્ય ભ્રાતરઃ સર્વ એવ તે। ભૂરિશ્રવાઃ સોમદત્તો મારાજશ્ચ બાહ્લિકઃ
દુઃશાસન સહિત બધા ભાઈઓ, ભુરિશ્રવાઃ, સોમદત્ત અને બાહ્લિક રાજા—all એના સાથે હતા.
રથૈર્નાનાવિધાકારૈર્હયૈર્ગજવરૈસ્તથા। પ્રયાન્તં નૃપસિંહં તમનુજગ્મુઃ કુરૂદ્વહાઃ
વિવિધ પ્રકારના રથો, ઘોડા અને ઉત્તમ હાથીઓ સાથે, કુરુઓના શ્રેષ્ઠોએ એ રાજસિંહનું અનુસરણ કર્યું.
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે દુર્યોધનપુરોગમાઃ' ।। કાલેનાલ્પેન રાજેન્દ્ર સ્વપુરં વિવિશુસ્તદા
બધા, દુર્યોધનને આગે રાખીને, આનંદિત મનથી, થોડી જ વારમાં પોતાના શહેરમાં પ્રવેશ્યા.
એવં ગતેષુ પાર્થેષુ વને તસ્મિન્મહાત્મસુ। ધાર્તરાષ્ટ્રા મહેષ્વાસાઃ કિમકુર્વત સત્તમાઃ
પાંડવો એ વનમાં રહી ગયા પછી, ધૃતરાષ્ટ્રના મહાબાહુ પુત્રોએ પછી શું કર્યું, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષ?
કર્ણો વૈકર્તનશ્ચૈવ શકુનિશ્ચ મહાબલઃ। ભીષ્મદ્રોણકૃપાશ્ચૈવ તન્મે શંસિતુમર્હસિ
કર્ણ, રાધાના પુત્ર, અને શકુની જે બહુ બળવાન છે, તેમજ ભીષ્મ, દ્રોણ અને કૃપા — આ બધાની વાત મને કહો.
એવં ગતેષુ પાર્થેષુ વિસૃષ્ટે ચ સુયોધને। આગતે હાસ્તિનપુરં મોક્ષિતે પાણ્ડુનન્દનૈઃ। ભીષ્મોઽબ્રવીન્મહારાજ ધાર્તરાષ્ટ્રમિદં વચ
પાંડવપુત્રો જતાં અને સુયોધનને મુક્ત કરીને, તે હસ્તિનાપુર પાછો આવ્યો ત્યારે, પાંડવપુત્રોએ મુક્ત કર્યો પછી, ભીષ્મે ધૃતરાષ્ટ્રના રાજાને આ શબ્દો કહ્યા.
ઉક્તં તાત મયા પૂર્વં ગચ્છતસ્તે તપોવનમ્। વચનં તે ન રુચિતં મમ તન્ન કૃતં ચ તે
પ્યારા, મેં પહેલાં તને સાધુઓના વનમાં જવા માટે કહ્યું હતું, પણ મારા શબ્દો તને ગમ્યા નહીં અને તું એ પ્રમાણે કર્યું પણ નહીં.
તતઃ પ્રાપ્તં ત્વયા વીર ગ્રહણં શત્રુભિર્બલાત્। મોક્ષિતશ્ચાસિ ધર્મજ્ઞૈઃ પાણ્ડવૈર્ન ચ લજ્જસે
એથી, હે વીર, તું દુશ્મનો દ્વારા બળજબરીથી પકડાયો અને પછી ધર્મજ્ઞ પાંડવો દ્વારા મુક્ત થયો, છતાં તને શરમ નથી આવતી.
પ્રત્યક્ષં તવ ગાન્ધારે સસૈન્યસ્ વિશાંપતે। સૂતપુત્રોઽપયાદ્ભીતો ગન્ધર્વાણાં તદા રણાત્
હે રાજાઓના રાજા, તારી સામે અને તારી સેના સાથે, સૂતપુત્ર કર્ણ ગંધર્વો સાથેના યુદ્ધમાં ડરથી ભાગી ગયો.
ક્રોશતસ્તવ રાજેન્દ્ર સસૈન્યસ્ય નૃપાત્મજ। `વ્યપાયાત્પૃષ્ઠતસ્તસ્માત્પ્રેક્ષમાણઃ પુનઃપુનઃ
હે રાજે, તું અને તારી સેના રડતા હતા, ત્યારે તે વારંવાર પાછળ જોઈને, પાછળથી ભાગી ગયો.