તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દીનો દુશાસનોઽબ્રવીત્। અશ્રુકણ્ઠઃ સુદુઃખાર્તઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણિપત્ય ચ
એ શબ્દો સાંભળીને દુશાસન દુઃખથી ભરાઈ ગયો, આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, ખૂબ દુઃખી થઈ, હાથ જોડીને નમન કર્યો.
સગદ્ગદમિદં વાક્યં ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠમાત્મનઃ। કપ્રસીદેત્યપતદ્ભૂમૌ દૂયમાનેન ચેતસા
ગળે અટકતી અવાજે, તેણે પોતાના મોટા ભાઈને કહ્યું: 'કૃપા કરો!' અને દુઃખથી ભરેલા મનથી જમીન પર પડી ગયો.
દુઃખિતઃ પાદયોસ્તસ્ય નેત્રજં જલમુત્સૃજન્। ઉક્તવાંશ્ચ નરવ્યાઘ્રો નૈતદેવં ભવિષ્યતિ
દુઃખી થઈ, ભાઈના પગ પાસે, આંખોમાંથી પાણી વહાવીને, મનુષ્યોમાં વાઘે કહ્યું, 'એવું ક્યારેય નહીં થાય.'
વિદીર્યત્સકલા ભૂમિર્દ્યૌશ્ચાપિ શકલીભવેત્। રવિરાત્મપ્રભાં જહ્યાત્સોમઃ શીતાંશુતાં ત્યજેત્
ભલે આખી ધરતી તૂટી જાય, આકાશ પણ ટુકડા થઈ જાય, સૂર્ય પોતાનું તેજ છોડી દે, ચંદ્ર પોતાની ઠંડક ગુમાવી દે—
વાયુઃ શૈઘ્ર્યમથો જહ્યાદ્ધિમવાંશ્ચ હિમં ત્યજેત્। શુષ્યેત્તોયં સમુદ્રેષુ વહ્નિરપ્યુષ્ણતાં ત્યજેત્
પવન પોતાની ઝડપ છોડી દે, હિમાલયે બરફ ગુમાવી દે, સમુદ્રમાં પાણી સુકાઈ જાય, અગ્નિ પોતાની ગરમી ગુમાવી દે—
ન ચાહં ત્વદૃતે રાજન્પ્રશાસેયં વસુંધરામ્। પુનઃપુનઃ પ્રસીદેતિ વાક્યં ચેદમુવાચ હ
પણ, હે રાજા, હું તમારા વગર ધરતી પર ક્યારેય શાસન કરી શકું નહીં. એ જ શબ્દો ફરી ફરી કહીને વિનંતી કરી.
શત્રૂણાં શોકકૃદ્રાજન્સુહૃદાં શોકનાશનઃ' ત્વમેવ નઃકુલેરાજા ભવિષ્યસિ શતં સમાઃ
રાજા, તમે દુશ્મનોને દુઃખ આપનાર અને મિત્રોનું દુઃખ દૂર કરનાર છો. અમારા કુળના રાજા તમે જ સો વર્ષ સુધી રહો એવી naszej શુભેચ્છા છે.
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં સુશ્વરં પ્રરુરોદ હ। પાદૌ સંસ્પૃશ્ય માનાર્હૌ ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ભારત
આવું કહીને તેણે મધુર અવાજે રડવાનું શરૂ કર્યું અને પોતાના મોટા ભાઈના માનનીય પગો પર હાથ મૂક્યા.
તથા તૌ દુઃખિતૌ દૃષ્ટ્વા દુઃશાસનસુયોધનૌ। અભિગમ્ય વ્યથાવિષ્ટઃ કર્ણસ્તૌ પ્રત્યભાષત
એ બંનેને દુઃખી જોઈને દુઃશાસન અને સુયોધન પાસે કર્ણ વ્યથાથી ભરાઈને ગયો અને એમને સંબોધ્યા.
વિષીદથઃ કિં કૌરવ્યૌ બાલિશ્યાત્પ્રાકૃતાવિવ। ન શોકઃ શોચમાનસ્ય વિનિવર્તેત કર્હિચિત્
કૌરવો, તમે શા માટે આમ બાળક જેવી અને સામાન્ય માણસની જેમ દુઃખી થાઓ છો? જે દુઃખ કરે છે, તેના દુઃખ ક્યારેય ટળતા નથી.
યદા ચ શોચતઃ શોકોવ્યસનં નાપકર્ષતિ। સામર્થ્યં કિં તતઃ શોકે શોચમાનૌ પ્રપશ્યથઃ
અને જ્યારે દુઃખી થવાથી દુઃખ દૂર થતું નથી, ત્યારે દુઃખમાં શું શક્તિ છે, એ તમે બંને જોઈ શકો છો.
ધૃતિં ગૃહ્ણીતં મા શત્રૂઞ્શોચન્તૌ નન્દયિષ્યથઃ। કર્તવ્યં હિ કૃતં રાજન્પાણ્ડવૈસ્તવ મોક્ષણમ્
હિંમત રાખો, દુઃખી થઈને દુશ્મનોને ખુશ ના કરો. પાંડવો દ્વારા તમારો છોડાવવાનું જે કરવું હતું, એ થઈ ગયું છે, રાજા.
નિત્યમેવ પ્રિયં કાર્યં રાજ્ઞો વિપયવાસિભિઃ। પાલ્યમાનાસ્ત્વયા તે હિ નિવસન્તિ ગતજ્વરાઃ
રાજાના રાજ્યમાં રહેતા લોકો હંમેશાં રાજાને પ્રસન્ન રાખે તેવું વર્તન કરવું જોઈએ. તેઓ તમારી રક્ષા હેઠળ નિરભય અને સુખી રહે છે.
નાર્હસ્યેવંગતે મન્યું કર્તું પ્રાકૃતવત્સ્વયમ્। વિષણ્ણાસ્તવ સોદર્યાસ્ત્વયિ પ્રાયં સમાસ્થિતે
આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય માણસની જેમ ગુસ્સો કરવો યોગ્ય નથી. તમે ઉપવાસ પર બેઠા છો, એટલે તમારા ભાઈઓ પણ નિરાશ છે.
તદલં દુઃખિતાનેતાન્કર્તું સર્વાન્નરાધિપ'। ઉત્તિષ્ઠ વ્રજ ભદ્રં તે સમાશ્વાસય સોદરાન્
માટે, રાજાધિરાજ, બધા લોકોને વધુ દુઃખી ના કરો. ઊઠો, જાઓ, શુભ રહે અને તમારા ભાઈઓને સાંત્વના આપો.
રાજન્નદ્યાવગચ્છામિ તવૈવ લઘુસત્વતામ્। `અલ્પત્વં ચ તથા બુદ્ધેઃ કાર્યાણામવિવેકિતામ્
રાજા, હવે મને તમારી મનોબળની નબળાઈ, અને કાર્યમાં સમજણની ઓછાશ દેખાય છે.
કિમત્ર ચિત્રં ધર્મજ્ઞ મોક્ષિતઃ પાણ્ડવૈરસિ। સદ્યો વશં સમાપન્નઃ શત્રૂણાં શત્રુકર્શન
ધર્મ જાણનારા, પાંડવો દ્વારા તમે છોડાવાયા એમાં શું નવાઈ છે? દુશ્મનોના હાથમાં તરત જ આવી ગયા હતા.
સેનાજીવૈશ્ચ કૌરવ્ય તથા વિષયવાસિભિઃ। અજ્ઞાતૈર્યદિ વા જ્ઞાતૈઃ કર્તવ્યં નૃપતેઃ પ્રિયમ્
રાજાના રાજ્યમાં રહેતા સૈનિકો કે પ્રજાજનો, ઓળખાતા હોય કે અજાણ્યા, રાજાને જે ગમે તે કરવું જોઈએ.
પ્રાયઃ પ્રધાનાઃ પુરુષાઃ ક્ષોભયિત્વાઽરિવાહિનીમ્। નિગૃહ્યન્તે ચયુદ્ધેષુ મોક્ષ્યન્તે ચ સ્વસૈનિકૈઃ
ઘણાં વખત, મુખ્ય માણસો દુશ્મનના સેના પર હુમલો કરે છે, પછી યુદ્ધમાં પકડાય જાય છે અને પછી પોતાની જ સેનાથી છોડાવાય છે.
સેનાજીવાશ્ચ યે રાજ્ઞાં વિષયે સન્તિ માનવાઃ। તૈઃ સંગમ્ય નૃપાર્થાય યતિતવ્યં યથાતથમ્
રાજાના રાજ્યમાં રહેનારા સૈનિકોએ રાજાના હિત માટે, યોગ્ય રીતે, મળીને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
યદ્યેવં પાણ્ડવૈ રાજન્ભવદ્વિષયવાસિભિઃ। યદૃચ્છયા મોક્ષિતોઽસિ કતત્રકા પરિદેવના
રાજા, જો પાંડવો દ્વારા, તમારા રાજ્યના લોકો દ્વારા, તમે યથાસંભવ છોડાવાયા છો, તો પછી દુઃખ શું છે?
ન ચૈતત્સાધુ યદ્રાજન્પાણ્ડવાસ્ત્વાં નૃપોત્તમમ્। સ્વસેનયા સંપ્રયાન્તં નાનુયાન્તિ સ્મ પૃષ્ઠતઃ
અને રાજા, એ યોગ્ય નથી કે પાંડવો, જ્યારે તમે અને તમારી સેના નીકળી ગયા, ત્યારે પાછળથી તમારી સાથે ગયા નહીં.
શૂરાશ્ચ બલવન્તશ્ચ સંયુગેષ્વપલાયિનઃ। ભવતસ્તે સભાયાં વૈ પ્રેષ્યતાં પૂર્વમાગતાઃ
યુદ્ધમાં અડગ અને શક્તિશાળી એવા પાંડવો, સભામાં તમે આવો એ પહેલાં જ મોકલવામાં આવ્યા હતા.
પાણ્ડવેયાનિ રત્નાનિ ત્વમદ્યાપ્યુપભુઞ્જસે। સત્વસ્થાન્પાણ્ડવાન્પશ્ય ન તે પ્રાયમુપાવિશન્
આજે પણ તમે પાંડવોના રત્નોનો આનંદ માણો છો, પણ જુઓ, પાંડવો પોતે સ્થિર રહીને મોટાભાગે બેઠા જ નહોતા.
તદલં તે મહાબાહો વિષાદં કર્તુમીદૃશમ્'। ઉત્તિષ્ઠ રરાજન્ભદ્રં તે ન ચિન્તાં કર્તુમર્હસિ
હે મહાબાહુ, હવે આ દુઃખ પૂરતું થયું. ઉઠો રાજા, તમારો કલ્યાણ થાય. હવે ચિંતા કરવાની જરૂર નથી.
અવશ્યમેવ નૃપતે રાજ્ઞો વિષયવાસિભિઃ। પ્રિયાણ્યાચરિતવ્યાનિ તત્ર કા પરિદેવના
હે રાજા, રાજ્યમાં રહેતા પ્રજાજનોને રાજાને પ્રસન્ન રાખવા માટે જ વર્તવું પડે છે. તો પછી શોક કરવાનો શું અર્થ?
મદ્વાક્યમેતદ્રાજેન્દ્ર યદ્યેવં ન કરિષ્યસિ। સ્થાસ્યામીહ ભવત્પાદૌ શુશ્રૂષન્નરિમર્દન
હે રાજાધિરાજ, જો તમે મારી વાત માનશો નહીં, તો હું અહીં તમારા ચરણો પાસે રહીને તમારી સેવા કરતો રહીશ, હે શત્રુવિજયી.
નોત્સહે જીવિતુમહં ત્વદ્વિહીનો નરર્ષભઃ। પ્રાયોપવિષ્ટસ્તુ તથા રાજ્ઞાં હાસ્યો ભવિષ્યસિ
હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, હું તમારા વિના જીવવાનો સહન કરી શકતો નથી. જો તમે આમ ઉપવાસ પર અડગ રહેશો, તો બીજા રાજાઓમાં તમારો ઉપહાસ થશે.
એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન રાજા દુર્યોધનસ્તદા। નૈવોત્થાતું મનશ્ચક્રે સ્વર્ગાય કૃતનિશ્ચયઃ
કર્ણે આવું કહ્યું ત્યારે રાજા દુર્યોધન મૃત્યુનો નિશ્ચય કરીને ઊભા થવા તૈયાર થયો નહીં.
પ્રાયોપવિષ્ટં રાજાનં દુર્યોધનમમર્ષણમ્। ઉવાચ સાન્ત્વયન્રાજઞ્શકુનિઃ સૌબલસ્તદા
ત્યારે શાકુનિ, સુબલપુત્રે, ઉપવાસ પર બેઠેલા અને ક્રોધિત દુર્યોધનને શાંત પાડતાં શબ્દો કહ્યા.