દુર્વિનીતાઃ શ્રિયં પ્રાપ્ય વિદ્યામૈશ્વર્યમેવ ચ। તિષ્ઠન્તિ ન ચિરં ભદ્રે યથાઽહં મદગર્વિતઃ
અનિયત લોકો જ્યારે ધન, જ્ઞાન અને શક્તિ મેળવે છે, ત્યારે તેઓ લાંબા સમય સુધી ટકી શકતા નથી, હે ભદ્રે, જેમ હું અહંકારથી ભરેલો હતો અને ટકી શક્યો નથી.
અહો વત યથેદં મે કષ્ટં દુશ્ચરિતં કૃતમ્। સ્વયં દુર્બુદ્ધિના મોહાદ્યેન પ્રાપ્તોસ્મિ સંશયમ્
અરે, શું દુઃખદ અને ખરાબ કામ મેં કર્યું છે! મારી જ ખોટી સમજ અને ભ્રમથી હું આ મુશ્કેલીમાં ફસાઈ ગયો છું.
તસ્માત્પ્રાયમુપાસિષ્યે ન હિશક્ષ્યામિ જીવિતુમ્। ચેતયાનો હિ કો જીવેત્કૃચ્છ્રાચ્છત્રુભિરુદ્ધૃતઃ
એટલે હું પ્રાયશ્ચિત કરું છું, કારણ કે હવે જીવવું મારા માટે શક્ય નથી. શત્રુઓથી હાર્યા પછી કોણ જીવતો રહી શકે છે?
શત્રુભિશ્ચાવહસિતો માની પૌરુષવર્જિતઃ। પાણ્ડવૈર્વિક્રમાઢ્યૈશચ્ સાવમાનમવેક્ષિતઃ
શત્રુઓએ મને ઉપહાસ કર્યો છે, મારી અહંકાર અને પુરુષત્વ છીનવી લીધું છે, અને પાંડવોની શક્તિથી હું અપમાનિત થયો છું.
એવં ચિન્તાપરિગતો દુઃશાસનમથાબ્રવીત્। દુઃશાસન નિબોધેદં વચનં મમ ભારત
આ રીતે વિચારોમાં ડૂબેલો, તેણે દુશાસનને કહ્યું: 'દુશાસન, મારા આ શબ્દો સાંભળો, હે ભારત.'
પ્રતીચ્છ ત્વં મયા દત્તમભિષેકં નૃપો ભવ। પ્રશાધિ પૃથિવીં સ્ફીતાંકર્ણસૌબલપાલિતામ્
મારા દ્વારા આપેલી રાજસિંચન સ્વીકારો; રાજા બનો. કર્ણ અને સુવાલપુત્રની રક્ષા હેઠળ સમૃદ્ધ ધરતી પર શાસન કરો.
ભ્રાતૄન્પાલય વિસ્રબ્ધં મરુતો વૃત્રહા યથા। બાન્ધવાશ્ચોપજીવન્તુ દેવા ઇવ શતક્રતુમ્
તમારા ભાઈઓની નિડર રીતે રક્ષા કરો, જેમ ઇન્દ્રે મારુતોની કરી હતી; અને તમારા સગાઓને એ રીતે જીવવા દો, જેમ દેવતાઓ શતક્રતુ પર આધાર રાખે છે.
બ્રાહ્મણેષુ સદા વૃત્તિં કુર્વીથાશ્ચાપ્રમાદતઃ। બન્ધૂનાં સુહૃદાં ચૈવ ભવેથાસ્ત્વં ગતિઃ સદા
બ્રાહ્મણો સાથે હંમેશા યોગ્ય વર્તન કરો અને ક્યારેય બેદરકારી ન રાખો; અને તમારા સગા અને મિત્રો માટે હંમેશા આશ્રય બની રહો.
જ્ઞાતીંશ્ચાપ્યનુપશ્યેથા વિષ્ણુર્દેવગણાન્યથા। ગુરવઃ પાલનીયાસ્તે ગચ્છ પાલય મેદિનીમ્
તમારા સગાઓને એ રીતે જોવો, જેમ વિષ્ણુ દેવતાઓને જુએ છે; મોટા લોકોની રક્ષા કરો—જાઓ, અને ધરતી પર શાસન કરો.
નન્દયન્સુહૃદઃ સર્વાઞ્શાત્રવાંશ્ચાવભર્ત્સયન્। કણ્ઠે ચૈનં પરિષ્વજ્યગમ્યતામિત્યુવાચ હ
તમારા બધા મિત્રોનો આનંદ વધાવો અને શત્રુઓને ઠપકો આપો; અને તેને ગળે લગાવીને કહ્યું, 'જાઓ.'
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દીનો દુશાસનોઽબ્રવીત્। અશ્રુકણ્ઠઃ સુદુઃખાર્તઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણિપત્ય ચ
એ શબ્દો સાંભળીને દુશાસન દુઃખથી ભરાઈ ગયો, આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, ખૂબ દુઃખી થઈ, હાથ જોડીને નમન કર્યો.
સગદ્ગદમિદં વાક્યં ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠમાત્મનઃ। કપ્રસીદેત્યપતદ્ભૂમૌ દૂયમાનેન ચેતસા
ગળે અટકતી અવાજે, તેણે પોતાના મોટા ભાઈને કહ્યું: 'કૃપા કરો!' અને દુઃખથી ભરેલા મનથી જમીન પર પડી ગયો.
દુઃખિતઃ પાદયોસ્તસ્ય નેત્રજં જલમુત્સૃજન્। ઉક્તવાંશ્ચ નરવ્યાઘ્રો નૈતદેવં ભવિષ્યતિ
દુઃખી થઈ, ભાઈના પગ પાસે, આંખોમાંથી પાણી વહાવીને, મનુષ્યોમાં વાઘે કહ્યું, 'એવું ક્યારેય નહીં થાય.'
વિદીર્યત્સકલા ભૂમિર્દ્યૌશ્ચાપિ શકલીભવેત્। રવિરાત્મપ્રભાં જહ્યાત્સોમઃ શીતાંશુતાં ત્યજેત્
ભલે આખી ધરતી તૂટી જાય, આકાશ પણ ટુકડા થઈ જાય, સૂર્ય પોતાનું તેજ છોડી દે, ચંદ્ર પોતાની ઠંડક ગુમાવી દે—
વાયુઃ શૈઘ્ર્યમથો જહ્યાદ્ધિમવાંશ્ચ હિમં ત્યજેત્। શુષ્યેત્તોયં સમુદ્રેષુ વહ્નિરપ્યુષ્ણતાં ત્યજેત્
પવન પોતાની ઝડપ છોડી દે, હિમાલયે બરફ ગુમાવી દે, સમુદ્રમાં પાણી સુકાઈ જાય, અગ્નિ પોતાની ગરમી ગુમાવી દે—
ન ચાહં ત્વદૃતે રાજન્પ્રશાસેયં વસુંધરામ્। પુનઃપુનઃ પ્રસીદેતિ વાક્યં ચેદમુવાચ હ
પણ, હે રાજા, હું તમારા વગર ધરતી પર ક્યારેય શાસન કરી શકું નહીં. એ જ શબ્દો ફરી ફરી કહીને વિનંતી કરી.
શત્રૂણાં શોકકૃદ્રાજન્સુહૃદાં શોકનાશનઃ' ત્વમેવ નઃકુલેરાજા ભવિષ્યસિ શતં સમાઃ
રાજા, તમે દુશ્મનોને દુઃખ આપનાર અને મિત્રોનું દુઃખ દૂર કરનાર છો. અમારા કુળના રાજા તમે જ સો વર્ષ સુધી રહો એવી naszej શુભેચ્છા છે.
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં સુશ્વરં પ્રરુરોદ હ। પાદૌ સંસ્પૃશ્ય માનાર્હૌ ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ભારત
આવું કહીને તેણે મધુર અવાજે રડવાનું શરૂ કર્યું અને પોતાના મોટા ભાઈના માનનીય પગો પર હાથ મૂક્યા.
તથા તૌ દુઃખિતૌ દૃષ્ટ્વા દુઃશાસનસુયોધનૌ। અભિગમ્ય વ્યથાવિષ્ટઃ કર્ણસ્તૌ પ્રત્યભાષત
એ બંનેને દુઃખી જોઈને દુઃશાસન અને સુયોધન પાસે કર્ણ વ્યથાથી ભરાઈને ગયો અને એમને સંબોધ્યા.
વિષીદથઃ કિં કૌરવ્યૌ બાલિશ્યાત્પ્રાકૃતાવિવ। ન શોકઃ શોચમાનસ્ય વિનિવર્તેત કર્હિચિત્
કૌરવો, તમે શા માટે આમ બાળક જેવી અને સામાન્ય માણસની જેમ દુઃખી થાઓ છો? જે દુઃખ કરે છે, તેના દુઃખ ક્યારેય ટળતા નથી.
યદા ચ શોચતઃ શોકોવ્યસનં નાપકર્ષતિ। સામર્થ્યં કિં તતઃ શોકે શોચમાનૌ પ્રપશ્યથઃ
અને જ્યારે દુઃખી થવાથી દુઃખ દૂર થતું નથી, ત્યારે દુઃખમાં શું શક્તિ છે, એ તમે બંને જોઈ શકો છો.
ધૃતિં ગૃહ્ણીતં મા શત્રૂઞ્શોચન્તૌ નન્દયિષ્યથઃ। કર્તવ્યં હિ કૃતં રાજન્પાણ્ડવૈસ્તવ મોક્ષણમ્
હિંમત રાખો, દુઃખી થઈને દુશ્મનોને ખુશ ના કરો. પાંડવો દ્વારા તમારો છોડાવવાનું જે કરવું હતું, એ થઈ ગયું છે, રાજા.
નિત્યમેવ પ્રિયં કાર્યં રાજ્ઞો વિપયવાસિભિઃ। પાલ્યમાનાસ્ત્વયા તે હિ નિવસન્તિ ગતજ્વરાઃ
રાજાના રાજ્યમાં રહેતા લોકો હંમેશાં રાજાને પ્રસન્ન રાખે તેવું વર્તન કરવું જોઈએ. તેઓ તમારી રક્ષા હેઠળ નિરભય અને સુખી રહે છે.
નાર્હસ્યેવંગતે મન્યું કર્તું પ્રાકૃતવત્સ્વયમ્। વિષણ્ણાસ્તવ સોદર્યાસ્ત્વયિ પ્રાયં સમાસ્થિતે
આવી સ્થિતિમાં સામાન્ય માણસની જેમ ગુસ્સો કરવો યોગ્ય નથી. તમે ઉપવાસ પર બેઠા છો, એટલે તમારા ભાઈઓ પણ નિરાશ છે.
તદલં દુઃખિતાનેતાન્કર્તું સર્વાન્નરાધિપ'। ઉત્તિષ્ઠ વ્રજ ભદ્રં તે સમાશ્વાસય સોદરાન્
માટે, રાજાધિરાજ, બધા લોકોને વધુ દુઃખી ના કરો. ઊઠો, જાઓ, શુભ રહે અને તમારા ભાઈઓને સાંત્વના આપો.
રાજન્નદ્યાવગચ્છામિ તવૈવ લઘુસત્વતામ્। `અલ્પત્વં ચ તથા બુદ્ધેઃ કાર્યાણામવિવેકિતામ્
રાજા, હવે મને તમારી મનોબળની નબળાઈ, અને કાર્યમાં સમજણની ઓછાશ દેખાય છે.
કિમત્ર ચિત્રં ધર્મજ્ઞ મોક્ષિતઃ પાણ્ડવૈરસિ। સદ્યો વશં સમાપન્નઃ શત્રૂણાં શત્રુકર્શન
ધર્મ જાણનારા, પાંડવો દ્વારા તમે છોડાવાયા એમાં શું નવાઈ છે? દુશ્મનોના હાથમાં તરત જ આવી ગયા હતા.
સેનાજીવૈશ્ચ કૌરવ્ય તથા વિષયવાસિભિઃ। અજ્ઞાતૈર્યદિ વા જ્ઞાતૈઃ કર્તવ્યં નૃપતેઃ પ્રિયમ્
રાજાના રાજ્યમાં રહેતા સૈનિકો કે પ્રજાજનો, ઓળખાતા હોય કે અજાણ્યા, રાજાને જે ગમે તે કરવું જોઈએ.
પ્રાયઃ પ્રધાનાઃ પુરુષાઃ ક્ષોભયિત્વાઽરિવાહિનીમ્। નિગૃહ્યન્તે ચયુદ્ધેષુ મોક્ષ્યન્તે ચ સ્વસૈનિકૈઃ
ઘણાં વખત, મુખ્ય માણસો દુશ્મનના સેના પર હુમલો કરે છે, પછી યુદ્ધમાં પકડાય જાય છે અને પછી પોતાની જ સેનાથી છોડાવાય છે.
સેનાજીવાશ્ચ યે રાજ્ઞાં વિષયે સન્તિ માનવાઃ। તૈઃ સંગમ્ય નૃપાર્થાય યતિતવ્યં યથાતથમ્
રાજાના રાજ્યમાં રહેનારા સૈનિકોએ રાજાના હિત માટે, યોગ્ય રીતે, મળીને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.