યે મે નિરાકૃતા નિત્યં રિપુર્યેષામહં સદા। તૈર્મોક્ષિતોઽહં દુર્બુદ્ધિર્દત્તં તૈરેવ જીવિતમ્
જેઓને મેં હંમેશા ત્યજી દીધા, જેઓના હું હંમેશા શત્રુ રહ્યો, એ જ લોકો દ્વારા હું મુક્ત થયો; મારી મૂર્ખાઈથી ગુમાવેલું જીવન પણ એ જ લોકો દ્વારા પાછું મળ્યું.
પ્રાપ્તઃ સ્યાં યદ્યહં વીર વધં તસ્મિન્મહારણે। શ્રેયસ્તદ્ભવિતા મહ્યં નૈવંભૂતસ્ય જીવિતમ્
હે વીર, જો હું એ મહાયુદ્ધમાં માર્યો ગયો હોત, તો એ હાલતમાં જીવતા રહેવાને બદલે એ જ મારે માટે શ્રેયસ્કર હોત.
ભવેદ્યશઃ પૃથિવ્યાં મે ખ્યાતં ગન્ધર્વતો વધાત્। પ્રાપ્તાશ્ચ પુણ્યલોકાઃ સ્યુર્મહેન્દ્રસદનેઽક્ષયાઃ
જો હું ગંધર્વના હાથે માર્યો ગયો હોત, તો મારી ખ્યાતિ આખી ધરતી પર ફેલાઈ જત અને હું ઇન્દ્રના લોકમાં અમર સુખ મેળવેત.
યત્ત્વદ્ય મે વ્યવસિતં તચ્છૃણુધ્વં નરર્ષભાઃ। ઇહ પ્રાયમુપાસિષ્યે યૂયં વ્રજત વૈ ગૃહાન્। ભ્રાતરશ્ચૈવ મે સર્વે યાન્ત્વદ્ય સ્વપુરં પ્રતિ
હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, આજે મેં જે નક્કી કર્યું છે એ સાંભળો: હું અહીં ઉપવાસ કરીને પ્રાણ ત્યાગીશ; તમે બધા ઘરે જાઓ અને મારા બધા ભાઈઓ પણ આજે આપણા શહેર તરફ પાછા ફર્યા જાય.
કર્ણપ્રભૃતયશ્ચૈવ સુહૃદો બાન્ધવાશ્ચ યે। દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય પ્રયાન્ત્વદ્ય પુરં પ્રતિ
કર્ણ અને મારા બીજા મિત્ર-સગા, દુઃશાસનને આગળ રાખીને, આજે શહેર તરફ પાછા જાય.
ન હ્યહં સંપ્રયાસ્યામિ પુરં શત્રુનિરાકૃતઃ। શત્રુમાનાપહો ભૂત્વા સુહૃદાં માનકૃત્તથા
હું શત્રુઓથી હાર્યો અને મિત્રો માટે અપમાનરૂપ થયો છું, એથી હવે હું શહેરમાં જઇશ નહીં.
કામં રણશિરસ્યદ્ય શત્રુભિર્વૈ વિમાનિતઃ'। સ સુહૃચ્છોકદો જાતઃ શત્રૂણાં હર્વર્ધનઃ। વારણાહ્વયમાસાદ્ય કિં વક્ષ્યામિ જનાધિપમ્
આજે યુદ્ધમાં શત્રુઓ દ્વારા અપમાનિત થયો છું, મિત્રો માટે દુઃખ અને શત્રુઓ માટે આનંદનું કારણ બન્યો છું; હવે હસ્તિનાપુર પહોંચીને રાજાને શું કહું?
ભીષ્મદ્રોણૌ કૃપદ્રૌણી વિદુરઃ સંજયસ્તથા। બાહ્લીકઃ સૌમદત્તિશ્ચ યે ચાન્યે વૃદ્ધસંમતાઃ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, અશ્વત્થામા, વિદુર, સંજય, બાહ્લિક, સૌમદત્તિ અને બીજા બધા વડીલ, જેમને સૌ માન આપે છે—
બ્રાહ્મણાઃ શ્રેણિમુખ્યાશ્ચ તથોદાસીનવૃત્તયઃ। કિં માં વક્ષ્યંતિ કિં ચાપિ પ્રતિવક્ષ્યામિ તાનહં
બ્રાહ્મણો, વાણિયો અને નિરલિપ્ત લોકો મને શું કહેશે? અને હું તેમને શું જવાબ આપી શકીશ?
રિપૂણાં શિરસિ સ્થિત્વા તથા વિક્રમ્ય ચોરસિ। આત્મદોષાત્પરિભ્રષ્ટઃ કથં વક્ષ્યામિ તાનહમ્
શત્રુઓના માથા પર ઊભો રહીને અને યદ્ધમાં બહાદુરીથી લડીને, હવે જ્યારે હું મારા જ દોષથી ધર્મથી પડી ગયો છું, ત્યારે હું તેમને શું કહી શકીશ?
દુર્વિનીતાઃ શ્રિયં પ્રાપ્ય વિદ્યામૈશ્વર્યમેવ ચ। તિષ્ઠન્તિ ન ચિરં ભદ્રે યથાઽહં મદગર્વિતઃ
અનિયત લોકો જ્યારે ધન, જ્ઞાન અને શક્તિ મેળવે છે, ત્યારે તેઓ લાંબા સમય સુધી ટકી શકતા નથી, હે ભદ્રે, જેમ હું અહંકારથી ભરેલો હતો અને ટકી શક્યો નથી.
અહો વત યથેદં મે કષ્ટં દુશ્ચરિતં કૃતમ્। સ્વયં દુર્બુદ્ધિના મોહાદ્યેન પ્રાપ્તોસ્મિ સંશયમ્
અરે, શું દુઃખદ અને ખરાબ કામ મેં કર્યું છે! મારી જ ખોટી સમજ અને ભ્રમથી હું આ મુશ્કેલીમાં ફસાઈ ગયો છું.
તસ્માત્પ્રાયમુપાસિષ્યે ન હિશક્ષ્યામિ જીવિતુમ્। ચેતયાનો હિ કો જીવેત્કૃચ્છ્રાચ્છત્રુભિરુદ્ધૃતઃ
એટલે હું પ્રાયશ્ચિત કરું છું, કારણ કે હવે જીવવું મારા માટે શક્ય નથી. શત્રુઓથી હાર્યા પછી કોણ જીવતો રહી શકે છે?
શત્રુભિશ્ચાવહસિતો માની પૌરુષવર્જિતઃ। પાણ્ડવૈર્વિક્રમાઢ્યૈશચ્ સાવમાનમવેક્ષિતઃ
શત્રુઓએ મને ઉપહાસ કર્યો છે, મારી અહંકાર અને પુરુષત્વ છીનવી લીધું છે, અને પાંડવોની શક્તિથી હું અપમાનિત થયો છું.
એવં ચિન્તાપરિગતો દુઃશાસનમથાબ્રવીત્। દુઃશાસન નિબોધેદં વચનં મમ ભારત
આ રીતે વિચારોમાં ડૂબેલો, તેણે દુશાસનને કહ્યું: 'દુશાસન, મારા આ શબ્દો સાંભળો, હે ભારત.'
પ્રતીચ્છ ત્વં મયા દત્તમભિષેકં નૃપો ભવ। પ્રશાધિ પૃથિવીં સ્ફીતાંકર્ણસૌબલપાલિતામ્
મારા દ્વારા આપેલી રાજસિંચન સ્વીકારો; રાજા બનો. કર્ણ અને સુવાલપુત્રની રક્ષા હેઠળ સમૃદ્ધ ધરતી પર શાસન કરો.
ભ્રાતૄન્પાલય વિસ્રબ્ધં મરુતો વૃત્રહા યથા। બાન્ધવાશ્ચોપજીવન્તુ દેવા ઇવ શતક્રતુમ્
તમારા ભાઈઓની નિડર રીતે રક્ષા કરો, જેમ ઇન્દ્રે મારુતોની કરી હતી; અને તમારા સગાઓને એ રીતે જીવવા દો, જેમ દેવતાઓ શતક્રતુ પર આધાર રાખે છે.
બ્રાહ્મણેષુ સદા વૃત્તિં કુર્વીથાશ્ચાપ્રમાદતઃ। બન્ધૂનાં સુહૃદાં ચૈવ ભવેથાસ્ત્વં ગતિઃ સદા
બ્રાહ્મણો સાથે હંમેશા યોગ્ય વર્તન કરો અને ક્યારેય બેદરકારી ન રાખો; અને તમારા સગા અને મિત્રો માટે હંમેશા આશ્રય બની રહો.
જ્ઞાતીંશ્ચાપ્યનુપશ્યેથા વિષ્ણુર્દેવગણાન્યથા। ગુરવઃ પાલનીયાસ્તે ગચ્છ પાલય મેદિનીમ્
તમારા સગાઓને એ રીતે જોવો, જેમ વિષ્ણુ દેવતાઓને જુએ છે; મોટા લોકોની રક્ષા કરો—જાઓ, અને ધરતી પર શાસન કરો.
નન્દયન્સુહૃદઃ સર્વાઞ્શાત્રવાંશ્ચાવભર્ત્સયન્। કણ્ઠે ચૈનં પરિષ્વજ્યગમ્યતામિત્યુવાચ હ
તમારા બધા મિત્રોનો આનંદ વધાવો અને શત્રુઓને ઠપકો આપો; અને તેને ગળે લગાવીને કહ્યું, 'જાઓ.'
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દીનો દુશાસનોઽબ્રવીત્। અશ્રુકણ્ઠઃ સુદુઃખાર્તઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રણિપત્ય ચ
એ શબ્દો સાંભળીને દુશાસન દુઃખથી ભરાઈ ગયો, આંખોમાંથી આંસુ આવી ગયા, ખૂબ દુઃખી થઈ, હાથ જોડીને નમન કર્યો.
સગદ્ગદમિદં વાક્યં ભ્રાતરં જ્યેષ્ઠમાત્મનઃ। કપ્રસીદેત્યપતદ્ભૂમૌ દૂયમાનેન ચેતસા
ગળે અટકતી અવાજે, તેણે પોતાના મોટા ભાઈને કહ્યું: 'કૃપા કરો!' અને દુઃખથી ભરેલા મનથી જમીન પર પડી ગયો.
દુઃખિતઃ પાદયોસ્તસ્ય નેત્રજં જલમુત્સૃજન્। ઉક્તવાંશ્ચ નરવ્યાઘ્રો નૈતદેવં ભવિષ્યતિ
દુઃખી થઈ, ભાઈના પગ પાસે, આંખોમાંથી પાણી વહાવીને, મનુષ્યોમાં વાઘે કહ્યું, 'એવું ક્યારેય નહીં થાય.'
વિદીર્યત્સકલા ભૂમિર્દ્યૌશ્ચાપિ શકલીભવેત્। રવિરાત્મપ્રભાં જહ્યાત્સોમઃ શીતાંશુતાં ત્યજેત્
ભલે આખી ધરતી તૂટી જાય, આકાશ પણ ટુકડા થઈ જાય, સૂર્ય પોતાનું તેજ છોડી દે, ચંદ્ર પોતાની ઠંડક ગુમાવી દે—
વાયુઃ શૈઘ્ર્યમથો જહ્યાદ્ધિમવાંશ્ચ હિમં ત્યજેત્। શુષ્યેત્તોયં સમુદ્રેષુ વહ્નિરપ્યુષ્ણતાં ત્યજેત્
પવન પોતાની ઝડપ છોડી દે, હિમાલયે બરફ ગુમાવી દે, સમુદ્રમાં પાણી સુકાઈ જાય, અગ્નિ પોતાની ગરમી ગુમાવી દે—
ન ચાહં ત્વદૃતે રાજન્પ્રશાસેયં વસુંધરામ્। પુનઃપુનઃ પ્રસીદેતિ વાક્યં ચેદમુવાચ હ
પણ, હે રાજા, હું તમારા વગર ધરતી પર ક્યારેય શાસન કરી શકું નહીં. એ જ શબ્દો ફરી ફરી કહીને વિનંતી કરી.
શત્રૂણાં શોકકૃદ્રાજન્સુહૃદાં શોકનાશનઃ' ત્વમેવ નઃકુલેરાજા ભવિષ્યસિ શતં સમાઃ
રાજા, તમે દુશ્મનોને દુઃખ આપનાર અને મિત્રોનું દુઃખ દૂર કરનાર છો. અમારા કુળના રાજા તમે જ સો વર્ષ સુધી રહો એવી naszej શુભેચ્છા છે.
એવમુક્ત્વા સ રાજાનં સુશ્વરં પ્રરુરોદ હ। પાદૌ સંસ્પૃશ્ય માનાર્હૌ ભ્રાતુર્જ્યેષ્ઠસ્ય ભારત
આવું કહીને તેણે મધુર અવાજે રડવાનું શરૂ કર્યું અને પોતાના મોટા ભાઈના માનનીય પગો પર હાથ મૂક્યા.
તથા તૌ દુઃખિતૌ દૃષ્ટ્વા દુઃશાસનસુયોધનૌ। અભિગમ્ય વ્યથાવિષ્ટઃ કર્ણસ્તૌ પ્રત્યભાષત
એ બંનેને દુઃખી જોઈને દુઃશાસન અને સુયોધન પાસે કર્ણ વ્યથાથી ભરાઈને ગયો અને એમને સંબોધ્યા.
વિષીદથઃ કિં કૌરવ્યૌ બાલિશ્યાત્પ્રાકૃતાવિવ। ન શોકઃ શોચમાનસ્ય વિનિવર્તેત કર્હિચિત્
કૌરવો, તમે શા માટે આમ બાળક જેવી અને સામાન્ય માણસની જેમ દુઃખી થાઓ છો? જે દુઃખ કરે છે, તેના દુઃખ ક્યારેય ટળતા નથી.