અથ નઃ સૈનિકાઃ કેચિદમાત્યાશ્ચ મહારથાઃ। ઉપગમ્યાબ્રુવન્દીનાઃ પાણ્ડવાઞ્શરણપ્રદાન્
પછી અમારાં કેટલાક સૈનિકો અને મહારથીઓ, દુઃખી થઈને, પાંડવો પાસે ગયા અને આશ્રય માટે વિનંતી કરી.
એષ દુર્યોધનો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સહાનુજઃ। સામાત્યદારો હ્રિયતે ગન્ધર્વૈર્દિવમાશ્રિતૈઃ
"આ રહી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધન રાજા, તેના ભાઈઓ, મંત્રીઓ અને પત્નીઓ સાથે, જેને સ્વર્ગવાસી ગંધર્વાઓ લઈ જઈ રહ્યા છે."
તં મોક્ષયત ભદ્રં વઃ સહદારં નરાધિપમ્। પરામર્શો મા ભવિષ્યત્કુરુદારેષુ સર્વશઃ। `ઇત્યબ્રુવન્રણઆન્મુક્તા ધર્મરાજમુપાગતાઃ
"આ રાજાને તેની પત્નીઓ સહિત મુક્ત કરો, હે શુભચિંતકો; કુરુ વંશની સ્ત્રીઓમાં કોઈ વેરભાવ ન રહે." એમ યુદ્ધમાંથી બચી ગયેલા લોકો ધર્મરાજ પાસે જઈને કહ્યું.
એવમુક્તે તુ ધર્માત્મા જ્યેષ્ઠઃ પાણ્ડુસુતસ્તદા। પ્રસાદ્ય સોદરાન્સર્વાનાજ્ઞાપયત મોક્ષણે
આવું સાંભળીને, ધર્મપ્રિય અને જેઠ પાંડુપુત્રે પોતાના બધા ભાઈઓને સમજાવીને, મુક્તિ માટે આજ્ઞા આપી.
અથાગમ્ય તમુદ્દેશં પાણ્ડવાઃ પુરુષર્ષભાઃ। સાન્ત્વપૂર્વમયાચન્ત શક્તાઃ સન્તો મહારથાઃ
પછી પાંડવો, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, એ સ્થળે ગયા અને, શક્તિશાળી હોવા છતાં, પહેલા શાંતિથી વિનંતી કરી અને મુક્તિ માગી.
યદા ચાસ્માન્ન મુમુચુર્ગન્ધર્વાઃ સાન્ત્વિતા અપિ। `આકાશચારિણો વીરા નદન્તો જલદા ઇવ
પણ, અમારી વિનંતી છતાં, આકાશમાં ફરતા એ વીર ગંધર્વાઓ અમને છોડતા નહોતા અને મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતા હતા.
તતોઽર્જુનશ્ચ ભીમશ્ચ યમજૌ ચ બલોત્કટૌ। મુમુચુઃ શરવર્ષાણિ ગન્ધર્વાન્પ્રત્યનેકશઃ
પછી અર્જુન, ભીમ અને બળવાન યુધિષ્ઠિરના જમલા ભાઈઓએ, ચારેય બાજુથી ગંધર્વાઓ પર બાણોની વરસાદ વરસાવી.
અથ સર્વે રણં મુક્ત્વા પ્રયાતાઃ ખેચરા દિવમ્। અસ્માનેવાભિકર્ષન્તો દીનાન્મુદિતમાનસાઃ
પછી બધા દેવયોદ્ધાઓ યુદ્ધ છોડીને સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યા ગયા, અમને પણ સાથે ખેંચતા, અને તેમના મનમાં આનંદ હતો.
તતઃ સમન્તાત્પશ્યામઃ શરજાલેન વેષ્ટિતમ્। અમાનુષાણિ ચાસ્ત્રાણિ પ્રયુઞ્જાનં ઘનંજયમ્
પછી અમે જોઈ રહ્યા હતા કે ચારેય બાજુ અર્જુન બાણોના જાળથી ઘેરાઈ ગયો છે અને માનવીય શક્તિથી પરે એવા શસ્ત્રો ચલાવી રહ્યો છે.
સમાવૃતા દિશો દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવેન શિતૈઃ શરૈઃ। ધનંજયસખાઽઽત્માનં દર્શયામાસ વૈ તદા
પાંડવના તીક્ષ્ણ બાણોથી દિશાઓ ઢંકાઈ ગઈ જોઈને, ધનંજયના મિત્રએ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.
ચિત્રસેનઃ પાણ્ડવેન સમાશ્લિષ્ય પરસ્પરમ્। કુશલં પરિપપ્રચ્છ તૈઃ પૃષ્ટશ્ચાપ્યનામયમ્
ચિત્રસેન અને પાંડવો એકબીજાને હળવે હાથે ભેટ્યા અને પ્રેમપૂર્વક પરસ્પરનું સુખદુઃખ પૂછ્યું, અને એમણે પણ તેમનો હિતેચ્છા સાથે આદરપૂર્વક સંભાર કર્યો.
તે સમેત્ય તથાઽન્યોન્યં સન્નાહાન્વિપ્રમુચ્ય ચ। એકીભૂતાસ્તતો વીરા ગન્ધર્વાઃ સહ પાણ્ડવૈઃ
એ રીતે સૌ મળીને પોતપોતાનું શસ્ત્રોતાર ઉતારીને, પાંડવો અને ગંધર્વો એકતામાં જોડાયા.
પરસ્પરં સમાગમ્ય પ્રીત્યા પરમયા યુતૌ'। અપૂજયેતામન્યોન્યં ચિત્રસેનધનંજયૌ
ચિત્રસેન અને ધનંજયે પરસ્પર અત્યંત પ્રેમથી મળીને એકબીજાનો આદર કર્યો.
ચિત્રસેનં સમાગમ્ય પ્રહસન્નર્જુનસ્તદા। ઇદં વચનમક્લીવમબ્રવીત્પરવીરહા
પછી અર્જુને ચિત્રસેનને મળીને સ્મિત સાથે નિર્ભયપણે, શત્રુવિરોધી તરીકે, આ રીતે કહ્યું.
ભ્રાતૃનર્હસિ મે વીર મોક્તું ગન્ધર્વસત્તમ। અનર્હધર્ષણા હીમે જીવમાનેષુ પાણ્ડુષુ
હે વીર, હે શ્રેષ્ઠ ગંધર્વ, મારા ભાઈને મુક્ત કરો, કારણ કે પાંડવો જીવતા હોય ત્યાં સુધી તેમને અપમાન સહન કરવું યોગ્ય નથી.
એવમુક્તસ્તુ ગન્ધર્વઃ પાણ્ડવેન મહાત્મના। ઉવાચ યત્કર્ણ વયં મન્ત્રયન્તો વિનિર્ગતાઃ
પાંડવના મહાન આત્માએ આમ કહ્યે પછી, ગંધર્વએ જવાબ આપ્યો: 'અમે કર્ણના કારણે વિચાર કરીને અહીં આવ્યા હતા.'
સ્થિતોરાજ્યેચ્યુતાન્સ્થાનાચ્છ્રિયાહીનાંશ્રિયાવૃતઃ' દ્રષ્ટાસ્મિ નિઃસુખાન્વીરાન્સદારાન્પાણ્ડવાનિતિ
'હું પાંડવોને રાજપદ ગુમાવી, સ્થાનથી દૂર, ધનથી વિહોણા, લાજમાં ઢંકાયેલા અને પત્નીઓ સાથે દુઃખ ભોગવતા જોઈશ.'
તસ્મિન્નુચ્ચાર્યમાણે તુ ગન્ધર્વેણ વચસ્તથા। ભૂમેર્વિવરમન્વૈચ્છં પ્રવેષ્ટું વ્રીડયાઽન્વિતઃ
ગંધર્વ એ વાતો બોલી રહ્યો હતો ત્યારે, હું લાજથી જમીનમાં કોઈ છિદ્ર મળે તો તેમાં છૂપાઈ જાઉં એવી ઇચ્છા કરી.
યુધિષ્ઠિરમથાગમ્ ગન્ધર્વાઃ સહ પાણ્ડવૈઃ। અસ્મદ્દુર્મન્ત્રિતં તસ્મૈ બદ્ધાંશ્ચાસ્માન્ન્યવેદયન્
પછી ગંધર્વો પાંડવો સાથે મળીને યુધિષ્ઠિર પાસે ગયા અને એમને કહ્યું કે અમારી પોતાની ખોટી સલાહથી અમને બાંધવામાં આવ્યા છીએ.
સ્ત્રીસમક્ષમહં દીનો બદ્ધઃ શત્રુવશં ગતઃ। યુધિષ્ઠિરસ્યોપહૃતઃ કિંનુ દુઃખમતઃ પરમ્
સ્ત્રીઓની સામે, દુઃખી, બંધાયેલો અને શત્રુઓના વશમાં પડેલો, યુધિષ્ઠિર પાસે લાવવામાં આવ્યો છું—આથી વધુ દુઃખ શું હોઈ શકે?
યે મે નિરાકૃતા નિત્યં રિપુર્યેષામહં સદા। તૈર્મોક્ષિતોઽહં દુર્બુદ્ધિર્દત્તં તૈરેવ જીવિતમ્
જેઓને મેં હંમેશા ત્યજી દીધા, જેઓના હું હંમેશા શત્રુ રહ્યો, એ જ લોકો દ્વારા હું મુક્ત થયો; મારી મૂર્ખાઈથી ગુમાવેલું જીવન પણ એ જ લોકો દ્વારા પાછું મળ્યું.
પ્રાપ્તઃ સ્યાં યદ્યહં વીર વધં તસ્મિન્મહારણે। શ્રેયસ્તદ્ભવિતા મહ્યં નૈવંભૂતસ્ય જીવિતમ્
હે વીર, જો હું એ મહાયુદ્ધમાં માર્યો ગયો હોત, તો એ હાલતમાં જીવતા રહેવાને બદલે એ જ મારે માટે શ્રેયસ્કર હોત.
ભવેદ્યશઃ પૃથિવ્યાં મે ખ્યાતં ગન્ધર્વતો વધાત્। પ્રાપ્તાશ્ચ પુણ્યલોકાઃ સ્યુર્મહેન્દ્રસદનેઽક્ષયાઃ
જો હું ગંધર્વના હાથે માર્યો ગયો હોત, તો મારી ખ્યાતિ આખી ધરતી પર ફેલાઈ જત અને હું ઇન્દ્રના લોકમાં અમર સુખ મેળવેત.
યત્ત્વદ્ય મે વ્યવસિતં તચ્છૃણુધ્વં નરર્ષભાઃ। ઇહ પ્રાયમુપાસિષ્યે યૂયં વ્રજત વૈ ગૃહાન્। ભ્રાતરશ્ચૈવ મે સર્વે યાન્ત્વદ્ય સ્વપુરં પ્રતિ
હે પુરુષશ્રેષ્ઠો, આજે મેં જે નક્કી કર્યું છે એ સાંભળો: હું અહીં ઉપવાસ કરીને પ્રાણ ત્યાગીશ; તમે બધા ઘરે જાઓ અને મારા બધા ભાઈઓ પણ આજે આપણા શહેર તરફ પાછા ફર્યા જાય.
કર્ણપ્રભૃતયશ્ચૈવ સુહૃદો બાન્ધવાશ્ચ યે। દુઃશાસનં પુરસ્કૃત્ય પ્રયાન્ત્વદ્ય પુરં પ્રતિ
કર્ણ અને મારા બીજા મિત્ર-સગા, દુઃશાસનને આગળ રાખીને, આજે શહેર તરફ પાછા જાય.
ન હ્યહં સંપ્રયાસ્યામિ પુરં શત્રુનિરાકૃતઃ। શત્રુમાનાપહો ભૂત્વા સુહૃદાં માનકૃત્તથા
હું શત્રુઓથી હાર્યો અને મિત્રો માટે અપમાનરૂપ થયો છું, એથી હવે હું શહેરમાં જઇશ નહીં.
કામં રણશિરસ્યદ્ય શત્રુભિર્વૈ વિમાનિતઃ'। સ સુહૃચ્છોકદો જાતઃ શત્રૂણાં હર્વર્ધનઃ। વારણાહ્વયમાસાદ્ય કિં વક્ષ્યામિ જનાધિપમ્
આજે યુદ્ધમાં શત્રુઓ દ્વારા અપમાનિત થયો છું, મિત્રો માટે દુઃખ અને શત્રુઓ માટે આનંદનું કારણ બન્યો છું; હવે હસ્તિનાપુર પહોંચીને રાજાને શું કહું?
ભીષ્મદ્રોણૌ કૃપદ્રૌણી વિદુરઃ સંજયસ્તથા। બાહ્લીકઃ સૌમદત્તિશ્ચ યે ચાન્યે વૃદ્ધસંમતાઃ
ભીષ્મ, દ્રોણ, કૃપ, અશ્વત્થામા, વિદુર, સંજય, બાહ્લિક, સૌમદત્તિ અને બીજા બધા વડીલ, જેમને સૌ માન આપે છે—
બ્રાહ્મણાઃ શ્રેણિમુખ્યાશ્ચ તથોદાસીનવૃત્તયઃ। કિં માં વક્ષ્યંતિ કિં ચાપિ પ્રતિવક્ષ્યામિ તાનહં
બ્રાહ્મણો, વાણિયો અને નિરલિપ્ત લોકો મને શું કહેશે? અને હું તેમને શું જવાબ આપી શકીશ?
રિપૂણાં શિરસિ સ્થિત્વા તથા વિક્રમ્ય ચોરસિ। આત્મદોષાત્પરિભ્રષ્ટઃ કથં વક્ષ્યામિ તાનહમ્
શત્રુઓના માથા પર ઊભો રહીને અને યદ્ધમાં બહાદુરીથી લડીને, હવે જ્યારે હું મારા જ દોષથી ધર્મથી પડી ગયો છું, ત્યારે હું તેમને શું કહી શકીશ?