દિષ્ટ્યા જીવસિ ગાન્ધારે દિષ્ઠ્યા નઃ સંગમઃ પુનઃ। દિષ્ટ્યા ત્વયા જિતાશ્ચૈવ ગન્ધર્વાઃ કામરૂપિણઃ
"હે ગાંધારીપુત્ર, સારા ભાગ્યે તું જીવતો છે! સારા ભાગ્યે ફરી મળ્યા! સારા ભાગ્યે તું કામરૂપ ગંધર્વોને જીત્યો છે!"
દિષ્ટ્યા સમગ્રાન્પશ્યામિ ભ્રાતૄસ્તે કુરુનન્દન। વિજિગીષૂન્રણે યુક્તાન્નિર્જિતારીન્મહારથાન્
"હે કુરુકુલના આનંદ, સારા ભાગ્યે હું તારા બધા ભાઈઓને જોઈ રહ્યો છું, જે યુદ્ધમાં વિજય મેળવવા આતુર છે અને પોતાના દુશ્મનોને હરાવી ચૂક્યા છે!"
અહં ત્વભિદ્રુતઃ સર્વૈર્ગન્ધર્વૈઃ પશ્યતસ્વ। નાશક્નુવં સ્થાપયિતું દીર્યમાણાં ચ વાહિનીમ્। શરક્ષતાઙ્ગશ્ચ ભૃશં વ્યપયાતોઽભિપીડિતઃ
તમારી આંખો સામે જ, બધા ગંધર્વોએ મને ઘેરી લીધો હતો. મારી સેના તૂટી રહી હતી, અને હું તેને રોકી શક્યો નહીં. સર્વત્ર તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ થઈ, હું ભારે દુઃખી થઈને પછાડી ગયો.
ઇદં ત્વત્યદ્ભુતં મન્યે યદ્યુષ્માનિહ ભારત। અરિષ્ટાનક્ષસાંશ્ચાપિ સદારબલવાહનાન્। વિમુક્તાન્સંપ્રપશ્યામિ યુદ્ધાત્તસ્માદમાનુષાત્
પણ, હે ભારત, મને તો આ સૌથી અદ્ભુત લાગે છે કે આજે હું તમને, તમારી પત્નીઓ અને શક્તિશાળી સેનાઓને, એ અમાનવીય યુદ્ધમાંથી સુરક્ષિત અને મુક્ત જોઈ રહ્યો છું.
નૈતસ્ય કર્તા લોકેઽસ્મિન્પુમાન્વિદ્યતિ ભારત। યત્કૃતં તે મહારાજ સહ ભ્રાતૃભિરાહવે
હે ભારત, દુનિયામાં કોઈ પુરુષ એ કરી શકે તેમ નથી, જે તમે અને તમારા ભાઈઓએ યુદ્ધમાં કરી બતાવ્યું છે, હે મહારાજ!
એવમુક્તસ્તુ કર્ણેન રાજા દુર્યોધનસ્તદા। ઉવાચાવાક્શિરા રાજન્બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ।। રાજાનં મોચયામાસુર્બદ્ધં નિગડબન્ધનૈઃ
કર્ણે આવું કહ્યું ત્યારે, રાજા દુર્યોધનનું માથું ઝૂકી ગયું અને તે આંસુભરી અવાજે બોલ્યો. પછી, લોખંડની બાંધણમાં બંધાયેલા રાજાને મુક્ત કરવામાં આવ્યા.
અજાનતસ્તે રાધેય નાભ્યસૂયામ્યહં વચઃ। જાનાસિ ત્વં જિતાઞ્શત્રૂન્ગન્ધર્વાં સ્તેજસા મયા
હે રાધેય, હું અજાણતો હતો એટલે તારી વાતનો અપમાન કરતો નથી. તું જાણે છે કે મારી શક્તિથી જ ગંધર્વાઓ જીત્યા છતાં પણ પરાસ્ત થયા હતા.
આયોધિતાસ્તુ ગન્ધર્વાઃ સુચિરં સોદરૈર્મમ। મયા સહ મહાબાહો કૃતશ્ચોભયતઃ ક્ષયઃ
ગંધર્વાઓએ મારા ભાઈઓ અને મારી સાથે લાંબો સમય યુદ્ધ કર્યું, હે મહાબાહુ, અને બંને તરફ ભારે વિનાશ થયો.
માયાધિકાસ્ત્વયુધ્યન્ત યદા શૂરા વિયદ્ગતાઃ। તદા નો ન સમં યુદ્ધમભવત્ખેચરૈઃ સહ
જ્યારે એ વીરોએ, જે આકાશમાં ફરતા હતા, માયાની શક્તિથી યુદ્ધ કર્યું, ત્યારે અમારું યુદ્ધ એ દેવતાસમાન યોદ્ધાઓ સામે સમાન રહી નહોતું.
પરાજયં ચ પ્રાપ્તાઃ સ્મો રણે બન્ધનમેવ ચ। સભૃત્યામાત્યપુત્રાશ્ચ સદારબલવાહનાઃ। ઉચ્ચૈરાકાશમાર્ગેણ હ્રિયમાણાઃ સુદુઃખિતાઃ
અમે યુદ્ધમાં હાર્યા અને કેદમાં લઈ જવાયા, અમારા સેવકો, મંત્રીઓ, પુત્રો, પત્નીઓ અને સેનાઓ સાથે. બધા જ આકાશમાર્ગે ખેંચાઈ રહ્યા હતા અને ખૂબ દુઃખી હતા.
અથ નઃ સૈનિકાઃ કેચિદમાત્યાશ્ચ મહારથાઃ। ઉપગમ્યાબ્રુવન્દીનાઃ પાણ્ડવાઞ્શરણપ્રદાન્
પછી અમારાં કેટલાક સૈનિકો અને મહારથીઓ, દુઃખી થઈને, પાંડવો પાસે ગયા અને આશ્રય માટે વિનંતી કરી.
એષ દુર્યોધનો રાજા ધાર્તરાષ્ટ્રઃ સહાનુજઃ। સામાત્યદારો હ્રિયતે ગન્ધર્વૈર્દિવમાશ્રિતૈઃ
"આ રહી ધૃતરાષ્ટ્રપુત્ર દુર્યોધન રાજા, તેના ભાઈઓ, મંત્રીઓ અને પત્નીઓ સાથે, જેને સ્વર્ગવાસી ગંધર્વાઓ લઈ જઈ રહ્યા છે."
તં મોક્ષયત ભદ્રં વઃ સહદારં નરાધિપમ્। પરામર્શો મા ભવિષ્યત્કુરુદારેષુ સર્વશઃ। `ઇત્યબ્રુવન્રણઆન્મુક્તા ધર્મરાજમુપાગતાઃ
"આ રાજાને તેની પત્નીઓ સહિત મુક્ત કરો, હે શુભચિંતકો; કુરુ વંશની સ્ત્રીઓમાં કોઈ વેરભાવ ન રહે." એમ યુદ્ધમાંથી બચી ગયેલા લોકો ધર્મરાજ પાસે જઈને કહ્યું.
એવમુક્તે તુ ધર્માત્મા જ્યેષ્ઠઃ પાણ્ડુસુતસ્તદા। પ્રસાદ્ય સોદરાન્સર્વાનાજ્ઞાપયત મોક્ષણે
આવું સાંભળીને, ધર્મપ્રિય અને જેઠ પાંડુપુત્રે પોતાના બધા ભાઈઓને સમજાવીને, મુક્તિ માટે આજ્ઞા આપી.
અથાગમ્ય તમુદ્દેશં પાણ્ડવાઃ પુરુષર્ષભાઃ। સાન્ત્વપૂર્વમયાચન્ત શક્તાઃ સન્તો મહારથાઃ
પછી પાંડવો, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, એ સ્થળે ગયા અને, શક્તિશાળી હોવા છતાં, પહેલા શાંતિથી વિનંતી કરી અને મુક્તિ માગી.
યદા ચાસ્માન્ન મુમુચુર્ગન્ધર્વાઃ સાન્ત્વિતા અપિ। `આકાશચારિણો વીરા નદન્તો જલદા ઇવ
પણ, અમારી વિનંતી છતાં, આકાશમાં ફરતા એ વીર ગંધર્વાઓ અમને છોડતા નહોતા અને મેઘગર્જના જેવી ધ્વનિ કરતા હતા.
તતોઽર્જુનશ્ચ ભીમશ્ચ યમજૌ ચ બલોત્કટૌ। મુમુચુઃ શરવર્ષાણિ ગન્ધર્વાન્પ્રત્યનેકશઃ
પછી અર્જુન, ભીમ અને બળવાન યુધિષ્ઠિરના જમલા ભાઈઓએ, ચારેય બાજુથી ગંધર્વાઓ પર બાણોની વરસાદ વરસાવી.
અથ સર્વે રણં મુક્ત્વા પ્રયાતાઃ ખેચરા દિવમ્। અસ્માનેવાભિકર્ષન્તો દીનાન્મુદિતમાનસાઃ
પછી બધા દેવયોદ્ધાઓ યુદ્ધ છોડીને સ્વર્ગ તરફ ચાલ્યા ગયા, અમને પણ સાથે ખેંચતા, અને તેમના મનમાં આનંદ હતો.
તતઃ સમન્તાત્પશ્યામઃ શરજાલેન વેષ્ટિતમ્। અમાનુષાણિ ચાસ્ત્રાણિ પ્રયુઞ્જાનં ઘનંજયમ્
પછી અમે જોઈ રહ્યા હતા કે ચારેય બાજુ અર્જુન બાણોના જાળથી ઘેરાઈ ગયો છે અને માનવીય શક્તિથી પરે એવા શસ્ત્રો ચલાવી રહ્યો છે.
સમાવૃતા દિશો દૃષ્ટ્વા પાણ્ડવેન શિતૈઃ શરૈઃ। ધનંજયસખાઽઽત્માનં દર્શયામાસ વૈ તદા
પાંડવના તીક્ષ્ણ બાણોથી દિશાઓ ઢંકાઈ ગઈ જોઈને, ધનંજયના મિત્રએ પોતાનું સાચું સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.
ચિત્રસેનઃ પાણ્ડવેન સમાશ્લિષ્ય પરસ્પરમ્। કુશલં પરિપપ્રચ્છ તૈઃ પૃષ્ટશ્ચાપ્યનામયમ્
ચિત્રસેન અને પાંડવો એકબીજાને હળવે હાથે ભેટ્યા અને પ્રેમપૂર્વક પરસ્પરનું સુખદુઃખ પૂછ્યું, અને એમણે પણ તેમનો હિતેચ્છા સાથે આદરપૂર્વક સંભાર કર્યો.
તે સમેત્ય તથાઽન્યોન્યં સન્નાહાન્વિપ્રમુચ્ય ચ। એકીભૂતાસ્તતો વીરા ગન્ધર્વાઃ સહ પાણ્ડવૈઃ
એ રીતે સૌ મળીને પોતપોતાનું શસ્ત્રોતાર ઉતારીને, પાંડવો અને ગંધર્વો એકતામાં જોડાયા.
પરસ્પરં સમાગમ્ય પ્રીત્યા પરમયા યુતૌ'। અપૂજયેતામન્યોન્યં ચિત્રસેનધનંજયૌ
ચિત્રસેન અને ધનંજયે પરસ્પર અત્યંત પ્રેમથી મળીને એકબીજાનો આદર કર્યો.
ચિત્રસેનં સમાગમ્ય પ્રહસન્નર્જુનસ્તદા। ઇદં વચનમક્લીવમબ્રવીત્પરવીરહા
પછી અર્જુને ચિત્રસેનને મળીને સ્મિત સાથે નિર્ભયપણે, શત્રુવિરોધી તરીકે, આ રીતે કહ્યું.
ભ્રાતૃનર્હસિ મે વીર મોક્તું ગન્ધર્વસત્તમ। અનર્હધર્ષણા હીમે જીવમાનેષુ પાણ્ડુષુ
હે વીર, હે શ્રેષ્ઠ ગંધર્વ, મારા ભાઈને મુક્ત કરો, કારણ કે પાંડવો જીવતા હોય ત્યાં સુધી તેમને અપમાન સહન કરવું યોગ્ય નથી.
એવમુક્તસ્તુ ગન્ધર્વઃ પાણ્ડવેન મહાત્મના। ઉવાચ યત્કર્ણ વયં મન્ત્રયન્તો વિનિર્ગતાઃ
પાંડવના મહાન આત્માએ આમ કહ્યે પછી, ગંધર્વએ જવાબ આપ્યો: 'અમે કર્ણના કારણે વિચાર કરીને અહીં આવ્યા હતા.'
સ્થિતોરાજ્યેચ્યુતાન્સ્થાનાચ્છ્રિયાહીનાંશ્રિયાવૃતઃ' દ્રષ્ટાસ્મિ નિઃસુખાન્વીરાન્સદારાન્પાણ્ડવાનિતિ
'હું પાંડવોને રાજપદ ગુમાવી, સ્થાનથી દૂર, ધનથી વિહોણા, લાજમાં ઢંકાયેલા અને પત્નીઓ સાથે દુઃખ ભોગવતા જોઈશ.'
તસ્મિન્નુચ્ચાર્યમાણે તુ ગન્ધર્વેણ વચસ્તથા। ભૂમેર્વિવરમન્વૈચ્છં પ્રવેષ્ટું વ્રીડયાઽન્વિતઃ
ગંધર્વ એ વાતો બોલી રહ્યો હતો ત્યારે, હું લાજથી જમીનમાં કોઈ છિદ્ર મળે તો તેમાં છૂપાઈ જાઉં એવી ઇચ્છા કરી.
યુધિષ્ઠિરમથાગમ્ ગન્ધર્વાઃ સહ પાણ્ડવૈઃ। અસ્મદ્દુર્મન્ત્રિતં તસ્મૈ બદ્ધાંશ્ચાસ્માન્ન્યવેદયન્
પછી ગંધર્વો પાંડવો સાથે મળીને યુધિષ્ઠિર પાસે ગયા અને એમને કહ્યું કે અમારી પોતાની ખોટી સલાહથી અમને બાંધવામાં આવ્યા છીએ.
સ્ત્રીસમક્ષમહં દીનો બદ્ધઃ શત્રુવશં ગતઃ। યુધિષ્ઠિરસ્યોપહૃતઃ કિંનુ દુઃખમતઃ પરમ્
સ્ત્રીઓની સામે, દુઃખી, બંધાયેલો અને શત્રુઓના વશમાં પડેલો, યુધિષ્ઠિર પાસે લાવવામાં આવ્યો છું—આથી વધુ દુઃખ શું હોઈ શકે?