સ ચેદિવિષયં રમ્યં વસુઃ પૌરવનન્દનઃ। ઇન્દ્રોપદેશાજ્જગ્રાહ રમણીયં મહીપતિઃ
એ પૌરવ વંશના આનંદરૂપ વસુ રાજાએ ઇન્દ્રના ઉપદેશથી સુંદર ચેદિ દેશને પોતાના અધિકારમાં લીધો.
તમાશ્રમે ન્યસ્તશસ્ત્રં નિવસન્તં તપોનિધિમ્। દેવાઃ શક્રપુરોગા વૈ રાજાનમુપતસ્થિરે
જ્યારે એ રાજા આશ્રમમાં શસ્ત્રો મૂકી, તપસ્યા કરતા રહેતો, ત્યારે ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓ એ તપસ્વી રાજાને મળવા આવ્યા.
ઇન્દ્રત્વમર્હો રાજાયં તપસેત્યનુચિન્ત્ય વૈ। તં સાન્ત્વેન નૃપં સાક્ષાત્તપસઃ સંન્યવર્તયન્
'આ રાજા તપથી ઇન્દ્રપદને પાત્ર છે' એમ વિચારીને, દેવોએ તેને સૌમ્ય રીતે સીધા તપસ્યાથી વિમુખ કર્યો.
ન સંકીર્યેત ધર્મોઽયં પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે। ત્વયા હિ ધર્મો વિધૃતઃ કૃત્સ્નં ધારયતે જગત્
'રાજા, પૃથ્વી પર આ ધર્મ ભળવો નહીં; કેમ કે તું ધર્મને ધારણ કરે છે, અને એ સમગ્ર જગતને ધારણ કરે છે.'
દેવાનહં પાલયિતા પાલય ત્વં હિ માનુષાન્।' લોકે ધર્મં પાલય ત્વં નિત્યયુક્તઃ સમાહિતઃ। ધર્મયુક્તસ્તતો લોકાન્પુણ્યાન્પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતાન્
'અમે દેવતાઓ રક્ષક છીએ, તું મનુષ્યોની રક્ષા કર. હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહી, જગતમાં ધર્મનું પાલન કર. ધર્મથી યુક્ત રહી, તું શાશ્વત પુણ્ય લોકોએ પામશે.'
દિવિષ્ઠસ્ય ભુવિષ્ઠસ્ત્વં સખાભૂતો મમ પ્રિયઃ। ઊધઃ પૃથિવ્યા યો દેશસ્તમાવસ નરાધિપ
'હું સ્વર્ગમાં અને તું પૃથ્વી પર, બંને મિત્ર છીએ. રાજા, પૃથ્વી પર ઉધ નામના પ્રદેશમાં તું વસ.'
પશવ્યશ્ચૈવ પુણ્યશ્ચ પ્રભૂતધનધાન્યવાન્। સ્વારક્ષ્યશ્ચૈવ સૌમ્યશ્ચ ભોગ્યૈર્ભૂમિગુણૈર્યુતઃ
'એ પ્રદેશ પુણ્યમય છે, ત્યાં ગૌધન, ધન અને અનાજ ભરપૂર છે, સુરક્ષિત છે, સૌમ્ય છે અને તમામ ભોગો તથા પૃથ્વીના ગુણોથી યુક્ત છે.'
અર્થવાનેષ દેશો હિ ધનરત્નાદિભિર્યુતઃ। વસુપૂર્ણા ચ વસુધા વસ ચેદિષુ ચેદિપ
'આ દેશ સમૃદ્ધ છે, ધન, રત્ન વગેરેથી ભરપૂર છે; પૃથ્વી પર સર્વત્ર વૈભવ છે—ચેદિ રાજા, તું ચેદિ દેશમાં વસ.'
ધર્મશીલા જનપદાઃ સુસંતોષાશ્ચ સાધવઃ। ન ચ મિથ્યા પ્રલાપોઽત્ર સ્વૈરેષ્વપિ કુતોઽન્યથા
'ત્યાંના લોકો ધર્મનિષ્ઠ અને સંતોષી છે; અને સ્વતંત્ર હોવા છતાં પણ ત્યાં કોઈ ખોટું બોલતું નથી, તો બીજું તો દૂર રહી.'
ન ચ પિત્રા વિભજ્યન્તે પુત્રા ગુરુહિતે રતાઃ। યુઞ્જતે ધુરિ નો ગાશ્ચ કૃશાન્સંધુક્ષયન્તિ ચ
'પિતાઓ પોતાના પુત્રોને ભાગે નથી, કેમ કે પુત્રો વડીલોના કલ્યાણમાં લાગેલા છે; તેઓ ગાયોનું જોતાણે જોડે છે અને દુર્બળ ગાયોને પણ હાંકે છે.'
સર્વે વર્ણાઃ સ્વધર્મસ્થાઃ સદા ચેદિષુ માનદ। ન તેઽસ્ત્યવિદિતં કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ યદ્ભવેત્
'હે માન આપનાર, ચેદિ દેશમાં બધા વર્ણો હંમેશા પોતાના ધર્મમાં સ્થિર છે; ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ છે, એમાં તેમને કશું અજાણ નથી.'
દૈવોપભોગ્યં દિવ્યં ત્વામાકાશે સ્ફાટિકં મહત્। આકાશગં ત્વાં મદ્દત્તં વિમાનમુપપત્સ્યતે
'દેવતાઓ માટે યોગ્ય, આકાશમાં મહાન અને સ્ફટિક જેવું દિવ્ય વિમાન, હું તને આપું છું; એ વિમાન તને આકાશમાં મળશે.'
ત્વમેકઃ સર્વમર્ત્યેષુ વિમાનવરમાસ્થિતઃ। ચરિષ્યસ્યુપરિસ્થો હિ દેવો વિગ્રહવાનિવ
તમે એકલા જ બધા મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં બેઠા, દેવતા જેવો શરીરધારી બનીને ઉપર ફરશો.
દદામિ તે વૈજયન્તીં માલામમ્લાનપઙ્કજામ્। ધારયિષ્યતિ સઙ્ગ્રામે યા ત્વાં શસ્ત્રૈરવિક્ષતમ્
હું તમને કદી ન સુકાય એવી કમળોથી બનેલી વૈજયંતી માળા આપું છું; તમે તેને યુદ્ધમાં પહેરશો, ત્યારે કોઈ શસ્ત્ર તમને ઇજા કરી શકશે નહીં.
લક્ષણં ચૈતદેવેહ ભવિતા તે નરાધિપ। ઇન્દ્રમાલેતિ વિખ્યાતં ધન્યમપ્રતિમં મહત્
હે રાજાધિરાજ, આ પણ તમારો વિશેષ લક્ષણ રહેશે—'મનુષ્યોમાં ઇન્દ્ર' તરીકે પ્રસિદ્ધ, ધન્ય, અનન્ય અને મહાન.
યષ્ટિં ચ વૈણવીં તસ્મૈ દદૌ વૃત્રનિષૂદનઃ। ઇષ્ટપ્રદાનમુદ્દિશ્ય શિષ્ટાનાં પ્રતિપાલિનીમ્
વૃત્રને સંહારનાર દેવતાએ તેને વાંસની યષ્ટિ આપી, જે ઇચ્છિત ફળ આપનારી અને શ્રેષ્ઠ લોકોની રક્ષા કરતી હતી.
એવં સંસાન્ત્વ્ય નૃપતિં તપસઃ સંન્યવર્તયત્। પ્રયયૌ દૈવતૈઃ સાર્ધં કૃત્વા કાર્યં દિવૌકસામ્
આ રીતે રાજાને સમજાવીને, તેણે તેને તપસ્યાથી પાછો વાળ્યો અને દેવતાઓનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને દેવો સાથે પરત ગયો.
તતસ્તુ રાજા ચેદીનામિન્દ્રાભરણભૂષિતઃ। ઇન્દ્રદત્તં વિમાનં તદાસ્થાય પ્રયયૌ પુરીમ્
પછી ચેદિ દેશના રાજાએ ઇન્દ્રના આભૂષણોથી શોભિત થઈ, ઇન્દ્ર દ્વારા અપાયેલું વિમાન ચડીને પોતાની નગરી તરફ પ્રયાણ કર્યું.
તસ્યાઃ શક્રસ્ય પૂજાર્થં ભૂમૌ ભૂમિપતિસ્તદા। પ્રવેશં કારયામાસ સર્વોત્સવવરં તદા
ત્યારે ભૂમિપતિએ ઇન્દ્રની પૂજાર્થે ધરતી પર સર્વોત્તમ ઉત્સવરૂપે ભવ્ય પ્રવેશ યોજ્યો.
માર્ગશીર્ષે મહારાજ પૂર્વપક્ષે મહામખમ્। તતઃપ્રભૃતિ ચાદ્યાપિ યષ્ટેઃ ક્ષિતિપસત્તમૈઃ
માર્ગશીર્ષ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં મહાયજ્ઞ યોજાયો; ત્યારથી આજ સુધી શ્રેષ્ઠ રાજાઓ યષ્ટિ વિધિ ચાલુ રાખે છે.
પ્રવેશઃ ક્રિયતે રાજન્યથા તેન પ્રવર્તિતઃ। અપરેદ્યુસ્તતસ્તસ્યાઃ ક્રિયતેઽત્યુચ્છ્રયો નૃપૈઃ
તેના નિયમ પ્રમાણે રાજાઓ પ્રવેશ વિધિ કરે છે; અને પછીના દિવસે યષ્ટિને ઊંચે સ્થાપિત કરવાની વિધિ થાય છે.
અલઙ્કૃતાયા પિટકૈર્ગન્ધમાલ્યૈશ્ચ ભૂષણૈઃ। `માલ્યદામપરિક્ષિપ્તાં દ્વાત્રિંશત્કિષ્કુસંમિતામ્
પીઠકાઓ, સુગંધિત ફૂલો અને આભૂષણોથી સજાવેલી, માળા અને દોરાથી ઘેરાયેલી, બત્રીસ હાથ ઊંચી યષ્ટિ તૈયાર થાય છે.
ઉદ્ધૃત્ય પિટકે ચાપિ દ્વાદશારત્નિકોચ્છ્રયે। મહારજનવાસાંસિ પરિક્ષિપ્ય ધ્વજોત્તમમ્
બાર હાથ ઊંચા પીઠક પર યષ્ટિને ઊંચકીને, વિવિધ રંગીન મહાન વસ્ત્રોથી ધ્વજને ઘેરી લેવાય છે.
વાસોભિરન્નપાનૈશ્ચ પૂજિતૈર્બ્રાહ્મણર્ષભૈઃ। પુણ્યાહં વાચયિત્વાથ ધ્વજ ઉચ્છ્રિયતે તદા
શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો વસ્ત્ર, અન્ન અને પાનથી સન્માન આપે છે; શુભ મંત્રોચ્ચાર પછી ધ્વજ ઊંચકવામાં આવે છે.
શઙ્ખભેરીમૃદઙ્ગૈશ્ચ સંનાદઃ ક્રિયતે તદા'। ભગવાન્પૂજ્યતે ચાત્ર યષ્ટિરૂપેણ વાસવઃ
ત્યારે શંખ, ભેરી અને મૃદંગના ઘંટાડા વાગે છે; અને ત્યાં યષ્ટિરૂપે વાસવ દેવની પૂજા થાય છે.
સ્વયમેવ ગૃહીતેન વસોઃ પ્રીત્યા મહાત્મનઃ। `માણિભદ્રાદયો યક્ષાઃ પૂજ્યન્તે દૈવતૈઃ સહ
મહાન વાસવની પ્રસન્નતાથી, મણિભદ્ર વગેરે યક્ષો પણ દેવતાઓ સાથે પૂજવામાં આવે છે.
નાનાવિધાનિ દાનાનિ દત્ત્વાર્થિભ્યઃ સુહૃજ્જનૈઃ। અલઙ્કૃત્વા માલ્યદામૈર્વસ્ત્રૈર્નાનાવિધૈસ્તથા
વિભિન્ન દાનાર્થીઓ અને મિત્રો માટે અનેક પ્રકારના દાન આપવામાં આવે છે; યષ્ટિને ફૂલો, દોરા અને વિવિધ વસ્ત્રોથી શોભાવવામાં આવે છે.
દૃતિભિઃ સજલૈઃ સર્વૈઃ ક્રીડિત્વા નૃપશાસનાત્। સભાજયિત્વા રાજાનં કૃત્વા નર્માશ્રયાઃ કથાઃ
બધા જળથી ભરેલા પાત્રો લઈને રાજાના આદેશે રમે છે; રાજાનું સન્માન કરીને, હાસ્યભરી વાતો કરે છે.
રમન્તે નાગરાઃ સર્વે તથા જાનપદૈઃ સહ। સૂતાશ્ચ માગધાશ્ચૈવ રમન્તે નટનર્તકાઃ
બધા નગરવાસીઓ અને ગ્રામ્ય લોકો સાથે આનંદ કરે છે; સૂત, માગધ, નૃત્યકાર અને કલાકારો પણ આનંદમાં ભાગ લે છે.
પ્રીત્યા તુ નૃપશાર્દૂલ સર્વે ચક્રુર્મહોત્સવમ્। સાન્તઃપુરઃ સહામાત્યઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ
હે રાજશાર્દૂલ, સૌએ આનંદથી પરિવાર, અમાત્ય અને સર્વ આભૂષણોથી સજાઈ મહોત્સવ ઉજવ્યો.