તતો મણલૂરુપતિકન્યાયાં ચિત્રાઙ્ગદાયામર્જુનઃ પુત્રમુત્પાદયામાસ બભ્રુવાહનં નામ। એતે ત્રયોદશ પુત્રાઃ પાણ્ડવાનામ્
પછી અર્જુને મણલુરના રાજાની પુત્રી ચિત્રાંગદા પાસેથી બભ્રુવાહન નામનો પુત્ર પેદા કર્યો; આ રીતે પાંડવોના ત્રેયોદશ પુત્રો થયા.
વિરાટસ્ય દુહિતરમુત્તરાં નામાભિમન્યુરુપેયેમે। તસ્યામસ્ય પરાસુર્ગર્ભોઽજાયત
અભિમન્યુએ વિરાટની પુત્રી ઉત્તરાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી; તેના ગર્ભે અભિમન્યુના મૃત્યુ પછી પુત્ર થયો.
તમુત્સઙ્ગે પ્રતિજગ્રાહ પૃથા નિયોગાત્પુરુષોત્તમસ્ય। ષાણ્માસિકં ગર્ભમહં જીવયામિ પાદસ્પર્શાદિતિ વાસુદેવ ઉવાચ
પૃથાએ તેને પોતાના કોળે લીધા, પુરુષોત્તમના આદેશે; વાસુદેવે કહ્યું, 'હું મારા પગના સ્પર્શથી આ છ મહિના ના ગર્ભને જીવંત રાખીશ'.
અહં જીવયામિ કુમારમનન્તવીર્યં જાત એવાયમજાયત। અભિમન્યોઃ સત્યેન ચેયં પૃથિવી ધારયત્વિતિ વાસુદેવસ્ય પાદસ્પર્શાત્સજીવોઽજાયત। નામ તસ્યાકરોત્સુભદ્રા
'હું આ અનંત શક્તિશાળી બાળકને જીવંત કરીશ; એ હવે જન્મી ગયો છે,' એમ વાસુદેવે કહ્યું. 'અભિમન્યુના સત્યથી આ ધરતી સ્થિર રહે,' એમ પણ કહ્યું. વાસુદેવના પગના સ્પર્શથી એ બાળક જીવંત જન્મ્યું; સુભદ્રાએ તેનું નામ રાખ્યું.
પરિક્ષીણે કુલે જાત ઉત્તરાયાં પરંતપઃ। પરિક્ષિદભવત્તસ્માત્સૌભદ્રાત્તુ યશસ્વિનઃ
જ્યારે વંશ ઓછો રહી ગયો, ત્યારે ઉત્તરા અને સૌભદ્રના વિખ્યાત પુત્ર પરિક્ષિતનો જન્મ થયો.
પરીક્ષિત્તુ ખલુ ભદ્રવતીં નામોપયેમે। તસ્યાં તત્ર ભવાઞ્જનમેજયઃ
પરિક્ષિતે ભદ્રવતી નામની સ્ત્રીને લગ્ન કરી, અને એમાંથી તું, જનમેજય, જન્મ્યો.
જનમેજયાત્તુ ભવતઃ ખલુ વપુષ્ટમાયાં પુત્રૌ દ્વૌ શતાનીકઃ શઙ્કુકર્ણશ્ચ
જનમેજય, તારા બે તેજસ્વી પુત્રો થયા: શતાનિક અને શંકુકર્ણ.
શતાનીકસ્તુ ખલુ વૈદેહીમુપયેમે। તસ્યામસ્ય જજ્ઞે પુત્રોઽશ્વમેધદત્તઃ
શતાનિકે વૈદેહી રાજકુમારીને લગ્ન કરી, અને એમાંથી તેનો પુત્ર અશ્વમેધદત્ત જન્મ્યો.
ઇત્યેષ પૂરોર્વંશસ્તુ પાણ્ડવાનાં ચ કીર્તિતઃ। પૂરોર્વંશમિમં શ્રુત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
આ રીતે પુરુ અને પાંડવોનો વંશ વર્ણવાયો; જે કોઈ આ પુરુ વંશને સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થાય છે.
રાજોપરિચરો નામ ધર્મનિત્યો મહીપતિઃ। બભૂવ મૃગયાશીલઃ શશ્વત્સ્વાધ્યાયવાઞ્છુચિઃ
ઉપરિચર નામનો રાજા હતો, જે હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર, શિકારમાં રસ ધરાવતો, નિયમિત અધ્યયન કરતો અને શુદ્ધ હતો.
સ ચેદિવિષયં રમ્યં વસુઃ પૌરવનન્દનઃ। ઇન્દ્રોપદેશાજ્જગ્રાહ રમણીયં મહીપતિઃ
એ પૌરવ વંશના આનંદરૂપ વસુ રાજાએ ઇન્દ્રના ઉપદેશથી સુંદર ચેદિ દેશને પોતાના અધિકારમાં લીધો.
તમાશ્રમે ન્યસ્તશસ્ત્રં નિવસન્તં તપોનિધિમ્। દેવાઃ શક્રપુરોગા વૈ રાજાનમુપતસ્થિરે
જ્યારે એ રાજા આશ્રમમાં શસ્ત્રો મૂકી, તપસ્યા કરતા રહેતો, ત્યારે ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓ એ તપસ્વી રાજાને મળવા આવ્યા.
ઇન્દ્રત્વમર્હો રાજાયં તપસેત્યનુચિન્ત્ય વૈ। તં સાન્ત્વેન નૃપં સાક્ષાત્તપસઃ સંન્યવર્તયન્
'આ રાજા તપથી ઇન્દ્રપદને પાત્ર છે' એમ વિચારીને, દેવોએ તેને સૌમ્ય રીતે સીધા તપસ્યાથી વિમુખ કર્યો.
ન સંકીર્યેત ધર્મોઽયં પૃથિવ્યાં પૃથિવીપતે। ત્વયા હિ ધર્મો વિધૃતઃ કૃત્સ્નં ધારયતે જગત્
'રાજા, પૃથ્વી પર આ ધર્મ ભળવો નહીં; કેમ કે તું ધર્મને ધારણ કરે છે, અને એ સમગ્ર જગતને ધારણ કરે છે.'
દેવાનહં પાલયિતા પાલય ત્વં હિ માનુષાન્।' લોકે ધર્મં પાલય ત્વં નિત્યયુક્તઃ સમાહિતઃ। ધર્મયુક્તસ્તતો લોકાન્પુણ્યાન્પ્રાપ્સ્યસિ શાશ્વતાન્
'અમે દેવતાઓ રક્ષક છીએ, તું મનુષ્યોની રક્ષા કર. હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહી, જગતમાં ધર્મનું પાલન કર. ધર્મથી યુક્ત રહી, તું શાશ્વત પુણ્ય લોકોએ પામશે.'
દિવિષ્ઠસ્ય ભુવિષ્ઠસ્ત્વં સખાભૂતો મમ પ્રિયઃ। ઊધઃ પૃથિવ્યા યો દેશસ્તમાવસ નરાધિપ
'હું સ્વર્ગમાં અને તું પૃથ્વી પર, બંને મિત્ર છીએ. રાજા, પૃથ્વી પર ઉધ નામના પ્રદેશમાં તું વસ.'
પશવ્યશ્ચૈવ પુણ્યશ્ચ પ્રભૂતધનધાન્યવાન્। સ્વારક્ષ્યશ્ચૈવ સૌમ્યશ્ચ ભોગ્યૈર્ભૂમિગુણૈર્યુતઃ
'એ પ્રદેશ પુણ્યમય છે, ત્યાં ગૌધન, ધન અને અનાજ ભરપૂર છે, સુરક્ષિત છે, સૌમ્ય છે અને તમામ ભોગો તથા પૃથ્વીના ગુણોથી યુક્ત છે.'
અર્થવાનેષ દેશો હિ ધનરત્નાદિભિર્યુતઃ। વસુપૂર્ણા ચ વસુધા વસ ચેદિષુ ચેદિપ
'આ દેશ સમૃદ્ધ છે, ધન, રત્ન વગેરેથી ભરપૂર છે; પૃથ્વી પર સર્વત્ર વૈભવ છે—ચેદિ રાજા, તું ચેદિ દેશમાં વસ.'
ધર્મશીલા જનપદાઃ સુસંતોષાશ્ચ સાધવઃ। ન ચ મિથ્યા પ્રલાપોઽત્ર સ્વૈરેષ્વપિ કુતોઽન્યથા
'ત્યાંના લોકો ધર્મનિષ્ઠ અને સંતોષી છે; અને સ્વતંત્ર હોવા છતાં પણ ત્યાં કોઈ ખોટું બોલતું નથી, તો બીજું તો દૂર રહી.'
ન ચ પિત્રા વિભજ્યન્તે પુત્રા ગુરુહિતે રતાઃ। યુઞ્જતે ધુરિ નો ગાશ્ચ કૃશાન્સંધુક્ષયન્તિ ચ
'પિતાઓ પોતાના પુત્રોને ભાગે નથી, કેમ કે પુત્રો વડીલોના કલ્યાણમાં લાગેલા છે; તેઓ ગાયોનું જોતાણે જોડે છે અને દુર્બળ ગાયોને પણ હાંકે છે.'
સર્વે વર્ણાઃ સ્વધર્મસ્થાઃ સદા ચેદિષુ માનદ। ન તેઽસ્ત્યવિદિતં કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ યદ્ભવેત્
'હે માન આપનાર, ચેદિ દેશમાં બધા વર્ણો હંમેશા પોતાના ધર્મમાં સ્થિર છે; ત્રણેય લોકમાં જે કંઈ છે, એમાં તેમને કશું અજાણ નથી.'
દૈવોપભોગ્યં દિવ્યં ત્વામાકાશે સ્ફાટિકં મહત્। આકાશગં ત્વાં મદ્દત્તં વિમાનમુપપત્સ્યતે
'દેવતાઓ માટે યોગ્ય, આકાશમાં મહાન અને સ્ફટિક જેવું દિવ્ય વિમાન, હું તને આપું છું; એ વિમાન તને આકાશમાં મળશે.'
ત્વમેકઃ સર્વમર્ત્યેષુ વિમાનવરમાસ્થિતઃ। ચરિષ્યસ્યુપરિસ્થો હિ દેવો વિગ્રહવાનિવ
તમે એકલા જ બધા મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ વિમાનમાં બેઠા, દેવતા જેવો શરીરધારી બનીને ઉપર ફરશો.
દદામિ તે વૈજયન્તીં માલામમ્લાનપઙ્કજામ્। ધારયિષ્યતિ સઙ્ગ્રામે યા ત્વાં શસ્ત્રૈરવિક્ષતમ્
હું તમને કદી ન સુકાય એવી કમળોથી બનેલી વૈજયંતી માળા આપું છું; તમે તેને યુદ્ધમાં પહેરશો, ત્યારે કોઈ શસ્ત્ર તમને ઇજા કરી શકશે નહીં.
લક્ષણં ચૈતદેવેહ ભવિતા તે નરાધિપ। ઇન્દ્રમાલેતિ વિખ્યાતં ધન્યમપ્રતિમં મહત્
હે રાજાધિરાજ, આ પણ તમારો વિશેષ લક્ષણ રહેશે—'મનુષ્યોમાં ઇન્દ્ર' તરીકે પ્રસિદ્ધ, ધન્ય, અનન્ય અને મહાન.
યષ્ટિં ચ વૈણવીં તસ્મૈ દદૌ વૃત્રનિષૂદનઃ। ઇષ્ટપ્રદાનમુદ્દિશ્ય શિષ્ટાનાં પ્રતિપાલિનીમ્
વૃત્રને સંહારનાર દેવતાએ તેને વાંસની યષ્ટિ આપી, જે ઇચ્છિત ફળ આપનારી અને શ્રેષ્ઠ લોકોની રક્ષા કરતી હતી.
એવં સંસાન્ત્વ્ય નૃપતિં તપસઃ સંન્યવર્તયત્। પ્રયયૌ દૈવતૈઃ સાર્ધં કૃત્વા કાર્યં દિવૌકસામ્
આ રીતે રાજાને સમજાવીને, તેણે તેને તપસ્યાથી પાછો વાળ્યો અને દેવતાઓનું કાર્ય પૂર્ણ કરીને દેવો સાથે પરત ગયો.
તતસ્તુ રાજા ચેદીનામિન્દ્રાભરણભૂષિતઃ। ઇન્દ્રદત્તં વિમાનં તદાસ્થાય પ્રયયૌ પુરીમ્
પછી ચેદિ દેશના રાજાએ ઇન્દ્રના આભૂષણોથી શોભિત થઈ, ઇન્દ્ર દ્વારા અપાયેલું વિમાન ચડીને પોતાની નગરી તરફ પ્રયાણ કર્યું.
તસ્યાઃ શક્રસ્ય પૂજાર્થં ભૂમૌ ભૂમિપતિસ્તદા। પ્રવેશં કારયામાસ સર્વોત્સવવરં તદા
ત્યારે ભૂમિપતિએ ઇન્દ્રની પૂજાર્થે ધરતી પર સર્વોત્તમ ઉત્સવરૂપે ભવ્ય પ્રવેશ યોજ્યો.
માર્ગશીર્ષે મહારાજ પૂર્વપક્ષે મહામખમ્। તતઃપ્રભૃતિ ચાદ્યાપિ યષ્ટેઃ ક્ષિતિપસત્તમૈઃ
માર્ગશીર્ષ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં મહાયજ્ઞ યોજાયો; ત્યારથી આજ સુધી શ્રેષ્ઠ રાજાઓ યષ્ટિ વિધિ ચાલુ રાખે છે.