ઇતિદુર્યોધનામાત્યાઃ ક્રોશન્તો રાજગૃદ્ધિનઃ। આર્તા દીનાસ્તતઃ સર્વે યુધિષ્ઠિરમુપાગમન્
દુર્યોધનના મંત્રીઓ, સિંહાસન માટે લાલચી, દુ:ખથી બૂમો પાડતા, દુ:ખી અને નિરાશ થઈને બધા યુધિષ્ઠિર પાસે આવ્યા.
તાંસ્તથા વ્યથિતાન્દીનાન્ભિક્ષમાણાન્યુધિષ્ઠિરમ્। વૃદ્ધાન્દુર્યોધનામાત્યાન્ભીમસેનોઽભ્યભાષત
દુર્યોધનના વૃદ્ધ મંત્રીઓ દુ:ખી અને હતાશ થઈને યુધિષ્ઠિર પાસે ભિક્ષા માંગતા આવ્યા, ત્યારે ભીમસેને તેમને કહ્યું.
મહતા હિ પ્રયત્નેન સંનહ્ય ગજવાજિભિઃ। અન્યથા વર્તમાનાનામર્થો જાતોઽયમન્યથા
તમારે મોટા પ્રયત્નથી હાથીઓ અને ઘોડાઓ ભેગા કરીને જુદું જ કર્યું, હવે પરિસ્થિતિ બદલાઈ છે એટલે આવો પરિણામ આવ્યું છે.
અસ્માભિર્યદનુષ્ઠેયં ગન્ધર્વૈસ્તદનુષ્ઠિતમ્
અમે જે કરવું જોઈએ હતું, તે બધું ગંધર્વોએ કરી નાખ્યું છે.
દુર્મન્ત્રિતમિદં તાવદ્રાજ્ઞો દુર્દ્યૂતદેવિનઃ। `દીનાન્દુર્યોધનસ્યાસ્માન્દ્રષ્ટુકામસ્ય દુર્મતેઃ
આ બધું એ રાજાના ખરાબ સલાહ અને દુષ્કૃત્યનું પરિણામ છે, જે ખરાબ જુગારનો આદિ હતો અને દુ:ખમાં અમને જોવા ઈચ્છતો હતો.
દ્વેષ્ટારમન્યે ક્લીવસ્ય ઘાતયન્તીતિ નઃ શ્રુતમ્। ઇદં કૃતં નઃ પ્રત્યક્ષં ગન્ધર્વૈરતિમાનુષમ્
અમે સાંભળ્યું હતું કે બીજા દુશ્મનો તેને નાશ કરવા ઈચ્છતા હતા; પણ ગંધર્વોએ જે અમારી સામે કર્યું છે, એ માનવ શક્તિથી બહાર છે.
દિષ્ટ્યા લોકે પુમાનસ્તિ કશ્ચિદસ્મન્પ્રિયે સ્થિતઃ। યેનાસ્માકં હૃતો ભાર આસીનાનાં સુખાવહઃ
સૌભાગ્યે, દુનિયામાં કોઈક તો એવો છે જે અમારો પક્ષ પાળે છે; જેના કારણે અમારો ભાર, અમે આરામથી બેઠા હતા ત્યારે, દૂર થયો અને અમને સુખ મળ્યું.
શીતવાતાતપસહાંસ્તપસા ચૈવ કર્શિતાન્। સમસ્થો વિષમસ્થાન્હિ દ્રષ્ટુમિચ્છતિ દુર્મતિઃ
જેણે અમને તપથી દુર્બળ, ઠંડી, પવન અને તાપ સહન કરતા જોઈને આનંદ માણવાનો ઇચ્છો રાખ્યો, એ પોતે સુરક્ષિત રહીને અમારું દુ:ખ જોવું ઈચ્છે છે.
અધર્મચારિણસ્તસ્ય કૌરવ્યસ્ય દુરાત્મનઃ। યે શીલમનુવર્તન્તિ તે પશ્યન્તિ પરાભવમ્
જે લોકો એ અધર્મી અને દુષ્ટ કૌરવનું અનુસરણ કરે છે, તેઓ હવે તેની હાર જોઈ રહ્યા છે.
અધર્મો હિ કૃતસ્તેન યેનૈતદુપલક્ષિતમ્। અનૃશંસાસ્તુ કૌન્તેયાસ્તત્પ્રત્યક્ષં બ્રવીમિ વઃ
એણે ખરેખર અધર્મ કર્યો છે, જે આ ઘટનાથી સ્પષ્ટ થાય છે; હે કુંતીપુત્રો, હું સ્પષ્ટ કહું છું—એમાં દયા નથી.
એવં બ્રુવાણં કૌન્તેયં ભીમસેનમપસ્વરમ્। ન કાલઃ પરુષસ્યાયમિતિ રાજાઽભ્યભાષત
ભીમસેન એ રીતે કઠોર શબ્દોમાં બોલતા હતા ત્યારે રાજાએ કહ્યું, 'હવે કઠોર વાતો કરવાનો સમય નથી.'
અસ્માનભિગતાંસ્તાત ભયાર્તાઞ્છરણૈષિણઃ। કૌરવાન્વિષમપ્રાપ્તાન્કથં બ્રૂયાસ્ત્વમીદૃશમ્
હે પુત્ર, ડરથી આશ્રય માંગતા અને મુશ્કેલીમાં પડેલા કૌરવો જ્યારે અમારી પાસે આવ્યા છે, ત્યારે તમે એમને આવી રીતે કેમ બોલ્યા?
ભવન્તિ ભેદા જ્ઞાતીનાં કલહાશ્ચ વૃકોદર। પ્રસક્તાનિ ચ વૈરાણિ જ્ઞાતિધર્મો ન નશ્યતિ
હે વ્રુકોદર, કટુંબીઓમાં ક્યારેક વિવાદ અને ઝઘડા થાય છે, દુશ્મનાવટ પણ થાય છે; પણ કટુંબનો ધર્મ કદી નાશ પામતો નથી.
યદા તુ કશ્ચિજ્જ્ઞાતીનાં બાહ્યઃ પ્રાર્થયતે કુલમ્। ન મર્ષયન્તિ તત્સન્તો બાહ્યેનાભિપ્રધર્ષણમ્
પણ જ્યારે કોઈ બહારનો માણસ કુટુંબ પર હુમલો કરે છે, ત્યારે સારા લોકો એવાં અપમાનને સહન કરતા નથી.
જાનાત્યેષ હિ દુર્બુદ્ધિરસ્માનિહ ચિરોષિતાન્। સ એવં પરિભૂયાસ્માનકાર્ષીદિદમપ્રિયમ્
આ દુર્બુદ્ધિ જાણે છે કે અમે અહીં લાંબા સમયથી રહ્યા છીએ; તેથી જ એણે અમને અપમાનિત કર્યા અને આ દુ:ખદ કામ કર્યું.
દુર્યોધનસ્ય ગ્રહણાદ્ગન્ધર્વેણ બલાદ્રણે। સ્ત્રીણાં બાહ્યાભિમર્શાચ્ચ હતં ભવતિ નઃ કુલમ્
યુદ્ધમાં ગંધર્વે દુર્યોધનને બળપૂર્વક પકડી લીધો અને સ્ત્રીઓ પર પણ બહારવાળાઓએ હાથ ધર્યો, તેથી આપણું કુટુંબ હવે નાશ પામ્યું ગણાય.
શ્ચરણં ચ પ્રપન્નાનાં ત્રાણાર્થં ચ કુલસ્ય ચ। ઉત્તિષ્ઠધ્વં નરવ્યાઘ્રાઃ સજ્જીભવત મા ચિરમ્
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠો, આશ્રય લીધેલા લોકોની રક્ષા માટે અને તમારા કુળના માન માટે, તરત જ ઊઠો અને તૈયાર થાઓ, વિલંબ ન કરો.
અર્જુનશ્ચ યમૌ ચૈવ ત્વં ચ ભીમાપરાજિતઃ। મોક્ષયધ્વં નરવ્યાઘ્રા હ્રિયમાણં સુયોધનમ્
અર્જુન, માદ્રીના બંને પુત્રો અને અજય ભીમ, હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠો, જે સુયોધનને લઇ જવામાં આવે છે, તેને મુક્ત કરો.
એતે રથા નરવ્યાઘ્રાઃ સર્વશસ્ત્રસમન્વિતાઃ। ધૃતરાષ્ટ્રસ્ય પુત્રાણાં વિમલા કાઞ્ચનધ્વજાઃ
હે પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠો, ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોના આ રથો છે, જે સર્વ પ્રકારના શસ્ત્રોથી સજ્જ છે અને શુદ્ધ સોનાના ધ્વજોથી શોભાયમાન છે.
સસ્વનાનધિરોહધ્વં નિત્યસજ્જાનિમાન્રથાન્। ઇન્દ્રસેનાદિભિઃ સૂતૈઃ કૃતશસ્ત્રૈરધિષ્ઠિતાન્
ઇન્દ્રસેન અને અન્ય સારથિઓ દ્વારા સંચાલિત, શસ્ત્રોથી સજ્જ અને હંમેશા તૈયાર એવા આ રથોમાં ધ્વનિ સાથે ચઢો.
એતાનાસ્થાય વૈ યત્તા ગન્ધર્વાન્યોદ્ધુમાહવે। સુયોધનસ્ય મોક્ષાય પ્રયતધ્વમતનદ્રિતાઃ
આ રથો લઇને, સુયોધનને મુક્ત કરવા માટે યુદ્ધમાં ગંધર્વો સામે દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રયત્ન કરો.
પરૈઃ પરિભવે પ્રાપ્તે વયં પઞ્ચોત્તરં શતમ્। પરસ્પરવિરોધે તુ વયં પઞ્ચૈવ તે શતમ્
જ્યારે બહારના લોકો અપમાન કરે છે ત્યારે આપણે એકસો પાંચ છીએ; પણ જ્યારે આપણે પરસ્પર વિરુદ્ધ હોઈએ ત્યારે આપણે માત્ર પાંચ અને તમે એકસો છો.
ય એવ કશ્ચિદ્રાજન્યઃ શરણાર્થમિહાગતમ્। પરં શક્ત્યાભિરક્ષેત કિં પુનસ્ત્વં વૃકોદર
જે કોઈ ક્ષત્રિય અહીં આશ્રય માટે આવે છે, તેની શક્તિ પ્રમાણે રક્ષા કરવી જોઈએ; તો પછી હે વ્રિકોદર, તારી તો ખાસ જ રક્ષા કરવી જ જોઈએ.
એવમુક્તસ્તુ કૌન્તેયઃ પુનર્વાક્યમભાષત। કોપસંરક્તનયનઃ પૂર્વવૈરમનુસ્મરન્
આ રીતે કહેવામાં આવતા, કુંતીપુત્રના આંખો ગુસ્સાથી લાલ થઈ ગયા અને જૂની દુશ્મનાવટ યાદ કરીને ફરી બોલ્યા.
પુરા જતુગૃહેઽનેન દગ્ધુમસ્માન્યુધિષ્ઠિર। દુર્બુદ્ધિર્હિ કૃતા વીર તદા દૈવેન રક્ષિતાઃ
યુધિષ્ઠિર, એક વખત આ દુષ્ટએ અમને લાકડાના મકાનમાં સળગાવી દેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પણ એ સમયે હે વીર, અમે દૈવના કારણે બચી ગયા હતા.
કાલકૂટવિષં તીક્ષ્ણં ભોજને મમ ભારત। ઉપ્ત્વા ગઙ્ગાં લતાપાશૈર્વૈદ્ધ્વા ચ પ્રાક્ષિપત્પ્રભો
હે ભારત, આ દુષ્ટએ મારા ભોજનમાં કાળકૂટ જેવા ઘાતક વિષ મિક્સ કર્યું અને પછી લતાના બાંધણથી મને બાંધીને ગંગામાં ફેંકી દીધો, હે પ્રભુ.
રસાતલં ચ સંપ્રાપ્ય તદા વાસુકિમઞ્જસા। તત્ર દૃષ્ટ્વા તુ રાજેન્દ્રપુનઃ પ્રાપ્તો મહીતલમ્
પછી હું પાતાળમાં ગયો, ત્યાં મેં વાસુકીને જોયો અને પછી, હે રાજા, તેને જોઈને ફરી જમીન પર પાછો આવ્યો.
દ્યૂતકાલેઽપિકૌન્તેય વૃજિનાનિ કૃતનિ વૈ। દ્રૌપદ્યાશ્ચ પરાભર્શઃ કેશગ્રહણમેવ ચ। વસ્ત્રાપહરણં ચૈવ સભામધ્યે કૃતાનિ વૈ
હે કુંતીપુત્ર, જુગારના સમયે ઘણા અણ્યાય થયા, જેમાં દ્રૌપદીનું અપમાન, તેના વાળ ખેંચવામાં આવ્યા અને સભામાં બધાની સામે તેના વસ્ત્રો ખેંચવામાં આવ્યા.
રાજ્યં ચાચ્છિદ્ય રાજેન્દ્ર ઉક્તવાન્પરુષાણિ નઃ। પુરા કૃતાનાં પાપાનાં ફલં ભુઙ્ક્તે સુયોધનઃ
હે રાજા, અમારું રાજ્ય છીનવીને તેણે અમને કડવા શબ્દો કહ્યા; હવે સુયોધન પહેલા કરેલા પાપોનું ફળ ભોગવી રહ્યો છે.
અસ્માબિરેવકર્તવ્યં ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય નિગ્રહમ્। અન્યેન તુ કૃતં તદ્વૈ મૈત્ર્યમસ્માકમિચ્છતા। ઉપકારી તુ ગન્ધર્વો મા રાજન્વિમના ભવ
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રને દમન કરવાનો અધિકાર માત્ર અમારો છે; જો બીજાએ એવું કર્યું હોય તો એ અમારી મિત્રતા ઇચ્છવાના કારણે છે. ગંધર્વ તો ફક્ત મદદ કરી રહ્યો છે, હે રાજા, દુઃખી ન થો.