તતઃ પ્રહસિતાઃ સર્વે તેઽન્યોન્યસ્ય તલાન્દદુઃ। તદેવ ચ વિનિશ્ચેત્ય દદૃશુઃ કુરુસત્તમમ્
પછી બધા હસી પડ્યા અને એકબીજાને તાળી મારી; એમ નક્કી કરીને, તેઓ કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ તરફ જોઈ રહ્યા.
ધૃતરાષ્ટ્રં તતઃ સર્વેદદૃશુર્જનમેજય। દૃષ્ટ્વા સુખમથો રાજ્ઞઃ પૃષ્ટા રાજ્ઞા ચ ભારત
પછી, જનમેજય, બધા ધૃતરાષ્ટ્ર તરફ જોઈ રહ્યા; રાજાને આનંદમાં જોઈ, રાજાએ તેમને પ્રશ્ન કર્યો, હે ભારત.
તતસ્તૈર્વિહિતઃ પૂર્વં સંગવો નામ વલ્લવઃ। સમીપસ્થાસ્તદા ગાવો ધૃતરાષ્ટ્રે ન્યવેદયત્
પછી, પહેલેથી જ નિમાયેલો અને નજીકમાં રહેલો સંગવ નામનો ગવાળો, ધૃતરાષ્ટ્રને ગાયોની ખબર આપવા આવ્યો.
અનન્તરં ચ રાધેયઃ શકુનિશ્ચ વિશાંપતે। આહતુઃ પાર્થિવશ્રેષ્ઠં ધૃતરાષ્ટ્રં જનાધિપમ્
ત્યાં પછી, રાધેય અને શકુનીએ, રાજાઓના રાજા, ધૃતરાષ્ટ્રને સંબોધન કર્યું.
રમણીયેષુ દેશેષુ ઘોષાઃ સંપ્રતિ કૌરવ। સ્મારણે સમયઃ પ્રાપ્તો વત્સાનામપિ ચાઙ્કનમ્
હે કૌરવ, આ સુંદર પ્રદેશોમાં હવે વાછરડાંઓને ઓળખાણ આપવાનો અને ગવાળાઓના કામકાજનો સમય આવી ગયો છે.
મૃગયા ચોચિતા રાજન્નસ્મિન્કાલે સુતસ્યતે। દુર્યોધનસ્ય ગમનં ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ
અને, રાજા, આ સમયે તમારા પુત્ર માટે શિકાર પર જવું પણ રિવાજ છે; તમે દુર્યોધનને જવાની પરવાનગી આપવી જોઈએ.
મૃગયા શોભના તાત ગવાં હિ સમવેક્ષણમ્। વિસ્રમ્ભસ્તુ ન ગન્તવ્યો વલ્લવાનામિતિ સ્મરે
શિકાર આનંદદાયક છે, પ્રિય, અને ગાયોની દેખરેખ પણ સારી છે; પણ ગવાળાઓએ બેદરકારીથી ન જવું જોઈએ—આ વાત યાદ રાખો.
તે તુ તત્રનરવ્યાઘ્રાઃ સમીપ ઇતિ નઃ શ્રુતમ્। અતો નાભ્યનુજાનામિ ગમનં તત્ર વઃ સ્વયમ્
પણ, હે પુરુષશાર્દુલ, અમને ખબર પડી છે કે તેઓ નજીકમાં છે; એટલે હું તમને ત્યાં જાતે જવાની મંજૂરી આપતો નથી.
છદ્મના નિર્જિતાસ્તે તુ કર્શિતાશ્ચ મહાવને। તપોનિત્યાશ્ચ રાધેય સમર્થાશ્ચ મહારથાઃ
છળથી તેઓ હાર્યા અને મહાવનમાં દુઃખ ભોગવ્યું છે; હે રાધેય, તેઓ હંમેશા તપસ્યામાં તત્પર છે અને શક્તિશાળી રથીઓ છે.
ધર્મરાજો ન સંક્રુદ્ધ્યેદ્ભીમસેનસ્ત્વમર્ષણઃ। યજ્ઞસેનસ્ દુહિતા તેજ એવતુ કેવલમ્
યુધિષ્ઠિર તો ક્યારેય ગુસ્સે નહીં થાય, પણ ભીમસેન ક્રોધી છે; અને યજ્ઞસેનાની દીકરી પણ પોતાની જ તીવ્રતાથી પ્રસિદ્ધ છે.
યૂયંચાપ્યપરાધ્યેયુર્દર્પમોહસમન્વિતાઃ। તતો વિનિર્દહેયુસ્તે તપસા હિ સમન્વિતાઃ
અને જો તમે ઘમંડ અને મોહથી તેમને દુઃખ આપશો, તો તેઓ તપસ્યાની શક્તિથી તમારો વિનાશ કરી દેશે.
અથવા સાયુધાવીરા મન્યુનાઽભિપરિપ્લુતાઃ। સહિતા બદ્ધનિસ્ત્રિશા દહેયુઃ શસ્ત્રતેજસા
અથવા તો, હથિયારોથી સજ્જ અને ક્રોધથી ભરેલા, એક સાથે તલવાર ઉપાડી, તેઓ શસ્ત્રશક્તિથી તમારો નાશ કરી શકે.
અથ યૂયં બહુત્વાત્તાન્નારભધ્વં કથંચન। અનાર્યં પરમં તત્સ્યાદશક્યં તચ્ચ વૈ મતમ્
એટલે, કારણ કે તેઓ વધારે છે, તમે ક્યારેય તેમને હુમલો ન કરો; એ તો અત્યંત અધર્મ અને અશક્ય છે—એ જ મારી માન્યતા છે.
ઉષિતો હિ મહાબાહુરિન્દ્રલોકે ધનંજયઃ। દિવ્યાન્યસ્ત્રાણ્યવાપ્યાથ તતઃ પ્રત્યાગતો વનં
કારણ કે મહાબાહુ ધનંજયે ઇન્દ્રલોકમાં રહીને દિવ્ય અસ્ત્રો મેળવ્યા છે અને પછી વનમાં પાછા આવ્યા છે.
અકૃતાસ્ત્રેણ પૃથિવી જિતા બીભત્સુના પુરા। કિં પુનઃ સકૃતાસ્ત્રોઽદ્ય ન હન્યાદ્વો મહારથઃ
પહેલાં તો બીભત્સુએ અસ્ત્ર વિના પણ પૃથ્વી જીતી લીધી હતી; હવે જ્યારે તે અસ્ત્રધારી છે, તો એ મહારથી તમારો નાશ કેમ નહીં કરે?
અથવા મદ્વચઃ શ્રુત્વા તત્ર યત્તા ભવિષ્યથ। ઉદ્વિગ્રવાસા વિસ્રબ્ધા દુઃખં તત્રગમિષ્યથ
અથવા, જો તમે મારી વાત માનો અને તૈયાર થઈને ત્યાં જશો, તો પણ તમે ચિંતિત અને અશાંત રહીને ત્યાં દુઃખ જ અનુભવશો.
અથવા સૈનિકાઃ કેચિદપકુર્યુર્યુધિષ્ઠિરે। તદબુદ્ધિકૃતંકર્મ દોષમુત્પાદયેચ્ચ વઃ
અથવા, તમારા કેટલાક સૈનિકો યૂધિષ્ઠિર સામે અજાણતા કોઈ ગુનો કરી બેસે, તો એ કામથી તમારે બદનામ થવું પડશે.
તસ્માદન્યે નરા યાન્તુ સ્મારણાયાપ્તકારિણઃ। ન સ્વયં તત્રગમનં રોચયે તવ ભારત
એથી, બીજા માણસો ત્યાં જઈને સંદેશો આપે અને કામ પતાવે; હું નથી ઈચ્છતો કે તમે જાતે ત્યાં જાવ, હે ભારત.
ધર્મજ્ઞઃ પાણ્ડવો જ્યેષ્ઠઃ પ્રતિજ્ઞાતં ચ સંસદિ। તેન દ્વાદશવર્ષાણિ વસ્તવ્યાનીતિ ભારત
પાંડવોમાં મોટા અને ધર્મને જાણનારા યુધિષ્ઠિરે સભામાં વચન આપ્યું હતું કે, હવે આપણે બાર વર્ષ માટે વનમાં રહીશું.
અનુવૃત્તાશ્ચ રતં સર્વે પાણ્ડવા ધર્મચારિણઃ। યુધિષ્ઠિરસ્તુ કૌન્તેયો ન નઃ કોપં કરિષ્યતિ
બધા પાંડવો ધર્મના માર્ગે ચાલે છે અને યુધિષ્ઠિરને સર્વેમાં માન આપે છે; કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર આપણાથી ક્યારેય રીસાવશે નહીં.
મૃગયાં ચૈવ નો ગન્તુમિચ્છા સંવર્ધતે ભૃશમ્। સ્મારણં તુ ચિકીર્ષામો ન તુ પાણ્ડવદર્સનમ્
હુંટિંગ જવાની ઈચ્છા અમારી અંદર બહુ વધી ગઈ છે; આપણે તો ફક્ત તેમને યાદ અપાવવાનું છે, પાંડવોને મળવાનો કોઈ ઈરાદો નથી.
ન ચાનાર્યસમાચારઃ કશ્ચિત્તત્ર ભવિષ્યતિ। ન ચ તત્ર ગમિષ્યામો યત્ર તેષાં પ્રતિશ્રયઃ
અહીં કોઈ અયોગ્ય વર્તન નહીં થાય અને અમે એ જગ્યાએ જઈશું નહીં જ્યાં તેઓએ આશરો લીધો છે.
એવમુક્તઃ શકુનિના ધૃતરાષ્ટ્રો જનેશ્વરઃ। દુર્યોધનં સહામાત્યમનુજજ્ઞે ન કામતઃ
શકુનિએ આવું કહેતાં ધૃતરાષ્ટ્ર રાજાએ મનથી ઇચ્છા ન હોવા છતાં દુર્યોધન અને તેના મંત્રીઓને મંજૂરી આપી.
અનુજ્ઞાતસ્તુ ગાન્ધારિઃ કર્ણેન સહિતસ્તદા। નિર્યયૌ ભરતશ્રેષ્ઠો બલેન મહતા વૃતઃ
પછી ગાંધારી અને કર્ણ સાથે, મહાન સેનાથી ઘેરાયેલા શ્રેષ્ઠ ભરતવંશીએ પરવાનગી લઈને કૂચ કરી.
દુઃશાસનેન ચ તથા સૌબલેન ચ ધીમતા। સંવૃતો ભ્રાતૃભિશ્ચાન્યૈઃ સ્ત્રીભિશ્ચાપિ સહસ્રશઃ
દુઃશાસન અને બુદ્ધિશાળી સુબલપુત્ર પણ સાથે હતા; ભાઈઓ અને હજારો સ્ત્રીઓ સાથે તે ઘેરાયો હતો.
તં નિર્યાન્તં મહાબાહું દ્રષ્ટું દ્વૈતવનં સરઃ। પૌરાશ્ચાનુયયુઃ સર્વેસહદારા વનં ચ તત્
જ્યારે તે મહાબાહુ દવૈતવનના સરોવર જોવા નીકળ્યો, ત્યારે બધા નાગરિકો પણ પોતાની પત્નીઓ સાથે વનમાં ગયા.
અષ્ટૌ રથસહસ્રાણિ ત્રીણિ નાગાયુતાનિ ચ। પત્તયો બહુસાહસ્રા હયાશ્ચ નવતિઃ શતાઃ
આઠ હજાર રથો, ત્રણ હજાર હાથીઓ, અનેક હજાર પગદળ અને નવસો ઘોડાસ્વાર દળો હતા.
શકટાપણવેશાશ્ચ વણિજો વન્દિનસ્તથા। નરાશ્ચ મૃગયાશીલાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ
વહાણાં, બજારના દુકાનો, વેપારીઓ, ગાયક અને હજારો શિકારપ્રેમી પુરુષો પણ હતા.
તતઃ પ્રયાણે નૃપતેઃ સુમહાનભવત્સ્વનઃ। પ્રાવૃષીવ મહાવાયોરુત્થિતસ્ય વિશાંપતે
પછી જ્યારે રાજા નીકળ્યા, ત્યારે એક મોટો ધ્વનિ થયો, જે વરસાદના મોસમમાં જોરદાર પવનના ગર્જનાની જેમ લાગતો હતો.
ગવ્યૂતિમાત્રેન્યવસદ્રાજા દુર્યોધનસ્તદા। પ્રયાતો વાહનૈઃ સર્વૈસ્તતો દ્વૈતવનં સરઃ
દુર્યોધન રાજાએ પોતાના બધા વાહનો સાથે દવૈતવનના સરોવરથી ગાય ચાલે એટલી દૂર છાવણી કરી.