સમસ્થો વિષમસ્થાન્હિ દુર્હૃદો યોઽભિવીક્ષતે। જગતીસ્થનિવાદ્રિસ્થઃ કિમતઃ પરમં સુખમ્
જે વ્યક્તિ દુશ્મનોને દુઃખમાં જોઈને પોતે સ્થિર રહે છે, એ તો જાણે પર્વતની ટોચ પર ઊભો રહીને આખું જગત નિહાળે છે—આથી વધારે સુખ શું હોઈ શકે?
ન પુત્રધનલાભેન ન રાજ્યેનાપિ વિન્દતિ। પ્રીતિં નૃપતિશાર્દૂલ યામમિત્રાધદર્શનાત્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુશ્મનોને દુઃખમાં જોઈને જે આનંદ મળે છે, એવો આનંદ તો પુત્ર, ધન કે રાજ્ય મેળવવાથી પણ થતો નથી.
કિંનુ તસ્ય સુખં ન સ્યાદાશ્રમે યો ધનંજયમ્। અભિવીક્ષેત સિદ્ધાર્થો વલ્કલાજિનવાસસમ્
જેને આશ્રમમાં રહીને પણ વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા, છતાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલા ધનંજયને જોવા મળે, તેને કયું સુખ મળતું નથી?
સુવાસસો હિ તે ભાર્યા વલ્કલાજિનસંવૃતામ્। પશ્યન્તુ દુઃખિતાં કૃષ્ણાં સા ચ નિર્વિદ્યતાં પુનઃ
તમારી સુંદર વેશભૂષામાં સજ્જ પત્નીઓ દુઃખી કૃષ્ણાને વલ્કલ અને મૃગચર્મમાં જોશે અને તે ફરીથી નિરાશ થઈ જશે.
વિનિન્દતાં તથાઽત્માનં જીવિતં ચ ધનચ્યુતમ્। `દારાણાં તે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા દીપ્તામદ્ય જનાધિપા
હે જનાધિપ, આજે જ્યારે તારી પત્નીઓનું તેજસ્વી વૈભવ પાંડવો જોઈને પોતાને અને પોતાના જીવનને ધિક્કારે, કારણ કે હવે તેઓ ધનથી વંચિત છે.
ન તથા હિ સભામધ્યે તસ્યા ભવિતુમર્હતિ। વૈમનસ્યં યથા દૃષ્ટ્વા તવ ભાર્યાઃ સ્વલંકૃતાઃ
સભામાં કૃષ્ણાને જે દુઃખ થયું હતું, એ તેટલું મોટું નહોતું, જેટલું ત્યારે થશે જ્યારે તે તારી સુંદર રીતે સજ્જ પત્નીઓને જોશે.
એવમુક્ત્વા તુ રાજાનં કર્ણઃ શકુનિના સહ। તૂષ્ણીં બભૂવતુરુભૌ વાક્યાન્તે જનમેજય
આ રીતે રાજાને કહીને કર્ણ અને શકુની બંને ચૂપ રહી ગયા, હે જનમેજય.
કર્ણસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાજા દુર્યોધનસ્તતઃ। હૃષ્ટો ભૂત્વાપુનર્દીનો રાધેયમિદમબ્રવીત્
કર્ણના વચનો સાંભળીને રાજા દુર્યોધન પહેલા આનંદિત થયો, પણ પછી ફરી દુઃખી થઈને રાધેયને આ રીતે બોલ્યો.
બ્રવીષિ યદિદં કર્ણ સર્વં મનસિ મે સ્થિતમ્। ન ત્વભ્યનુજ્ઞાં લપ્સ્યામિ ગમને યત્રપાણ્ડવાઃ
કર્ણ, તું જે કહેશે તે બધું મારા મનમાં છે, પણ જ્યાં પાંડવો છે ત્યાં જવાનું મને મંજૂરી મળશે નહીં.
પરિદેવતિ તાન્વીરાન્ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ। મન્યતેઽભ્યધિકાંશ્ચાપિ તપોયોગેન પાણ્ડવાન્
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર એ વીર પાંડવો માટે શોક કરે છે અને એમ પણ માને છે કે તપ અને સંયમથી પાંડવો અમને પણ વધીને ગયા છે.
અથવાઽપ્યનુબુધ્યેત નૃપોઽસ્માકં ચિકીર્ષિતમ્। એતામપ્યાયતિં રક્ષન્નાભ્યનુજ્ઞાતુમર્હતિ
કેવી રીતે, રાજા કદાચ આપણા ઈરાદાને સમજશે અને આ સંબંધ બચાવવા માટે અમને મંજૂરી નહીં આપે.
ન હિ દ્વૈતવને કિંચિદ્વિદ્યતેઽન્યત્પ્રયોજનમ્। ઉન્માથનમૃતે તેષાં વનસ્થાનામપિ દ્વિષામ્
દ્વૈતવનમાં આપણા દુશ્મન પાંડવોને તકલીફ આપવાનું સિવાય બીજું કોઈ હેતુ નથી.
જાનાસિહિ યથા ક્ષત્તા દ્યૂતકાલ ઉપસ્થિતે। અબ્રવીદ્યચ્ચ માં ત્વાં ચ સૌબલં વચનં તદા
તમે જાણો છો કે જ્યારે જુગારનો સમય આવ્યો ત્યારે રથચાલકે મને, તમને અને સૌબલને જે વાત કહી હતી.
તાનિસર્વાણિ વાક્યાનિ યચ્ચાન્યત્પરિદેવિતમ્। વિચિન્ત્ય નિશ્ચય ગચ્છે ગમનાયેતરાય વા
એ બધાં વચન અને બીજું જે કંઈ દુઃખ વ્યક્ત થયું હતું, એ બધું વિચારીને નક્કી કરો કે જવું કે નહિ.
મમાપિ હિમહાન્હર્ષો યદહં ભીમફલ્ગુનૌ। ક્લિષ્ટાવરણ્યે પશ્યેયં કૃષ્ણયા સહિતાવિતિ
મને તો હિમાળયમાં પણ એટલો આનંદ નહિ થાય જેટલો અરણ્યમાં થાકેલા ભીમ અને અર્જુનને કૃષ્ણા સાથે જોઈને થાય.
ન તથા હ્યાપ્નુયાં પ્રીતિમવાપ્ય વસુધામિમામ્। દૃષ્ટ્વા યથા પાણ્ડુસુતાન્વલ્કલાજિનવાસસઃ
આ આખી ધરતી મળી જાય તો પણ મને એટલી ખુશી નહિ થાય જેટલી વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા પાંડુપુત્રોને જોઈને થાય.
કિંનુ સ્યાદધિકં તસ્માદ્યદહં દ્રુપદાત્મજામ્। દ્રૌપદીં કર્ણ પશ્યેયં કાષાયવસનાં વને
કર્ણ, દ્રુપદની દીકરી દ્રૌપદીને જંગલમાં કાશાય વસ્ત્રમાં જોઈશ એથી વધારે શું હોઈ શકે?
યદિ માં દર્મરાજશ્ચ ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ। યુક્તં રપરમયા લક્ષ્મ્યા પશ્યેતાં જીવિતં ભવેત્
યદી ધર્મરાજ અને ભીમસેન, જે મહાન વૈભવ ધરાવે છે, મને જોઈ શકે તો જ જીવન સારું લાગે.
ઉપાયં ન તુ પશ્યામિ યેન ગચ્છેમ તદ્વનમ્। યથાચાભ્યનુજાનીયાદ્ગચ્છન્તં માં મહીપતિઃ
પણ એવું કોઈ ઉપાય મને દેખાતો નથી કે જેમાં રાજા મને જવા દે અને આપણે એ જંગલમાં જઈ શકીએ.
સ સૌબલેન સહિતસ્તથા દુઃશાસનેન ચ। ઉપાયં પશ્ય રનિપુણં યેન ગચ્છેમ તદ્વનમ્
તમે સૌબલ અને દુઃશાસન સાથે મળીને એવો યોગ્ય ઉપાય શોધો કે આપણે એ જંગલમાં જઈ શકીએ.
અહમપ્યનુગચ્છામિ ગમનાયેતરાય ચ। કલ્યમેવ ગમિષ્યામિ સમીપં પાર્થિવસ્ય હ
હું પણ સાથે ચાલીશ, જવું કે નહિ એ માટે; ટૂંક સમયમાં હું પોતે રાજા પાસે જઈશ.
મયિ તત્રોપવિષ્ટે તુ ભીષ્મે ચ કુરુસત્તમે। ઉપાયો યો ભવેદ્દૃષ્ટસ્તં બ્રૂયાઃ સહસૌબલઃ
જ્યારે હું અને કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ ત્યાં બેઠા હોઈએ, ત્યારે જો કોઈ ઉપાય દેખાય તો સૌબલ સાથે મળી એ કહેજો.
તતો ભીષ્મસ્ય રાજ્ઞશ્ચ નિશમ્ય રગમનં પ્રતિ। વ્યવસાયં કરિષ્યેઽહમનુનીય પિતામહમ્
પછી ભીષ્મ અને રાજાની વાત સાંભળી, પિતામહને મનાવીને હું નક્કી કરીશ કે શું કરવું.
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વેગ્મુરાવસથાન્પ્રતિ। વ્યુષિતાયાં રજન્યાં તુ કર્ણો રાજાનમભ્યયાત્
'તેથી જવું' એમ કહીને બધા પોતાના નિવાસસ્થાને ગયા; રાત વીતી પછી કર્ણ રાજા પાસે ગયો.
તતો દુર્યોધનં કર્ણઃ પ્રહસન્નિદમબ્રવીત્। ઉપાયઃ પરિદૃષ્ટોઽયં તં નિબોધજનેશ્વર
પછી કર્ણે હસતાં હસતાં દુર્યોધનને કહ્યું: 'એક ઉપાય મળ્યો છે, એ સાંભળો, રાજાઓના રાજા.'
ઘોષા દ્વૈતવને સર્વેત્વત્પ્રતીક્ષા નરાધિપ। ઘોષયાત્રાપદેશેન ગમિષ્યામો ન સંશયઃ
દ્વૈતવનમાં બધા ગોપાળો તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે, રાજા; ગૌચર યાત્રાના બહાને આપણે જઈશું, એમાં કોઈ શંકા નથી.
ઉચિતં હિ સદા ગન્તું ઘોષયાત્રાં વિશાંપતે। એવં ચેત્ત્વાં પિતા રાજન્સમનુજ્ઞાતુમર્હતિ
ગૌચર યાત્રા પર જવું હંમેશા યોગ્ય છે, રાજા; આવું કરશો તો પિતા રાજા જરૂર પરવાનગી આપશે.
તથા કથયમાનૌ તુ ઘોષયાત્રાવિનિશ્ચયમ્। ગાન્ધારરાજઃ શકુનિરિત્યુવાચ હસન્નિવ
જ્યારે તેઓ ગૌચર યાત્રા અંગે ચર્ચા અને નક્કી કરી રહ્યા હતા, ત્યારે ગાંધારના રાજા શકુને હસતાં હસતાં કહ્યું.
ઉપાયોઽયંમયા દૃષ્ટો ગમનાય નિરામયઃ। અનુજ્ઞાસ્યતિનો રાજા ચોદયિષ્યતિ ચાપ્યુત
'મને પણ આ જંગલમાં જવાનો સરળ ઉપાય દેખાયો છે; રાજા પરવાનગી આપશે અને આગળ વધવા કહેશે પણ.'
ઘોષા દ્વૈતવ્રને સર્વેત્વત્પ્રતીક્ષા નરાધિપ। ઘોષયાત્રાપદેશેન ગમિષ્યામઃ સરઃ પ્રતિ
દ્વૈતવનમાં બધા ગોપાળો તમારી રાહ જોઈ રહ્યા છે, રાજા; ગૌચર યાત્રાના બહાને આપણે સરોવર તરફ જઈશું.