તે વયં પૃથિવી રાજન્નિખિલા સાગરામ્બરા। સપર્વતવના દેવી સગ્રામનગરાકરા
હવે, હે રાજા, આપણે આખી ધરતી ધરાવીએ છીએ, જે દરિયાથી ઘેરાયેલી છે, પર્વતો, જંગલો, સેના, ગામો અને નગરો સાથે.
નાનાવનોદ્દેશવતી પત્તનૈરુપશોભિતા। `નાનાજનપદાકીર્ણા સ્ફીતરાષ્ટ્રા મહાહલા
ઘણા જંગલોના વિસ્તારો ધરાવતી, મજબૂત કિલ્લાઓથી શોભાયમાન, અનેક પ્રજાઓથી ભરેલી, સમૃદ્ધ રાજ્ય અને ભરપૂર પાકવાળી છે આ ધરતી.
નન્દ્યમાનો દ્વિજૈ રાજન્ભાસિ નક્ષત્રરાડિવ। પૌરુષાદ્દિવિ દેવેષુ ભ્રાજસે રશ્મિવાનિવ
દ્વિજાતિઓ દ્વારા સન્માન પામીને, હે રાજા, તું તારાઓના રાજા જેવો તેજસ્વી દેખાય છે; અને દેવોમાં તારી પરાક્રમથી તું પ્રકાશમાન સૂર્ય જેવો ચમકે છે.
રુદ્રૈરિવ યમો રાજા મરુદ્ભિરિવ વાસવઃ। કુરુભિસ્ત્વં વૃતો રાજન્ભાસિ નક્ષત્રરાડિવ
જેમ રુદ્રોમાં યમરાજ, અને મારુતોમાં ઇન્દ્ર, એમ કુરુઓમાં તું, હે રાજા, તારા પરિવારથી ઘેરાયેલો, તારાઓના રાજા જેવો તેજસ્વી દેખાય છે.
યૈઃ સ્મ તે નાદ્રિયેતાજ્ઞા ન ચ યે શાસને સ્થિતાઃ। પશ્યામસ્તાઞ્શ્રિયા હીનાન્પાણ્ડવાન્વનવાસિનઃ
જેઓના આદેશોનું તમે ક્યારેય માન રાખ્યું નહોતું, અને જેઓ તમારાં વશમાં રહેતા નહોતા, એ પાંડવોને હવે જુઓ—સૌભાગ્યથી વંચિત થઈને જંગલમાં વસે છે.
શ્રૂયતે હિ મહારાજસરો દ્વૈતવનં પ્રતિ। વસન્તઃ પાણ્ડવાઃ સાર્ધં બ્રાહ્મણૈર્વનવાસિભિઃ
મહારાજ, એવું સાંભળવામાં આવે છે કે પાંડવો બ્રાહ્મણો અને અન્ય જંગલવાસીઓ સાથે દ્વૈતવનમાં રહે છે.
સપ્રયાહિ મહારાજ શ્રિયા પરમયા યુતઃ। તાપયન્પાણ્ડુપુત્રાંસ્ત્વં રશ્મિવાનિવ તેજસા
મહારાજ, તમે ઉત્તમ વૈભવથી યુક્ત થઈને પાંડુપુત્રોને તમારી તેજસ્વિતા વડે દુઃખ આપો, જેમ સૂર્ય પોતાની કિરણોથી તપાવે છે.
સ્તિતોરાજ્યેઽચ્યુતાન્રાજ્યાચ્છિયાહીનાઞ્છ્રિયાવૃતઃ અસમૃદ્ધાન્સમૃદ્ધાર્થઃ પશ્ય પાણ્ડુસુતાન્નૃપ
રાજ્યમાં સ્થિર રહેલા, વૈભવથી ઘેરાયેલા રાજા, તમે સમૃદ્ધ છો અને પાંડુપુત્રો દુર્ભાગ્યગ્રસ્ત છે—આવો દૃશ્ય જુઓ.
મહાભિજનસંપન્નં ભદ્રે મહતિ સંસ્થિતમ્। પાણ્ડવાસ્ત્વાઽભિવીક્ષન્તુ યયાતિમિવ નાહુષાં
ભદ્રે, મહાન કુળ અને મહાન પ્રતિષ્ઠામાં સ્થિત એવા પાંડવો હવે તમને એ રીતે જુએ, જેમ નાહુષના વંશજોએ કદી યયાતિને જોયા હતા.
યાં શ્રિયં સુહૃદશ્ચૈવ દુર્હૃદશ્ચ વિશાંપતે। પશ્યન્તિ પૌરુષૈર્દીપ્તાં સા સમર્થા ભવત્યુત
હે રાજાઓના રાજા, એ વૈભવ જે મિત્રો અને દુશ્મનો બંનેને દેખાય છે અને પુરુષાર્થથી તેજ પામે છે—એ સાચે જ કાર્યસાધક બને છે.
સમસ્થો વિષમસ્થાન્હિ દુર્હૃદો યોઽભિવીક્ષતે। જગતીસ્થનિવાદ્રિસ્થઃ કિમતઃ પરમં સુખમ્
જે વ્યક્તિ દુશ્મનોને દુઃખમાં જોઈને પોતે સ્થિર રહે છે, એ તો જાણે પર્વતની ટોચ પર ઊભો રહીને આખું જગત નિહાળે છે—આથી વધારે સુખ શું હોઈ શકે?
ન પુત્રધનલાભેન ન રાજ્યેનાપિ વિન્દતિ। પ્રીતિં નૃપતિશાર્દૂલ યામમિત્રાધદર્શનાત્
રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, દુશ્મનોને દુઃખમાં જોઈને જે આનંદ મળે છે, એવો આનંદ તો પુત્ર, ધન કે રાજ્ય મેળવવાથી પણ થતો નથી.
કિંનુ તસ્ય સુખં ન સ્યાદાશ્રમે યો ધનંજયમ્। અભિવીક્ષેત સિદ્ધાર્થો વલ્કલાજિનવાસસમ્
જેને આશ્રમમાં રહીને પણ વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા, છતાં સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરેલા ધનંજયને જોવા મળે, તેને કયું સુખ મળતું નથી?
સુવાસસો હિ તે ભાર્યા વલ્કલાજિનસંવૃતામ્। પશ્યન્તુ દુઃખિતાં કૃષ્ણાં સા ચ નિર્વિદ્યતાં પુનઃ
તમારી સુંદર વેશભૂષામાં સજ્જ પત્નીઓ દુઃખી કૃષ્ણાને વલ્કલ અને મૃગચર્મમાં જોશે અને તે ફરીથી નિરાશ થઈ જશે.
વિનિન્દતાં તથાઽત્માનં જીવિતં ચ ધનચ્યુતમ્। `દારાણાં તે શ્રિયં દૃષ્ટ્વા દીપ્તામદ્ય જનાધિપા
હે જનાધિપ, આજે જ્યારે તારી પત્નીઓનું તેજસ્વી વૈભવ પાંડવો જોઈને પોતાને અને પોતાના જીવનને ધિક્કારે, કારણ કે હવે તેઓ ધનથી વંચિત છે.
ન તથા હિ સભામધ્યે તસ્યા ભવિતુમર્હતિ। વૈમનસ્યં યથા દૃષ્ટ્વા તવ ભાર્યાઃ સ્વલંકૃતાઃ
સભામાં કૃષ્ણાને જે દુઃખ થયું હતું, એ તેટલું મોટું નહોતું, જેટલું ત્યારે થશે જ્યારે તે તારી સુંદર રીતે સજ્જ પત્નીઓને જોશે.
એવમુક્ત્વા તુ રાજાનં કર્ણઃ શકુનિના સહ। તૂષ્ણીં બભૂવતુરુભૌ વાક્યાન્તે જનમેજય
આ રીતે રાજાને કહીને કર્ણ અને શકુની બંને ચૂપ રહી ગયા, હે જનમેજય.
કર્ણસ્ય વચનં શ્રુત્વા રાજા દુર્યોધનસ્તતઃ। હૃષ્ટો ભૂત્વાપુનર્દીનો રાધેયમિદમબ્રવીત્
કર્ણના વચનો સાંભળીને રાજા દુર્યોધન પહેલા આનંદિત થયો, પણ પછી ફરી દુઃખી થઈને રાધેયને આ રીતે બોલ્યો.
બ્રવીષિ યદિદં કર્ણ સર્વં મનસિ મે સ્થિતમ્। ન ત્વભ્યનુજ્ઞાં લપ્સ્યામિ ગમને યત્રપાણ્ડવાઃ
કર્ણ, તું જે કહેશે તે બધું મારા મનમાં છે, પણ જ્યાં પાંડવો છે ત્યાં જવાનું મને મંજૂરી મળશે નહીં.
પરિદેવતિ તાન્વીરાન્ધૃતરાષ્ટ્રો મહીપતિઃ। મન્યતેઽભ્યધિકાંશ્ચાપિ તપોયોગેન પાણ્ડવાન્
રાજા ધૃતરાષ્ટ્ર એ વીર પાંડવો માટે શોક કરે છે અને એમ પણ માને છે કે તપ અને સંયમથી પાંડવો અમને પણ વધીને ગયા છે.
અથવાઽપ્યનુબુધ્યેત નૃપોઽસ્માકં ચિકીર્ષિતમ્। એતામપ્યાયતિં રક્ષન્નાભ્યનુજ્ઞાતુમર્હતિ
કેવી રીતે, રાજા કદાચ આપણા ઈરાદાને સમજશે અને આ સંબંધ બચાવવા માટે અમને મંજૂરી નહીં આપે.
ન હિ દ્વૈતવને કિંચિદ્વિદ્યતેઽન્યત્પ્રયોજનમ્। ઉન્માથનમૃતે તેષાં વનસ્થાનામપિ દ્વિષામ્
દ્વૈતવનમાં આપણા દુશ્મન પાંડવોને તકલીફ આપવાનું સિવાય બીજું કોઈ હેતુ નથી.
જાનાસિહિ યથા ક્ષત્તા દ્યૂતકાલ ઉપસ્થિતે। અબ્રવીદ્યચ્ચ માં ત્વાં ચ સૌબલં વચનં તદા
તમે જાણો છો કે જ્યારે જુગારનો સમય આવ્યો ત્યારે રથચાલકે મને, તમને અને સૌબલને જે વાત કહી હતી.
તાનિસર્વાણિ વાક્યાનિ યચ્ચાન્યત્પરિદેવિતમ્। વિચિન્ત્ય નિશ્ચય ગચ્છે ગમનાયેતરાય વા
એ બધાં વચન અને બીજું જે કંઈ દુઃખ વ્યક્ત થયું હતું, એ બધું વિચારીને નક્કી કરો કે જવું કે નહિ.
મમાપિ હિમહાન્હર્ષો યદહં ભીમફલ્ગુનૌ। ક્લિષ્ટાવરણ્યે પશ્યેયં કૃષ્ણયા સહિતાવિતિ
મને તો હિમાળયમાં પણ એટલો આનંદ નહિ થાય જેટલો અરણ્યમાં થાકેલા ભીમ અને અર્જુનને કૃષ્ણા સાથે જોઈને થાય.
ન તથા હ્યાપ્નુયાં પ્રીતિમવાપ્ય વસુધામિમામ્। દૃષ્ટ્વા યથા પાણ્ડુસુતાન્વલ્કલાજિનવાસસઃ
આ આખી ધરતી મળી જાય તો પણ મને એટલી ખુશી નહિ થાય જેટલી વલ્કલ અને મૃગચર્મ પહેરેલા પાંડુપુત્રોને જોઈને થાય.
કિંનુ સ્યાદધિકં તસ્માદ્યદહં દ્રુપદાત્મજામ્। દ્રૌપદીં કર્ણ પશ્યેયં કાષાયવસનાં વને
કર્ણ, દ્રુપદની દીકરી દ્રૌપદીને જંગલમાં કાશાય વસ્ત્રમાં જોઈશ એથી વધારે શું હોઈ શકે?
યદિ માં દર્મરાજશ્ચ ભીમસેનશ્ચ પાણ્ડવઃ। યુક્તં રપરમયા લક્ષ્મ્યા પશ્યેતાં જીવિતં ભવેત્
યદી ધર્મરાજ અને ભીમસેન, જે મહાન વૈભવ ધરાવે છે, મને જોઈ શકે તો જ જીવન સારું લાગે.
ઉપાયં ન તુ પશ્યામિ યેન ગચ્છેમ તદ્વનમ્। યથાચાભ્યનુજાનીયાદ્ગચ્છન્તં માં મહીપતિઃ
પણ એવું કોઈ ઉપાય મને દેખાતો નથી કે જેમાં રાજા મને જવા દે અને આપણે એ જંગલમાં જઈ શકીએ.
સ સૌબલેન સહિતસ્તથા દુઃશાસનેન ચ। ઉપાયં પશ્ય રનિપુણં યેન ગચ્છેમ તદ્વનમ્
તમે સૌબલ અને દુઃશાસન સાથે મળીને એવો યોગ્ય ઉપાય શોધો કે આપણે એ જંગલમાં જઈ શકીએ.