અભિપન્નાઽસ્મિ પાઞ્ચાલિ યાજ્ઞસેનિ ક્ષમસ્વ મે। કામકારઃ સખીનં હિ સોપહાસં પ્રભાષિતમ્
હે પાંચાલી, હે યજ્ઞસેની, મેં ભૂલ કરી છે; મને માફ કરજે. મારે મજા માટે સખીઓમાં કંઈક કહ્યું હતું.
ઇમં તુ તે માર્ગમપેતદોષં વક્ષ્યામિ ચિત્તગ્રહણાય ભર્તુઃ। અસ્મિન્યથાવત્સખિ વર્તમાના ભર્તારમાચ્છેત્સ્યસિ કામિનીભ્યઃ
હવે હું તને નિર્દોષ રીત બતાવું છું, જેના દ્વારા પતિનું મન જીતી શકાય; હે સખી, જો તું આ પ્રમાણે વર્તશે તો પતિને બીજી સ્ત્રીઓથી દૂર રાખી શકશે.
નૈતાદૃશં દૈવતમસ્તિ કિંચિ- ત્સર્વેષુલોકેષુ સદેવકેષુ। યથા પતિસ્તસ્ય તુ સર્વકામા લભ્યાઃ પ્રસાદે કુપિતશ્ હન્યાત્
દેવતાઓ કે મનુષ્યોમાં, પતિ જેટલું મહાન કોઈ દેવત્વ નથી. પતિ પ્રસન્ન થાય તો સર્વ ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે, પણ જો પતિ રીસાય જાય તો એ બધું નષ્ટ કરી શકે છે.
તસ્માદપત્યં વિવિધાશ્ ભોગાઃ શય્યાસનાન્યદ્ભુતદર્શનાનિ। વસ્ત્રાણિ માલ્યાનિ તથૈવ ગન્ધાઃ સ્વર્ગશ્ચલોકો વિપુલા ચ કીર્તિઃ
પોતાના સંતાનો, અનેક પ્રકારની ભોગવિલાસ, સુંદર શય્યા-આસન, કપડાં, ફૂલમાળા, સુગંધ, સ્વર્ગ જેવા સુખ અને વિશાળ પ્રતિષ્ઠા એ બધું પતિના આશીર્વાદથી મળે છે.
સુખં સુખનેહ ન જાતુ લભ્યં દુઃખેન સાધ્વી લભતે સુખાનિ। સા કૃષ્ણમારાધય સૌહૃદેન પ્રેમ્ણા ચ નિત્યં પ્રતિકર્મણા ચ
માત્ર સુખથી અહીં સુખ મળતું નથી; સતી સ્ત્રી દુઃખ સહન કરીને જ સાચું સુખ મેળવે છે. એએ કૃષ્ણની ભક્તિ મિત્રતા, પ્રેમ અને સતત સેવા દ્વારા કરવી જોઈએ.
સ્નાનાસનૈશ્ચારુભિરગ્રમાલ્યૈ- ર્દાક્ષિણ્યયોગૈર્વિવિધૈશ્ચ ગન્ધૈઃ। અસ્યાઃ પ્રિયોસ્મીતિ યથા વિદિત્વા ત્વામેવ સંશ્લિષ્યતિ સર્વભાવૈઃ
સુંદર સ્નાન, આરામદાયક બેઠકો, શ્રેષ્ઠ ફૂલમાળા, દયાળુ વ્યવહાર અને વિવિધ સુગંધોથી, 'હું એને પ્રિય છું' એવું જાણીને, એ સ્ત્રી આખા મનથી તને ભેટે છે.
શ્રુત્વા સ્વરં દ્વારગતસ્ ભર્તુઃ પ્રત્યુત્થિતા તિષ્ઠ ગૃહસ્ય મધ્યે। દૃષ્ટ્વા પ્રવિષ્ટં ત્વરિતાઽસનેન પાદ્યેન ચૈનં પ્રતિપૂજયસ્વ
પતિનો અવાજ બારણે સાંભળીને, એ સ્ત્રી તરત ઊભી રહી ઘરનાં મધ્યમાં જાય છે; પતિ ઘરમાં પ્રવેશે ત્યારે, ઝડપથી એને બેઠાડે છે અને પગ ધોવા માટે પાણી આપે છે.
સંપ્રેષિતાયામથ ચૈવ દાસ્યા- મુત્થાય સર્વં સ્વયમેવ કાર્યમ્। જાનાતુ કૃષ્ણસ્તવ ભાવમેતં સર્વાત્મના માં ભજતીતિ સત્યે
જો દાસી મોકલવામાં આવે તો પણ, એ સ્ત્રી પોતે જ બધું કામ કરે છે; કૃષ્ણે જાણવું જોઈએ કે તું આખા મનથી મારી સેવા કરે છે, એ સાચી ભક્તિ છે.
ત્વત્સંનિધૌ યત્કથયેત્પતિસ્તે યદ્યપ્યગુહ્યં પરિરક્ષિતવ્યમ્। કાચિત્સપત્ની તવ વાસુદેવં પ્રત્યાદિશેત્તેન ભવેદ્વિરાગઃ
પતિ તારી હાજરીમાં જે કહે, એ ગુપ્ત ન હોય તો પણ, એને સાચવી રાખવું જોઈએ; જો કોઈ સહપત્ની વસુદેવ વિશે કશું કહે તો, એથી અંતરમાં વિમુખતા આવે છે.
પ્રિયાંશ્ચ રમ્યાંશ્ચ હિતાંશ્ ભર્તુ- સ્તાન્ભોજયેથા રવિવિધૈરુપાયૈઃ। દ્વેષ્યૈરુપેક્ષ્યૈરહિતૈશ્ તસ્ય ભિદ્સ્વનિત્યં કુહકોદ્ધતૈશ્ચ
પતિના પ્રિય, આનંદદાયક અને કલ્યાણકારી મિત્રોનું સન્માન વિવિધ રીતે કરવું; પણ જે દુશ્મન, ઉદાસીન, હાનિકારક, ફૂટ પાડનારા કે કપટવાળા હોય, એમને અવગણવું.
મદં પ્રમાદં પુરુષેષુ હિત્વા સંયચ્છ માનં પ્રતિગૃહ્ વાચમ્। પ્રદ્યુમ્નસામ્બાવપિ તે કુમારૌ નોપાસિતવ્યૌ રહિતે કદાચિત્
પુરુષોમાં અભિમાન અને બેદરકારી છોડો; પોતાનો માન સંયમમાં રાખો અને નમ્રતાથી વાત સ્વીકારો. પ્રદ્યુમ્ન અને સામ્બા, તારા પુત્રો હોવા છતાં, ક્યારેય એકાંતમાં તેમની સેવા ન કરવી.
મહાકુલીનાભિરપાપિકાભિઃ સ્ત્રીભિઃ સતીભિસ્તવ સખ્યમસ્તુ। ચણ્ડાશ્ શૌણ્ડાશ્ચ મહાશનાશ્ચ ચોરાશ્ચ દુષ્ટાશ્ચપલાશ્ચ વર્જ્યાઃ
તારી મિત્રતા માત્ર ઉંચા કુળની, નિર્દોષ અને સતી સ્ત્રીઓ સાથે જ હોવી જોઈએ; જે ઉગ્ર, ઘમંડી, વધારે ખાવાવાળી, ચોર, દુષ્ટ કે ચંચળ સ્ત્રીઓ હોય, એમને ટાળી દેવી.
એતદ્યશસ્યં ભગવેતનં ચ સ્વાર્થં તદા શત્રુનિબર્હણં ચ। મહાર્હમાલ્યાભરણાઙ્ગરાગા ભર્તારમારાધય પુણ્યગન્ધૈઃ
આથી યશ, ધન, પોતાનું કલ્યાણ અને દુશ્મનોનો નાશ થાય છે; તારે કિંમતી ફૂલમાળા, આભૂષણ, અંગરાગ અને શુભ સુગંધોથી પતિની આરાધના કરવી.
માર્કણ્ડેયાદિભિર્વિપ્રૈઃ પાણ્ડવૈશ્ચ મહાત્મભિઃ। કથાભિરનુકૂલાભિઃ સહ સ્તિત્વા જનાર્દનઃ
માર્કંડેય અને બીજા મહાન ઋષિઓ તથા પાંડવો સાથે, જનાર્દન આનંદદાયક વાતોમાં વ્યસ્ત રહ્યા.
તતસ્તૈઃ સંવિદં કૃત્વા યથાવન્મધુસૂદનઃ। આરુરુક્ષૂ રથં સત્યામાહ્વયામાસ ભારત
પછી, યોગ્ય રીતે ચર્ચા કરીને, મધુસૂદને રથ પર ચડવાની ઈચ્છા કરી અને સત્યભામાને બોલાવી.
સત્યભામા તતસ્તત્ર સ્વજિત્વા દ્રુપદાત્મજામ્। ઉવાચ વચનં હૃદ્યં યથાભાવં સમાહિતમ્
પછી સત્યભામાએ, દ્રુપદપુત્રીને જીત્યા પછી, પોતાના હૃદયના ભાવથી ભરપૂર અને મનગમતા શબ્દો કહ્યા.
કૃષ્ણે માભૂત્તવોત્કણ્ઠા મા વ્યથા મા પ્રજાગરઃ। ભર્તૃભિર્દેવસંકાશૈર્જિતાં પ્રાપ્સ્યસિ મેદિનીમ્
કૃષ્ણે, તને ચિંતા ન રહે, દુઃખ ન કર, ઊંઘ ન તૂટે; દેવ સમાન પતિઓ દ્વારા જીતેલી ધરતી તને જરૂર મળશે.
ન હ્યેવં શીલસંપન્ના નૈવં પૂજિતલક્ષણાઃ। પ્રાપ્નુવન્તિ ચિરં ક્લેશં યથા ત્વમસિતેક્ષણે
જે સ્ત્રીઓમાં આવું સદગુણ અને સન્માન હોય, એવાં લાંબા સમય સુધી દુઃખ સહન કરતી નથી, જેમ તું, શ્યામનેત્રવાળી, સહન કરી રહી છે.
અવશ્યં ચ ત્વયા ભૂમિરિયં નિહતકણ્ટકા। ભર્તૃભિઃ સહભોક્તવ્યા નિર્દ્વન્દ્વેતિ શ્રુતં મયા
આ ધરતી, કાંટા દૂર કરીને, તારા પતિઓ સાથે તું નિર્વિવાદ રીતે ભોગવીશ, એવું મેં સાંભળ્યું છે.
ધાર્તરાષ્ટ્રવધં કૃત્વાવૈરાણિ પ્તિયાત્ય ચ। યુધિષ્ઠિરસ્થાં પૃથિવીં દ્રષ્ટાસિ દ્રુપદાત્મજે
ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોનો વધ કરીને અને શત્રુતા દૂર કરીને, તું દ્રુપદપુત્રી, યુધિષ્ઠિરના રાજ્યમાં ધરતી જોઈશ.
યાસ્તાઃ પ્રવ્રાજપાનાં ત્વાં પ્રાહસન્દર્પમોહિતાઃ। તાઃ ક્ષિપ્રં હતસંકલ્પા દ્રક્ષ્યસિ ત્વં કુરુસ્ત્રિયઃ
કુરુ પરિવારની જે સ્ત્રીઓએ તારી વનવાસ વખતે અહંકારમાં આવીને તને ઉડાવી હતી, તું જલ્દી જ એમને નિરાશ થયેલી જોઈશ.
તવ દુઃખોપપન્નાયા યૈરાચરિતમપ્રિયમ્। વિદ્ધિ સંપ્રસ્થિતાન્સર્વાંસ્તાન્કૃષ્ણે યમસાદનમ્
કૃષ્ણે, તારી પર દુઃખ આવી પડ્યું ત્યારે જેમણે તને દુઃખ આપ્યું, એ બધા હવે યમના ઘર ગયા છે, એ જાણ.
પુત્રસ્તે પ્રતિવિન્ધ્યશ્ચ સુતસોમસ્તથાવિધઃ। શ્રુતકર્માઽર્જુનિશ્ચૈવ શતાનીકશ્ચ નાકુલિઃ
તારા પુત્રો: પ્રતિવિંધ્ય, સુતસોમ, શ્રુતકર્મા, શતાનિક અને અર્જુનનો દીકરો, સાથે નકુલનો દીકરો—
સહદેવાચ્ચ યો જાતઃ શ્રુતસેનસ્તવાત્મજઃ। સર્વેકુશલિનો વીરાઃ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ સુતાસ્તવ
અને સહદેવનો જે દીકરો શ્રુતસેન છે, એ પણ તારો જ પુત્ર છે— બધા વીર અને શસ્ત્રકલા જાણનારા છે.
અભિમન્યુરિવ પ્રીતા દ્વારવત્યાં રતા ભૃશમ્। ત્વમિવૈષાં સુભદ્રા ચ પ્રીત્યા સર્વાત્મના સ્થિતા
જેમ અભિમન્યુ દ્વારકામાં ખૂબ પ્રેમથી રાખવામાં આવે છે, તેમ સુભદ્રા પણ તારા જેવો પ્રેમ અને મનથી એમની સાથે છે.
પ્રીયતે તવ નિર્દ્વન્દ્વા તેભ્યશ્ચ વિગતજ્વરા। દુઃખિતા તેન દુઃખેન સુખેન સુખિતા તથા
એ તારા પર નિઃસ્વાર્થ પ્રેમ કરે છે, એમના પર કોઈ દુઃખ કે દુશ્મનાવ નથી; તારે દુઃખ થાય ત્યારે એ દુઃખી થાય છે અને તને આનંદ મળે ત્યારે એ ખુશ થાય છે.
ભજેત્સર્વાત્મના ચૈવ પ્રદ્યુમ્નજનની તથા। ભાનુપ્રભૃતિભિશ્ચૈનાન્વિશિનષ્ટિ ચ કેશવઃ
પ્રદ્યુમ્નની માતા પણ એમને પૂરેપૂરી લાગણીથી સેવા આપે છે, અને કેશવ પણ ભાનુ અને બીજાઓ સાથે એમનું સન્માન કરે છે.
ભોજનાચ્છાદને ચૈષાં નિત્યં મે શ્વશુરઃ સ્થિતઃ। રામપ્રભૃતયઃ સર્વે ભજન્ત્યન્ધકવૃષ્ણયઃ
મારા સસરા હંમેશા એમના ખોરાક અને વસ્ત્રની વ્યવસ્થા કરે છે; રામ સહિત બધા અંધક અને વૃષ્ણિ પણ એમની સેવા કરે છે.
તુલ્યો હિપ્રણયસ્તેષાં પ્રદ્યુમ્નસ્ય ચ ભામિનિ। એવમાદિ પ્રિયં સત્યંહૃદ્યમુક્ત્વા મનોનુગમ્
તારો પ્રેમ પણ એમના અને પ્રદ્યુમ્નના પ્રેમ જેટલો જ છે, હે સુંદરિ; આમ, સાચા અને મનને ભાવે એવા પ્રેમભર્યા શબ્દો બોલ્યા પછી—
ગમનાય મનશ્ચક્રેવાસુદેવરથં પ્રતિ। તાં કૃષ્ણાં કૃષ્ણમહિષી ચકારાભિપ્રદક્ષિણમ્
એના મનમાં વસુદેવના રથ તરફ જવાની ઇચ્છા થઈ; કૃષ્ણની રાણી કૃષ્ણની પરિક્રમા કરી.