યદા રુદ્રરથં ક્રુદ્ધો મહિષઃ સહસા ગતઃ। રેસતૂ રોદસી ગાઢં મુમુહુશ્ મહર્ષયઃ
જ્યારે કુપિત મહિષ અચાનક રુદ્રના રથ સુધી પહોંચ્યો, ત્યારે આખું આકાશ ગુંજી ઉઠ્યું અને મહર્ષિઓ પણ ભયથી ગભરાઈ ગયા.
અનદંશ્ચમહાકાયા દૈત્યા જલધરોપમાઃ। આસીચ્ચનિશ્ચિતં તેષાં જિતમસ્માભિરિત્યુત
મોટા શરીરવાળા દૈત્યોએ, મેઘ જેવા ગર્જના કરી, અને એમ લાગ્યું કે તેમને પણ ખાતરી નહોતી કે જીત કોની થશે.
તથાભૂતે તુ ભગવાનાહૂય ગુહમાત્મજમ્। `દૌરાત્મ્યં પશ્ય પુતર્ ત્વં દાનવસ્ય દુરાત્મનઃ। જહિ શીઘ્રં દુરાચારં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ તે બલમ્
એ રીતે પરિસ્થિતિ થતાં ભગવાને ગુહપુત્રને બોલાવી કહ્યું: 'પુત્ર, આ દુષ્ટ દૈત્યની કુકર્મો જોઈને, તું ઝડપથી આ દુશ્મનને સંહાર; હું તારી શક્તિ જોવા ઈચ્છું છું.'
ઇત્યુક્તાવ ભગવાન્સ્કન્દં પરિપૂજ્ય મહેશ્વરઃ। અયોજયન્નિગ્રહાર્થં મહિષસ્ ગતાયુષઃ'। સસ્માર ચ તદા સ્કન્દં મૃત્યું તસ્ય દુરાત્મનઃ
આ રીતે કહ્યું પછી, મહેશ્વરે સ્કંદનું સન્માન કરીને, મૃત્યુ પામેલા મહિષને દમન કરવા માટે સ્કંદને નિયુક્ત કર્યો અને એ સમયે સ્કંદને એ દુષ્ટના મૃત્યુરૂપે સ્મરણ કર્યો.
મહિષોઽપિ રથં દૃષ્ટ્વા રૌદ્રં રુદ્રસ્ ચાનદત્। દેવાન્સંત્રાસયંશ્ચાપિ દૈત્યાંસ્ચાપિપ્રહર્ષયત્
મહિષ પણ એ ભયાનક રથ અને રુદ્રને જોઈને ગર્જના કરવા લાગ્યો; એના કારણે દેવતાઓ ભયભીત થયા અને દૈત્યો આનંદિત થયા.
તતસ્તસ્મિનભયે ઘોરે દેવાનાં સમુપસ્થિતે। આજગામ મહાસેનઃ ક્રોધાત્સૂર્ય ઇવ જ્વલન્
એ ભયાનક સંકટ દેવતાઓ પર આવી રહ્યું હતું ત્યારે, મહાસેન ક્રોધથી તપતી સૂર્ય જેવો તેજ ધરાવીને આવી પહોંચ્યા.
લોહિતામ્બરસંવીતો લોહિતસ્રગ્વિભૂષણઃ। લોહિતાશ્વો મહાબાહુર્હિરણ્યકવચઃ પ્રભુઃ
લાલ વસ્ત્ર પહેરેલા, લાલ ફૂલોની માળા અને આભૂષણોથી શોભતા, લાલ ઘોડા પર સવાર, બલવાન ભુજાવાળા અને સોનેરી કવચ ધારણ કરેલા ભગવાન પ્રગટ થયા.
રથમાદિત્યસંકાશમાસ્થિતઃ કનકપ્રભમ્। તં દૃષ્ટ્વા દૈત્યસેના સા વ્યદ્રવત્સહસા રણે
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અને સોનાની ઝાંખી આપતો રથ ચઢી, જ્યારે તેઓને જોયા, ત્યારે દૈત્યોની સેના યુદ્ધમાં તરત જ ભાગી ગઈ.
સ ચાપિ તાં પ્રજ્વલિતાં મહિષસ્ વિદારિણીમ્। મુમોચ શક્તિં રાજેનદ્ર મહાસેનો મહાબલઃ
મહાબળશાળી મહાસેને, યુદ્ધમાં મહિષ સામે જ્વલંત શક્તિ ફેંકી, જે બધું ફાડી નાખે એવી હતી.
સા મુક્તાઽભ્યહરત્તસ્ય મહિષસ્ય શિરો મહત્। પપાત ભિન્ને શિરસિ મહિષસ્ત્યક્તજીવિતઃ
એ ફેંકાયેલી શક્તિ મહિષના મોટા માથા પર વાગી; માથું ફાટી ગયું અને મહિષ જીવ ગુમાવીને જમીન પર પડી ગયો.
પતતા શિરસા તેન દ્વારં ષોડશયોજનમ્। પર્વતાભેન પિહિતં તદાઽગમ્યં તતોઽભવત્। ઉત્તરાઃ કુરવસ્તેન ગચ્છન્ત્યદ્ય યથાસુમ્
એ પડેલા માથાથી, પર્વત જેવું એક દ્વાર, જે શોળ યોજન જેટલું પહોળું હતું, અવરોધાઈ ગયું અને ત્યાંથી પસાર થવું અશક્ય બન્યું; ત્યારથી ઉત્તર કુરુઓ આજે જેમ જાય છે તેમ જવા લાગ્યા.
ક્ષિપ્તાક્ષિપ્તા તુ સા શક્તિર્હત્વા શત્રૂન્સહસ્રશઃ। સ્કન્દહસ્તમનુપ્રાપ્તા દૃશ્યતે દેવદાનવૈઃ
એ શક્તિ વારંવાર ફેંકાઈ, અને હજારો શત્રુઓને મારીને, અંતે સ્કંદના હાથમાં પાછી આવી, જે દેવતાઓ અને દૈત્યો સૌએ જોયું.
પ્રાયઃ શરૈર્વિનિહતા મહાસેનેન ધીમતા। શેષા દૈત્યગણા ઘોરા ભીતાસ્ત્રસ્તા દુરાસદૈઃ। સ્કન્દપારિષદૈર્હત્વા ભક્ષિતાશ્ચ સહસ્રશઃ
મહાસેનના તીક્ષ્ણ બાણોથી મોટા ભાગના ભયાનક અને દુર્ગમ દૈત્યો મરી ગયા; બાકી રહેલા દૈત્યો સ્કંદના સેવકો દ્વારા માર્યા અને હજારો સંખ્યામાં ભક્ષી લેવાયા.
દનવાન્ભક્ષયન્તસ્તે પ્રપિબન્તશ્ચ શોણિતમ્। ક્ષણાન્નિર્દાનવં સર્વમકાર્ષુર્ભૃશહર્ષિતાઃ
તેઓ દૈત્યોને ભક્ષી ગયા અને તેમનું લોહી પી ગયા; થોડા જ પળોમાં આખું મેદાન દૈત્યોમુક્ત કરી નાખ્યું અને ખૂબ આનંદિત થયા.
તમાંસીવયથા સૂર્યો વૃક્ષાનગ્નિર્ઘનાન્ખગઃ। તથાસ્કન્દોઽજયચ્છત્રૂન્સ્વેન વીર્યેણ કીર્તિમાન્
જેમ સૂર્ય અંધકાર દૂર કરે છે, અગ્નિ વૃક્ષોને ભસ્મ કરે છે અને પક્ષી વાદળોને વિખેરી નાખે છે, તેમ સ્કંદે પોતાના પરાક્રમથી શત્રુઓને જીત્યા.
સંપૂજ્યમાનસ્ત્રિદશૈરભિવાદ્ય મહેશ્વરમ્। શુશુભે કૃતિકાપુત્રઃ પ્રકીરણાંશુરિવાંશુમાન્
દેવતાઓએ તેમની પૂજા કરી, મહેશ્વરને વંદન કર્યા, અને કૃત્તિકા પુત્ર સ્કંદ ચમકતા ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી જણાયા.
નષ્ટશત્રુર્યદા સ્કન્દઃ પ્રયાતસ્તુ મહેશ્વરમ્। તદાઽબ્રવીન્મહાસેનં પરિષ્વજ્ય પુરંદરઃ
જ્યારે સ્કંદે પોતાના શત્રુઓનો નાશ કરીને મહેશ્વર પાસે ગયા, ત્યારે પુરંદરે મહાસેનને ભેટી અને કહ્યું.
બ્રહ્મદત્તવરઃ સ્કન્દ ત્વયાઽયં મહિષો હતઃ। `હજય્યો યુધિ દેવાનાં દાનવઃ સ મહાબલઃ
સ્કંદ, આ મહિષ તું માર્યો છે, જેને બ્રહ્માએ વરદાન આપ્યું હતું; એ મહાબળવાન દૈત્ય દેવતાઓ માટે યુદ્ધમાં અજેય હતો.
દેવાસ્તૃણસમા યસ્ય વબૂવુર્જયતાંવર। સોઽયં ત્વયા મહાબાહો શમિતો દેવકણ્ટકઃ
જે દૈત્ય સામે દેવતાઓ ઘાસના તણકા સમાન લાગતા, એ દેવતાઓના કાંટાને, બલવાન ભુજાવાળા, તું શાંત કર્યો છે.
શતં મહિષતુલ્યાનાં દાનવાનાં ત્વય રણે। નિહતંદેવશત્રૂણાં યૈર્વયં પૂર્વતાપિતાઃ
મહિષ સમાન બલવાન એવા દૈત્યોના સૈંકડો શત્રુઓને તું યુદ્ધમાં માર્યા, જેમણે અગાઉ અમને બહુ પીડા આપી હતી.
તાવકૈર્ભક્ષિતાશ્ચાન્યે દાનવાઃ શતસઙ્ઘશઃ। અજેયસ્ત્વં રણેઽરીણામુમાપતિરિવ પ્રભુઃ
તારા અનુયાયીઓએ પણ દૈત્યોના અનેક જૂથોને ભક્ષી લીધા; તું યુદ્ધમાં શત્રુઓ માટે અજેય છે, ઉમાપતિ જેવા પ્રભુ છે.
એતત્તે પ્રથમં દેવ ખ્યાતં કર્મ ભવિષ્યતિ। ત્રિષુ લોકેષુ કીર્તિશ્ચ તવાક્ષય્યા ભવિષ્યતિ। વશગાશ્ચ ભવિષ્યનતિ સુરાસ્તવ મહાભુજ
હે દેવ, આ તારો પહેલો પ્રસિદ્ધ કાર્યો ગણાશે; તારી કીર્તિ ત્રણેય લોકમાં અક્ષય રહેશે અને દેવતાઓ તારા વશમાં રહેશે, હે મહાબાહુ.
મહાસેનમેવમુક્ત્વા નિવૃત્તઃ સહ દૈવતૈઃ। અનુજ્ઞાતો ભગવતા ત્ર્યમ્બકેણ શચીપતિઃ
શચીપતિએ મહાસેના સાથે આમ કહ્યું પછી, ત્ર્યંબક ભગવાનની આજ્ઞાથી, દેવતાઓ સાથે પાછા ફર્યા.
ગતો ભદ્રવટંરુદ્રો નિવૃત્તાશ્ચ દિવૌકસઃ। ઉક્તાશ્ચ દેવા રુદ્રેણ સ્કન્દં પશ્યત મામિવ
રુદ્ર ભગવાન ભદ્રવટા ગયા અને દેવતાઓ પણ પાછા ગયા. રુદ્રે દેવોને કહ્યું: 'જેમ તમે મને જુઓ છો, તેમ સ્કંદને પણ જુઓ.'
સ હત્વા દાનવગણાન્પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ। એકાહ્નૈવાજયત્સર્વં ત્રૈલોક્યં વહ્નિનન્દનઃ
વહણે દાનવોને માર્યા પછી, મહર્ષિઓએ પૂજન કરેલો, અગ્નિપુત્રે એક જ દિવસે આખા ત્રણેય લોક જીત્યા.
સ્કન્દસ્ ય ઇદં વિપ્રઃ પઠેજ્જન્મ સમાહિતઃ। `શૃણુયાદ્બ્રાહ્મણેભ્યો યઃ શ્રાવયેદ્વાવિચેતનમ્
હે વિદ્વાન, જે મનથી સ્કંદનું જન્મકથન વાંચે, બ્રાહ્મણો પાસેથી સાંભળે, અથવા અજ્ઞાનીઓને સંભળાવે—
ધનમાયુર્યશો દીપ્તિં પુત્રાઞ્શત્રુજયંતથા'। સપુષ્ટિમિહસંપ્રાપ્ય સ્કન્દસાલોક્યમાપ્નુયાત્
તેને ધન, દીર્ઘ આયુષ્ય, યશ, તેજ, પુત્રો, દુશ્મનો પર વિજય અને અહીં સુખ-સમૃદ્ધિ મળે છે; અને અંતે સ્કંદના દર્શનનો લાભ મળે છે.
ભગવઞ્શ્રોતુમિચ્છામિ નામાનિ ચ મહાત્મનઃ। તરિષુ લોકેષુ યાન્યસ્ય વિખ્યાતાનિ દ્વિજોત્તમ
હે મહાભાગ્યશાળી, હું એ મહાત્માના નામો સાંભળવા ઈચ્છું છું, જે ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
ઇત્યુક્તઃ પાણ્ડવેયેન મહાત્મા ઋષિસન્નિધૌ। ઉવાચ ભગવાંસ્તત્ર માર્કણ્ડેયો મહાતપાઃ
પાંડુપુત્રે એમ કહ્યું ત્યારે, મહર્ષિની હાજરીમાં મહાતપસ્વી, પૂજ્ય માર્કંડેયે ત્યાં ઉત્તર આપ્યો.
આગેયશ્ચૈવ સ્કનદશ્ચ દીપ્તકીર્તિરનામયઃ। મયૂરકેતુર્ધર્માત્મા ભૂતેશો મહિષાર્દનઃ
આગેય, સ્કંદ, તેજસ્વી, નિરોગી, મયૂરધ્વજ, ધર્મપ્રિય, ભૂતોના સ્વામી, મહિષાસુરનો સંહારક—