અરજે વાસસી રક્તે વસાનઃ પાવકાત્મજઃ। ભાતિ દીપ્તવપુઃ શ્રમાન્રક્તાભ્રાભ્યામિવાંશુમાન્
પાવકપુત્ર નિર્વિકાર લાલ વસ્ત્ર પહેરીને, તેજસ્વી કાયાથી તેજમાં ઝગમગે છે, જેમ લાલ વાદળોથી સૂર્યના કિરણો લાલ દેખાય છે.
કુક્કુટશ્ચાગ્નિના દત્તસ્તસ્ કેતુરલંકૃતઃ। રથે સમુચ્છિતો ભાતિ કાલાગ્નિરવ લોહિતઃ
અગ્નિદેવે આપેલો કુકડ એનું ચિહ્ન છે, જે રથ પર શોભાયમાન છે; એ કાળો અગ્નિ જેવો ભયાનક અને લાલ રંગથી ઝગમગે છે.
યા ચેષ્ટા સર્વભૂતાનાં પ્રભા શક્તિર્બલં તથા। અગ્રતસ્તસ્ય સા શક્તિર્દેવાનાં જયવર્ધની
સર્વ પ્રાણીઓમાં જે ગતિ, તેજ, શક્તિ અને બળ છે, એ બધું તેની પાસે મુખ્યરૂપે છે, જે દેવતાઓના વિજયને વધારનાર છે.
વિવેશ કવચં ચાસ્ય શરીરં સહજં તથા। યુધ્યમાનસ્ય દેવસ્ય પ્રાદુર્ભવતિ તત્સદા
એના શરીરમાં જન્મજાત કવચ અને શરીર સમાયેલી છે; જ્યારે પણ એ દેવ યુદ્ધ કરે છે, ત્યારે એ સર્વે સદા પ્રગટ થાય છે.
શક્તિર્ધર્મો બલં તેજઃ કાન્તત્વં સત્યમુન્નતિઃ। બ્રહ્મણ્યત્વમસંમોહો ભક્તાનાં પરિરક્ષણમ્
શક્તિ, ધર્મ, બળ, તેજ, સૌંદર્ય, સત્ય, ઉન્નતિ, બ્રહ્મવિષયક ભક્તિ, સ્પષ્ટતા અને ભક્તોની રક્ષા—
નિકૃન્તનં ચ શત્રૂણાં લોકાનાં ચાભિરક્ષણમ્। સ્કન્દેન સહ જાતાનિ સર્વાણ્યેવ જનાધિપ
શત્રુઓનો વિનાશ અને લોકોની રક્ષા—આ બધું સ્કંદ સાથે જન્મ્યું, હે મનુષ્યોના રાજા.
એવં દેવગણૈઃ સર્વૈઃ સોઽભિષિક્તઃ સ્વલંકૃતઃ। બભૌ પ્રતીતઃ સુમનાઃ પરિપૂર્ણેન્દુદર્શનઃ
આ રીતે સર્વે દેવતાઓએ તેને અભિષેક કરીને અને શોભાવાળી વસ્ત્રોથી સજ્જ કરીને, એ પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી અને આનંદિત દેખાતા હતા.
ઇષ્ટૈઃ સ્વાધ્યાયઘોષૈશ્ચ દેવતૂર્યવરૈરપિ। દેવગન્ધર્વગીતૈશ્ચ સર્વૈરપ્સરસાં ગણૈઃ
ઇચ્છિત સ્વાધ્યાયના પઠન, દેવવાદ્યના ધ્વનિ, ગંધર્વોના ગીતો અને સર્વે અપ્સરાઓના સંગીતથી,
એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિસ્તુષ્ટૈર્હૃષ્ટૈઃ સ્વલંકૃતઃ। [સુસંવૃતઃ પિશાચાનાં ગણૈર્દેવગણૈસ્તથા।] ક્રીડન્ભાતિ તદા દેવૈરભિષિક્તશ્ચ પાવકિઃ
અને અનેક અન્ય આનંદિત અને શોભિત લોકો સાથે, પિશાચો અને દેવતાઓના સમૂહથી ઘેરાયેલા, એ પાવકપુત્ર દેવતાઓ દ્વારા અભિષેક પામીને રમતા અને ઝગમગતા હતા.
અભિષિક્તં મહાસેનમપશ્યન્ત દિવૌકસઃ। વિનિહત્ય તમઃ સૂર્યં યથૈવાભ્યુદિતં તથા
દેવલોકના રહેવાસીઓએ મહાસેનને અભિષેક પામેલા જોયા, જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થાય છે એમ.
અથૈનમભ્યયુઃ સર્વા દેવસેનાઃ સહસ્રશઃ। અસ્માકં ત્વં પતિરિતિ બ્રુવાણાઃ સર્વતો દિશઃ
પછી સર્વે દેવસેનાઓ હજારોની સંખ્યામાં ચારેય દિશામાંથી આવીને કહ્યું: 'તમે અમારા સ્વામી છો.'
તાઃ સમાસાદ્ય ભગવાન્સર્વભૂતગણૈર્વૃતઃ। અર્ચિતસ્તુ સ્તુતશ્ચૈવ સાન્ત્વયામાસ તા અપિ
તેમને મળીને, સર્વે પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલા ભગવાનની પૂજા અને સ્તુતિ કરી અને એ દેવસેનાઓને પણ આશ્વાસન આપ્યું.
શતક્રતુશ્ચાભિષિચ્ય સ્કન્દં સેનાપતિં તદા। સસ્માર તાં દેવસેનાં યા સા તેન વિમોક્ષિતા
પછી ઇન્દ્રે સ્કંદને સેના પ્રમુખ તરીકે અભિષેક કર્યો અને જે દેવસેના તેની દ્વારા મુક્ત થઈ હતી, તેને યાદ કરી.
અયં તસ્યાઃ પતિર્નૂનં વિહિતો બ્રહ્મણા સ્વયમ્। સંચિન્ત્ય ત્વાનયામાસ દેવસેનાં હ્યલંકૃતામ્
નિશ્ચિતપણે, બ્રહ્માએ પોતે તેને તેનો પતિ બનાવ્યો છે; આવું વિચારી, તેણે સુંદર રીતે શોભાયમાન દેવસેના અહીં લાવી.
સ્કન્દં પ્રોવાચ બલભિદિયં કન્યા સુરોત્તમ। અજાતે ત્વયિ નિર્દિષ્ટા તવ પત્ની સ્વયંભુવા
ઇન્દ્રે સેના વિઘ્ન કરનાર સ્કંદને કહ્યું: 'દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આ કન્યા સ્વયંભૂએ તારી પત્ની તરીકે નિર્ધારિત કરી હતી, એ પણ તું જન્મે એ પહેલાં.'
તસ્માત્ત્વમસ્યા વિધિવત્પાણિં મન્ત્રપુરસ્કૃતમ્। ગૃહાણ દક્ષિણં દેવ્યાઃ પાણિના પદ્મવર્ચસા
એથી, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે, મંત્રોચ્ચારથી પવિત્ર થયેલો તેનો જમણો હાથ, કમળ જેવો તેજસ્વી તારો હાથ પકડી, દેવીનો પાણિગ્રહણ કર.
એવમુક્તઃ સ જગ્રાહ તસ્યાઃ પાણિં યથાવિધિ। બૃહસ્પતિર્મન્ત્રવિદ્ધિ જજાપ ચ જુહાવ ચ
આ રીતે કહેતાં, સ્કંદે વિધિ અનુસાર તેનો હાથ પકડી લીધો; મંત્રો જાણનારા બૃહસ્પતિએ મંત્રોચ્ચાર કર્યા અને હોળી અર્પણ કરી.
એવં સ્કન્દસ્ય મહિષીં દેવસેનાં વિદુર્જનાઃ। ષષ્ઠીં યાં બ્રાહ્મણાઃ પ્રાહુર્લક્ષ્મીમાસાં સુખપ્રદામ્
આ રીતે લોકો દેવસેનાને સ્કંદની રાણી તરીકે ઓળખે છે, જેને બ્રાહ્મણો ષષ્ટી, લક્ષ્મી અને સ્ત્રીઓને સુખ આપનારી કહે છે.
સિનીબાલીં કુહૂં ચૈવ સદ્વૃત્તિમપરાજિતામ્। `ઇત્યેવમાદિભિર્દેવી નામભિઃ પરિકીર્ત્યતે
તેને સિનીવાલી, કુહૂ, સદવૃત્તિ અને અપરાજિતા જેવા અનેક નામોથી પણ પૂજવામાં આવે છે, હે દેવી.
યદા સ્કન્દઃ પતિર્લબ્ધઃ શાશ્વતો દેવસેનયા। તદા તમાશ્રયલ્લક્ષ્મીઃ સ્વયં દેવી શરીરિણી
જ્યારે દેવસેના માટે સ્કંદ શાશ્વત પતિ બન્યા, ત્યારે લક્ષ્મી સ્વયં, દેવી સ્વરૂપે, સ્કંદને આશ્રય આપી.
શ્રીજુષ્ટઃ પઞ્ચમીસ્કન્દસ્તસ્માચ્છ્રીઃ પઞ્ચમી સ્મૃતા। ષષ્ઠ્યાં કૃતાર્થોઽભૂદ્યસ્થાત્તસ્માત્ષષ્ઠી મહાતિધિઃ
લક્ષ્મીથી યુક્ત સ્કંદને 'પંચમી' કહેવાય છે, અને છઠ્ઠા દિવસે સફળતા મળતાં તેને 'ષષ્ટી' મહાતિથિ તરીકે ઓળખાય છે.
શ્રિયા જુષ્ટં મહાસેનં દેવસેનાપતીકૃતમ્। સપ્તર્ષિપત્નયઃ ષડ્ દેવ્યસ્તત્સકાશમથાગમન્
લક્ષ્મીથી શોભાયમાન અને દેવસેના પ્રમુખ બનેલા મહાસેન પાસે પછી સપ્તર્ષિની છ પત્નીઓ આવી.
ઋષિભિઃ સંપરિત્યક્તા ધર્મયુક્તા મહાવ્રતાઃ। દ્રુતમાગમ્ય ચોચુસ્તા દેવસેનાપતિં પ્રભુમ્
ઋષિઓએ છોડી દઈ, ધર્મનિષ્ઠ અને મહાવ્રતવાળી એ સ્ત્રીઓ ઝડપથી આવી અને દેવસેના પ્રમુખ પ્રભુને સંબોધ્યા.
વયં પુત્ર પરિત્યક્તાં ભર્તૃભિર્દેવસંમિતૈઃ। અકારણાદ્રુષા તૈસ્તુ પુણ્યસ્થાનાત્પરિચ્યુતાઃ
'હે પ્રભુ, અમને પતિઓએ, જે દેવ સમાન છે, કોઈ કારણ વિના ક્રોધથી ત્યજી દીધી, અને અમને પુણ્યસ્થાનમાંથી દૂર કરી દીધી.'
અસ્માભિઃ કિલ જાતસ્ત્વમિતિ કેનાપ્યુદાહૃતમ્। તત્સત્યમેતત્સંશ્રુત્ય તસ્માન્નસ્ત્રાતુમર્હસિ
'કોઈએ કહ્યું છે કે, તું અમારામાંથી જન્મ્યો છે; આ સત્ય સાંભળી, હવે અમારો રક્ષણ કરવું તારો ધર્મ છે.'
અક્ષયશ્ચ ભવેત્સ્વર્ગસ્ત્વત્પ્રસાદાદ્ધિ નઃ પ્રભો। ત્વાં પુત્રં ચાપ્યભીપ્સામઃ કૃત્વૈતદનૃણો ભવ
'હે પ્રભુ, તારી કૃપાથી અમને સ્વર્ગ કદી ખૂટે નહીં અને તને પુત્ર રૂપે મેળવવાની અમારી ઇચ્છા છે—આ ઇચ્છા પૂર્ણ કરી, અમારો ઋણ ઉતાર.'
માતરો હિ ભવત્યો મે સુતો વોઽહમનિન્દિતાઃ। યદ્વાપીચ્છત તત્સર્વં સંભવિષ્યતિ વસ્તથા
'તમે ખરેખર મારી માતાઓ છો અને હું તમારો પુત્ર છું, હે નિર્દોષીઓ; તમે જે ઇચ્છો તે બધું જરૂર પૂરું થશે.'
વિવક્ષન્તં તતઃ શક્રં કિં કાર્યમિતિ સોઽબ્રવીત્। ઉક્તઃ સ્કન્દેન બ્રૂહિતિ સોઽબ્રવીદ્વાસવસ્તતઃ
પછી, જ્યારે ઇન્દ્ર કહેવા ઇચ્છતો હતો, ત્યારે સ્કંદે પૂછ્યું: 'શું કરવું?' સ્કંદના પ્રશ્ને, વાસવએ ઉત્તર આપ્યો.
અભિજિત્સ્પર્ધમાના તુ રોહિણ્યા કન્યસી સ્વસા। ઇચ્છન્તી જ્યેષ્ઠતાં દેવી તપસ્તપ્તું વનં ગતા
'અભિજિત, રોહિણીની નાની બહેન, તેના સાથે પ્રતિસ્પર્ધા કરતી અને વડીલપણું મેળવવા ઇચ્છતી, તપ કરવા વનમાં ગઈ.'
તત્ર મૂઢોસ્મિ ભદ્રં તે નક્ષત્રં ગગનાચ્ચ્યુતમ્। કાલં ત્વિમં પરં સ્કન્દ બ્રહ્મણા સહ ચિન્તય
'ત્યાં હું મૂંઝાયો છું, હે શુભે, કારણ કે એક નક્ષત્ર આકાશમાંથી પડી ગયું છે; હે સ્કંદ, આ સમય વિશે બ્રહ્મા સાથે વિચારો.'