દાનવાનાં વિનાશાય દેવાનામર્થસિદ્ધયે। ગોબ્રાહ્મણહિતાર્થાય સૈનાપત્યેઽભિષિઞ્ચ મામ્
દાનવોના વિનાશ માટે, દેવતાઓના હિત માટે અને ગાય તથા બ્રાહ્મણોના કલ્યાણ માટે, મને સેનાપતિ તરીકે અભિષેક કર.
સોઽભિષિક્તો મઘવતા સર્વૈર્દેવગણૈઃ સહ। અતીવ શુશુભે તત્ર પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ
પછી મઘવંત અને બધા દેવતાઓએ મળીને તેનો અભિષેક કર્યો; મહર્ષિઓએ પૂજ્ય બનાવીને ત્યાં તે ખૂબ તેજસ્વી લાગ્યો.
તત્ર તત્કાઞ્ચનં છત્રં ધ્રિયમાણં વ્યરોચત। તથૈવ સુસમિદ્ધસ્ય પાવકસ્યાત્મમણ્ડલમ્
ત્યાં તેના ઉપર ધારવામાં આવેલું સોનાનું છત્ર તેજ પમાડતું હતું; એ જ રીતે પ્રજ્વલિત અગ્નિના તેજસ્વી મંડળે પણ કાંતિ પમાડી.
વિશ્વકર્મકૃતા ચાસ્ય દિવ્યા માલા હિરણ્મયી। આબદ્ધા ત્રિપુરઘ્નેન સ્વયમેવ યશસ્વિના
વિશ્વકર્માએ બનાવેલી દૈવી સોનાની માળા, ત્રિપુરવિનાશક એ યશસ્વી દેવતાએ પોતે તેના ગળે પહેરાવી.
આગમ્ય મનુજવ્યાઘ્ર સહ દેવ્યા પરંતપ। અર્ચયામાસ સુપ્રીતો ભગવાન્ગોવૃષધ્વજઃ
પાર્વતીજી સાથે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પરાક્રમી મહારાજ ત્યાં આવ્યા અને આનંદપૂર્વક નંદીધ્વજ ભગવાનની પૂજા કરી.
રુદ્રમગ્નિં દ્વિજાઃ પ્રાહૂ રુદ્રસૂનુસ્તતસ્તુ સઃ। `કીર્ત્યતે સુમહાતેજાઃ કુમારોઽદ્ભુતદર્શનઃ
બ્રાહ્મણોએ રુદ્ર અને અગ્નિદેવને બોલાવ્યા; ત્યારબાદ રુદ્રપુત્ર, જે મહાન તેજસ્વી અને અદ્ભુત રૂપ ધરાવનારો છે, તેને કુમાર કહેવાય છે.
રુદ્રેણ શુક્રમુત્સૃષ્ટં તચ્છ્વેતઃ પર્વતોઽભવત્। પાવકસ્યેનદ્રિયં શ્વેતે કૃત્તિકાભિઃ કૃતં નગે
રુદ્રજીનું વિજ બીજ જ્યારે બહાર પડ્યું, ત્યારે તે સફેદ પર્વત બની ગયું; એ સફેદ પર્વત પર અગ્નિદેવનું નિવાસકક્ષ કૃત્તિકાઓએ બનાવ્યું.
પૂજ્યમાનં તુ રુદ્રેણ દૃષ્ટ્વા સર્વેદિવૌકસઃ। રુદ્રસૂનું તતઃ પ્રાહુર્ગુહં ગુણવતાંવરમ્
રુદ્રજીની પૂજા થતા જોઈને, સર્વે દેવતાઓએ રુદ્રપુત્રને 'ગુહ' નામે સંબોધન કર્યું, જે ગુણોમાં સર્વોત્તમ છે.
અનુપ્રવિશ્ય રુદ્રેણ વહ્નિં જાતો હ્યયં શિશુઃ। તત્ર જાતસ્તતઃ સ્કન્દો રુદ્રસૂનુસ્તતોઽભવત્
રુદ્રજી અગ્નિમાં પ્રવેશ્યા અને ત્યાં એ બાળક જન્મ્યું; એ જ સ્થળે સ્કંદનો જન્મ થયો અને એ રીતે રુદ્રપુત્ર કહેવાયા.
રુદ્રસ્ય વહ્નેઃ સ્વાહાયાઃ ષણ્ણાં સ્ત્રીણાં ચ તેજસા। જાતઃ સ્કન્દઃ સુરશ્રેષ્ઠો રુદ્રસૂનુસ્તતોઽભવત્
રુદ્ર, અગ્નિ, સ્વાહા અને છ સ્ત્રીઓના તેજથી સ્કંદ જન્મ્યા, જે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને રુદ્રપુત્ર કહેવાયા.
અરજે વાસસી રક્તે વસાનઃ પાવકાત્મજઃ। ભાતિ દીપ્તવપુઃ શ્રમાન્રક્તાભ્રાભ્યામિવાંશુમાન્
પાવકપુત્ર નિર્વિકાર લાલ વસ્ત્ર પહેરીને, તેજસ્વી કાયાથી તેજમાં ઝગમગે છે, જેમ લાલ વાદળોથી સૂર્યના કિરણો લાલ દેખાય છે.
કુક્કુટશ્ચાગ્નિના દત્તસ્તસ્ કેતુરલંકૃતઃ। રથે સમુચ્છિતો ભાતિ કાલાગ્નિરવ લોહિતઃ
અગ્નિદેવે આપેલો કુકડ એનું ચિહ્ન છે, જે રથ પર શોભાયમાન છે; એ કાળો અગ્નિ જેવો ભયાનક અને લાલ રંગથી ઝગમગે છે.
યા ચેષ્ટા સર્વભૂતાનાં પ્રભા શક્તિર્બલં તથા। અગ્રતસ્તસ્ય સા શક્તિર્દેવાનાં જયવર્ધની
સર્વ પ્રાણીઓમાં જે ગતિ, તેજ, શક્તિ અને બળ છે, એ બધું તેની પાસે મુખ્યરૂપે છે, જે દેવતાઓના વિજયને વધારનાર છે.
વિવેશ કવચં ચાસ્ય શરીરં સહજં તથા। યુધ્યમાનસ્ય દેવસ્ય પ્રાદુર્ભવતિ તત્સદા
એના શરીરમાં જન્મજાત કવચ અને શરીર સમાયેલી છે; જ્યારે પણ એ દેવ યુદ્ધ કરે છે, ત્યારે એ સર્વે સદા પ્રગટ થાય છે.
શક્તિર્ધર્મો બલં તેજઃ કાન્તત્વં સત્યમુન્નતિઃ। બ્રહ્મણ્યત્વમસંમોહો ભક્તાનાં પરિરક્ષણમ્
શક્તિ, ધર્મ, બળ, તેજ, સૌંદર્ય, સત્ય, ઉન્નતિ, બ્રહ્મવિષયક ભક્તિ, સ્પષ્ટતા અને ભક્તોની રક્ષા—
નિકૃન્તનં ચ શત્રૂણાં લોકાનાં ચાભિરક્ષણમ્। સ્કન્દેન સહ જાતાનિ સર્વાણ્યેવ જનાધિપ
શત્રુઓનો વિનાશ અને લોકોની રક્ષા—આ બધું સ્કંદ સાથે જન્મ્યું, હે મનુષ્યોના રાજા.
એવં દેવગણૈઃ સર્વૈઃ સોઽભિષિક્તઃ સ્વલંકૃતઃ। બભૌ પ્રતીતઃ સુમનાઃ પરિપૂર્ણેન્દુદર્શનઃ
આ રીતે સર્વે દેવતાઓએ તેને અભિષેક કરીને અને શોભાવાળી વસ્ત્રોથી સજ્જ કરીને, એ પૂર્ણચંદ્ર જેવો તેજસ્વી અને આનંદિત દેખાતા હતા.
ઇષ્ટૈઃ સ્વાધ્યાયઘોષૈશ્ચ દેવતૂર્યવરૈરપિ। દેવગન્ધર્વગીતૈશ્ચ સર્વૈરપ્સરસાં ગણૈઃ
ઇચ્છિત સ્વાધ્યાયના પઠન, દેવવાદ્યના ધ્વનિ, ગંધર્વોના ગીતો અને સર્વે અપ્સરાઓના સંગીતથી,
એતૈશ્ચાન્યૈશ્ચ બહુભિસ્તુષ્ટૈર્હૃષ્ટૈઃ સ્વલંકૃતઃ। [સુસંવૃતઃ પિશાચાનાં ગણૈર્દેવગણૈસ્તથા।] ક્રીડન્ભાતિ તદા દેવૈરભિષિક્તશ્ચ પાવકિઃ
અને અનેક અન્ય આનંદિત અને શોભિત લોકો સાથે, પિશાચો અને દેવતાઓના સમૂહથી ઘેરાયેલા, એ પાવકપુત્ર દેવતાઓ દ્વારા અભિષેક પામીને રમતા અને ઝગમગતા હતા.
અભિષિક્તં મહાસેનમપશ્યન્ત દિવૌકસઃ। વિનિહત્ય તમઃ સૂર્યં યથૈવાભ્યુદિતં તથા
દેવલોકના રહેવાસીઓએ મહાસેનને અભિષેક પામેલા જોયા, જેમ સૂર્ય ઉગે ત્યારે અંધકાર દૂર થાય છે એમ.
અથૈનમભ્યયુઃ સર્વા દેવસેનાઃ સહસ્રશઃ। અસ્માકં ત્વં પતિરિતિ બ્રુવાણાઃ સર્વતો દિશઃ
પછી સર્વે દેવસેનાઓ હજારોની સંખ્યામાં ચારેય દિશામાંથી આવીને કહ્યું: 'તમે અમારા સ્વામી છો.'
તાઃ સમાસાદ્ય ભગવાન્સર્વભૂતગણૈર્વૃતઃ। અર્ચિતસ્તુ સ્તુતશ્ચૈવ સાન્ત્વયામાસ તા અપિ
તેમને મળીને, સર્વે પ્રાણીઓથી ઘેરાયેલા ભગવાનની પૂજા અને સ્તુતિ કરી અને એ દેવસેનાઓને પણ આશ્વાસન આપ્યું.
શતક્રતુશ્ચાભિષિચ્ય સ્કન્દં સેનાપતિં તદા। સસ્માર તાં દેવસેનાં યા સા તેન વિમોક્ષિતા
પછી ઇન્દ્રે સ્કંદને સેના પ્રમુખ તરીકે અભિષેક કર્યો અને જે દેવસેના તેની દ્વારા મુક્ત થઈ હતી, તેને યાદ કરી.
અયં તસ્યાઃ પતિર્નૂનં વિહિતો બ્રહ્મણા સ્વયમ્। સંચિન્ત્ય ત્વાનયામાસ દેવસેનાં હ્યલંકૃતામ્
નિશ્ચિતપણે, બ્રહ્માએ પોતે તેને તેનો પતિ બનાવ્યો છે; આવું વિચારી, તેણે સુંદર રીતે શોભાયમાન દેવસેના અહીં લાવી.
સ્કન્દં પ્રોવાચ બલભિદિયં કન્યા સુરોત્તમ। અજાતે ત્વયિ નિર્દિષ્ટા તવ પત્ની સ્વયંભુવા
ઇન્દ્રે સેના વિઘ્ન કરનાર સ્કંદને કહ્યું: 'દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, આ કન્યા સ્વયંભૂએ તારી પત્ની તરીકે નિર્ધારિત કરી હતી, એ પણ તું જન્મે એ પહેલાં.'
તસ્માત્ત્વમસ્યા વિધિવત્પાણિં મન્ત્રપુરસ્કૃતમ્। ગૃહાણ દક્ષિણં દેવ્યાઃ પાણિના પદ્મવર્ચસા
એથી, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે, મંત્રોચ્ચારથી પવિત્ર થયેલો તેનો જમણો હાથ, કમળ જેવો તેજસ્વી તારો હાથ પકડી, દેવીનો પાણિગ્રહણ કર.
એવમુક્તઃ સ જગ્રાહ તસ્યાઃ પાણિં યથાવિધિ। બૃહસ્પતિર્મન્ત્રવિદ્ધિ જજાપ ચ જુહાવ ચ
આ રીતે કહેતાં, સ્કંદે વિધિ અનુસાર તેનો હાથ પકડી લીધો; મંત્રો જાણનારા બૃહસ્પતિએ મંત્રોચ્ચાર કર્યા અને હોળી અર્પણ કરી.
એવં સ્કન્દસ્ય મહિષીં દેવસેનાં વિદુર્જનાઃ। ષષ્ઠીં યાં બ્રાહ્મણાઃ પ્રાહુર્લક્ષ્મીમાસાં સુખપ્રદામ્
આ રીતે લોકો દેવસેનાને સ્કંદની રાણી તરીકે ઓળખે છે, જેને બ્રાહ્મણો ષષ્ટી, લક્ષ્મી અને સ્ત્રીઓને સુખ આપનારી કહે છે.
સિનીબાલીં કુહૂં ચૈવ સદ્વૃત્તિમપરાજિતામ્। `ઇત્યેવમાદિભિર્દેવી નામભિઃ પરિકીર્ત્યતે
તેને સિનીવાલી, કુહૂ, સદવૃત્તિ અને અપરાજિતા જેવા અનેક નામોથી પણ પૂજવામાં આવે છે, હે દેવી.
યદા સ્કન્દઃ પતિર્લબ્ધઃ શાશ્વતો દેવસેનયા। તદા તમાશ્રયલ્લક્ષ્મીઃ સ્વયં દેવી શરીરિણી
જ્યારે દેવસેના માટે સ્કંદ શાશ્વત પતિ બન્યા, ત્યારે લક્ષ્મી સ્વયં, દેવી સ્વરૂપે, સ્કંદને આશ્રય આપી.