સ તેનાભિહતો દીર્ણો ગિરિઃ શ્વેતોઽચલૈઃ સહ। પલાયત મહીં ત્યક્ત્વા ભીતસ્તસ્માન્મહાત્મનઃ
એ પ્રહારથી સફેદ પર્વત અને તેની આસપાસના પર્વતો ફાટી ગયા અને એ મહાત્મા સામે ભયથી ધરતી છોડી ભાગી ગયા.
તતઃ પ્રવ્યથિતા ભૂમિર્વ્યશીર્યત સમન્તતઃ। આર્તા સ્કન્દં સમાસાદ્ય પુનર્બલવતી બભૌ
પછી ધરતી ડરીને અને સર્વત્ર ફાટી પડી, પીડામાં સ્કંદના આશ્રયે આવી અને ફરીથી બલવાન બની.
પર્વતાશ્ચ નમસ્કૃત્યતમેવ પૃથિવીં ગતાઃ। અથૈનમભજલ્લોકઃ સ્કન્દં શુક્લસ્ય પઞ્ચમીમ્
પર્વતો પણ નમન કરીને ધરતી પર આવી ગયા; પછી સમગ્ર જગતએ શુક્લ પક્ષની પાંચમી તિથીએ સ્કંદનું પૂજન કર્યું.
તસ્મિઞ્જાતે મહાસત્ત્વે મહાસેને મહાબલે। સમુત્તસ્થુર્મહોત્પાતા ઘોરરૂપાઃ પૃથગ્વિધાઃ ।। 1
જ્યારે એ મહાસત્તાવાન, મહાસેન, મહાબલવાન જન્મ્યો, ત્યારે અનેક પ્રકારના ભયાનક અને અદ્દભુત અપશકુન ઊભા થયા.
સ્ત્રીપુંસોર્વિપરીતં ચ તથા દ્વન્દ્વાનિ યાનિ ચ। ગ્રહા દીપ્તા દિશઃ ખં ચ રરાસ ચ મહી ભૃશમ્
સ્ત્રી અને પુરુષના સ્વભાવમાં ઉલટફેર થયો, અને એ જ રીતે બધાં જ પ્રકારનાં દ્વંદ્વો દેખાયા. ગ્રહો તેજસ્વી રીતે ઝગમગ્યા, દિશાઓ, આકાશ અને ધરતી પણ ખૂબ જ ધ્રુજવા લાગી.
ઋષયશ્ચ મહાઘોરાન્દૃષ્ટ્વોત્પાતાન્સમન્તતઃ। અકુર્વઞ્શાન્તિમુદ્વિગ્ના લોકાનાં લોકભાવનાઃ
મહાન અને ભયંકર ઋષિઓએ ચારે બાજુ ફેલાયેલા આ અશુભ સંકેતો જોઈને, જગતની કલ્યાણ માટે ચિંતિત થઈ, શાંતિના વિધિઓ કર્યા.
નિવસન્તિ વને યે તુ તસ્મિંશ્ચૈત્રરથે જનાઃ। તેઽબ્રુવન્નેષ નોઽનર્થઃ પાવકેનાહૃતો મહાન્। સંગમ્ય ષડ્ભિઃ પત્નીભિઃ સપ્તર્ષીણામિતિ સ્મ હ
ચૈત્રરથ વનમાં રહેતા લોકો બોલ્યા, 'આ મોટો અનર્થ અમારે પર અગ્નિ દ્વારા આવ્યો છે, જે સત્તરૃષિઓની છ પત્નીઓ સાથે સંકળાઈ ગયો હતો.'
અપરે ગરુડીમાહુસ્તયાઽનર્થોઽયમાહૃતઃ। યૈર્દૃષ્ટા સા તદા દેવી તસ્યા રૂપેણ ગચ્છતી
બીજાઓએ કહ્યું કે, 'આ અનર્થ ગરુડીના કારણે થયો છે, કારણ કે જેમણે તેને ત્યારે એ સ્વરૂપે જતા જોયા હતા, એ દેવી જ આ રીતે આવી હતી.'
ન તુ તત્સ્વાહયા કર્મ કૃતંજાનાતિ વૈ જનઃ
પણ લોકો જાણતા નથી કે આ કાર્ય સ્વાહાએ કર્યું છે.
સુપર્ણી તુ વચઃ શ્રુત્વા મમાયં તનયસ્ત્વિતિ। ઉપગમ્ય શનૈઃ સ્કન્દમાહાહં જનની તવ
સુપર્ણીએ આ વાતો સાંભળી કહ્યું, 'આ તો મારો દીકરો છે,' અને ધીરે ધીરે સ્કંદ પાસે જઈને કહ્યું, 'હું તારી માતા છું.'
અથ સપ્તર્ષયઃ શ્રુત્વા જાતં પુત્રં મહૌજસમ્। તત્યજુઃ ષટ્ તદા પત્નીર્વિના દેવીમરુન્ધતીમ્। ષડ્ભિરેવ તદા જાતમાહુસ્તદ્વનવાસિનઃ
પછી જ્યારે સત્તરૃષિઓએ સાંભળ્યું કે મહાન તેજવાળો પુત્ર જન્મ્યો છે, ત્યારે છ ઋષિઓએ પોતાની પત્નીઓને, દેવી અરુંધતી સિવાય, ત્યજી દીધી; અને વનમાં રહેતા લોકોએ કહ્યું કે એ છમાંથી જન્મ્યો છે.
સપ્તર્ષીનાહ ચ સ્વાહા મમ પુત્રોઽયમિત્યુત। અહં હેતુર્નૈતદેવમિતિ રાજન્પુનઃ પુનઃ
સ્વાહાએ સત્તરૃષિઓને કહ્યું, 'આ મારો પુત્ર છે,' પણ રાજા, તેણે વારંવાર કહ્યું, 'આમાં હું કારણ છું, પત્નીઓ નહીં.'
વિશ્વામિત્રસ્તુ કૃત્વેષ્ટિં સપ્તર્ષીણાં મહામુનિઃ। પાવકં કામસંતપ્તમદૃષ્ટઃ પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્। તત્તેન નિખિલં સર્વમવબુધ્ય યથાતથમ્
વિશ્વામિત્ર મહામુનિએ સત્તરૃષિઓ માટે યજ્ઞ કર્યો; પછી તેણે અજાણ્યા રીતે, કામથી પ્રેરિત થઈ, અગ્નિના પાછળ ગયો અને એ રીતે બધું સાચું જાણ્યું.
વિશ્વામિત્રસ્તુ પ્રથમં કુમારં શરણં ગતઃ। સ્તવં દિવ્યં સંપ્રચક્રે મહાસેનસ્ ચાપિ સઃ
વિશ્વામિત્ર સૌપ્રથમ એ બાળક પાસે શરણ ગયો અને મહાસેન માટે દિવ્ય સ્તુતિ રચી.
મઙ્ગલાનિ ચ સર્વાણિ કૌમારાણિ ત્રયોદશ। જાતકર્માદિકાસ્તસ્ ક્રિયાશ્ચક્રે મહામુનિઃ
મહામુનિએ બાળક માટે જન્મકર્મ સહિત ત્રેસઠ શુભ વિધિઓ કર્યા.
પડ્વક્રસ્ય તુ માંહાત્મ્યં કુક્કુટસ્ય તુ સાધનમ્। શક્ત્યા દેવ્યાઃ સાધનં ચ તથા પારિષદામષિ
તેણે મોરનું મહાત્મ્ય સ્થાપ્યું, કુકડનું મહત્વ દર્શાવ્યું, દેવીની શક્તિથી સિદ્ધિ અને એના પરિષદોના સિદ્ધિ પણ સ્થાપી.
વિશ્વામિત્રશ્ચકારૈતત્કર્મ લોકહિતાય વૈ। તસ્માદૃષિઃ કુમારસ્ વિશ્વામિત્રોઽભવત્પ્રિયઃ
વિશ્વામિત્રે આ બધાં કાર્યો જગતના હિત માટે કર્યા; તેથી ઋષિ, કુમારને પ્રિય બન્યા.
અન્વજાનાચ્ચ સ્વાહાયા રૂપાન્યત્વં મહામુનિઃ। અબ્રવીચ્ચ મુનીન્સર્વાનનાપરાધ્યન્તિ વૈ સ્ત્રિયઃ। શ્રુત્વા તુ તત્વતસ્તસ્માત્તે પત્નીઃ સર્વતોત્યજન્
મહામુનિએ સ્વાહાના વિવિધ રૂપોને ઓળખ્યા અને બધા ઋષિઓને કહ્યું, 'સ્ત્રીઓ કોઈ દોષ કરતી નથી.' એ વાત સાંભળી, તેમણે સર્વત્ર પોતાની પત્નીઓને ત્યજી દીધી.
સ્કન્દં શ્રુત્વા તદા દેવા વાસવં સહિતાઽબ્રુવન્। અવિષહ્યં વલં સ્કન્દં જહિ શક્રાશુ માચિર્
પછી દેવતાઓએ સ્કંદ વિશે સાંભળી, વાસવ સાથે કહ્યું, 'સ્કંદની શક્તિ અસહ્ય છે; હે શક્ર, તું તરત જ તેને સંહાર.'
યદિ વા ન નિહંસ્યેનમદ્યેન્દ્રોઽયં ભવિષ્યતિ। ત્રૈલોક્યં સન્નિગૃહ્યાસ્માંસ્ત્વાં ચ શક્ર મહાબલા
'જો તું આજે તેને ન મારે, તો એ ઇન્દ્ર બની જશે; એ ત્રણે લોક, અમને અને તને, હે શક્ર, પોતાની મહાશક્તિથી વશ કરી લેશે.'
સ તાનુવાચ વ્યથિતો વાલોઽયં સુમહાબલઃ। સ્રષ્ટારમપિ લોકાનાં યુધિ વિક્રમ્ય નાશયેત્। [ન બાલમુત્સહે હન્તુમિતિ શક્રઃ પ્રભાષતે
તેને સાંભળી, શક્ર ચિંતિત થઈ બોલ્યા, 'આ બાળક બહુ જ શક્તિશાળી છે; એ યુદ્ધમાં પોતાની શક્તિથી જગતના સર્જનહારને પણ નાશ કરી શકે. હું બાળકને મારવાની હિંમત રાખતો નથી,' એમ શક્રે કહ્યું.
તેઽબ્રુવન્નાસ્તિ તે વીર્યં યત એવં પ્રભાસે।] સર્વાસ્ત્વદ્યાભિગચ્છન્તુ સ્કન્દં લોકસ્ય માતરઃ
ત્યારે તેઓ બોલ્યા, 'તારી પાસે શક્તિ નથી, એટલે તું આવું બોલે છે. આજે જગતની બધી માતાઓ સ્કંદ પાસે જાય.'
કામવીર્યા ઘ્નન્તુ ચૈનં તથેત્યુક્ત્વા ચ તા યયુઃ। તમપ્રતિબલં દૃષ્ટ્વા વિષણ્ણવદનાસ્તુ તાઃ
"કામની શક્તિ એને નાશ કરે" એમ કહીને, એ સ્ત્રીઓ ત્યાંથી ચાલીને ગઈ. જ્યારે એણે એને કોઈ સમાન શક્તિ વગર જોયો, ત્યારે એમના ચહેરા ઉદાસ થઈ ગયા.
અશક્યોઽયંવિચિન્ત્યૈવં તમેવ શરણં યયુઃ। ઊચુશ્ચૈનં ત્વમસ્માકં પુત્રોઽસ્માભિર્ધૃતંજગત્
એવો વિચાર કર્યો કે "આને હરાવી શકાય તેમ નથી," એટલે એ બધાએ એના શરણમાં જઈને કહ્યું: "તુ અમારો દીકરો છે, આ જગત અમારાથી જ ટકી રહ્યું છે."
અભિનન્દ્ય તતઃ સર્વાઃ પ્રસ્નુતાઃ સ્નેહવિક્લબાઃ। [તાસાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પાતુકામઃ સ્તનાન્પ્રભુઃ]
પછી, બધી માતાઓ પ્રેમથી છલકાઈને અને લાગણીથી નમ થઈ, આનંદિત થઈ. એમના શબ્દો સાંભળી, ભગવાને એમના સ્તન પીવા ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.
તાઃ સંપૂજ્ય મહાસેનઃકામાંશ્ચાસાં પ્રદાય સઃ। અપશ્યદગ્નિમાયાન્તં પિતરં બલિનાં બલી
મહાસેનએ એમને સન્માન આપ્યું અને એમની ઈચ્છાઓ પૂરી કરી. પછી, એ મહાબળવાને પોતાના પિતા અગ્નિને આવે છે એમ જોયું.
સ તુ સંપૂજિતસ્તેન સહ માતૃગણેન હ। પરિવાર્ય મહાસેનં રક્ષમાણઃ સ્થિતઃ શિવઃ
એના દ્વારા સન્માનિત થઈને, માતાઓના સમૂહ સાથે, શિવએ મહાસેનને ઘેરીને ઉભા રહીને એની રક્ષા કરી.
સર્વાસાં યા તુ માતૄણાં નારી ક્રોધસમુદ્ભવા। ધાત્રી સ્વપુત્રવત્સ્કન્દં શૂલહસ્તાઽભ્યરક્ષત
બધી માતાઓમાં, જે સ્ત્રી ક્રોધથી જન્મી હતી, એ ધાત્રી પોતાના દીકરા જેવો સ્કંદની શૂળ હાથમાં લઈને રક્ષા કરતી હતી.
લોહિતસ્યોદધેઃ કન્યા ક્રૂરા લોહિતભોજના। પરિષ્વજ્ય મહાસેનં પુત્રવત્પર્યરક્ષત
લાલ દરિયાની ક્રૂર અને લોહી પીતી દીકરીએ મહાસેનને દીકરા જેવો ભેળવીને એની રક્ષા કરી.
અગ્નિર્ભૂત્વા નૈગમેયશ્છાગવક્રો બહુપ્રજઃ। રમયામાસ શૈલસ્તં બાલં ક્રીડનકૈરિવ
અગ્નિરૂપે, છાગમુખ નૈગમેય, અનેક સંતાનોવાળા, એ પર્વત પરના બાળકને રમકડાંથી આનંદિત કરતો હતો.