તત્સ્કન્નં તેજસા તત્રસંવૃતંજનયત્સુતમ્। ઋષિભિઃ પૂજિતં સ્કન્નમનયન્સ્કન્દતાં તતઃ
તેમાં જે તેજ ભળ્યું હતું, એથી એક પુત્ર જન્મ્યો, ઋષિઓએ તેને સન્માન આપ્યો, અને એ પછી સ્કંદ તરીકે ઓળખાયો.
ષટ્શિરા દ્વિગુણશ્રોત્રો દ્વાદશાક્ષિભૂજક્રમઃ। એકગ્રીવસ્ત્વેકકાયઃ કુમારઃ સમપદ્યત
એ બાળક છ મસ્તકવાળો, બારેક આંખો, બમણા કાન, એક જ ગળું અને શરીર સાથે જન્મ્યો.
દ્વિતીયાયામભિવ્યક્તસ્તૃતીયાયાં શિશુર્બભૌ। અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસંભૂતશ્ચતુર્થ્યામભવદ્ગુહઃ
બીજે દિવસે એ પ્રગટ થયો; ત્રીજે દિવસે બાળક તરીકે તેજસ્વી થયો; ચોથા દિવસે એના અંગો-ઉપાંગો બની ગયા અને એ ગુહા થયો.
લોહિતાભ્રેણ મહતા સંવૃતઃ સહ વિદ્યુતા। લોહિતાભ્રે સુમહતિ ભાતિ સૂર્ય ઇવોદિતઃ
એ મહાન લાલ વાદળ અને વીજળીથી ઢંકાયેલો હતો; એ ઉગતા સૂર્ય જેવો વિશાળ લાલ વાદળમાં તેજ પાથરતો હતો.
ગૃહીતં તુ ધનુસ્તેન વિપુલં રોમહર્ષણમ્। ન્યસ્તં યત્રિપુરઘ્નેન સુરારિવિનિકૃન્તનમ્
એણે એક વિશાળ, રોમાંચક ધનુષ્ય ઉપાડ્યું, જે ત્રિપુરવિનાશક દ્વારા મૂકાયું હતું અને દેવોના દુશ્મનોને નાશ કરવા યોગ્ય હતું.
તદ્ગૃહીત્વા ધનુઃશ્રેષ્ઠં નનાદ બલવાંસ્તદા। સંમોહયન્નિમાઁલ્લોકાન્ગુહસ્ત્રીન્સચરાચરાન્
એ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય લઈને, શક્તિશાળી ગુહાએ ગર્જના કરી, અને બધા લોક, ગુહાની સ્ત્રીઓ તથા ચાલતા-અચલ બધા જીવોને મોહિત કરી દીધા.
તસ્ તં નિનદં શ્રુત્વા મહામેઘૌઘનિઃસ્વનમ્। ઉત્પેતતુર્મહાનાગૌ ચિત્રશ્ચૈરાવતશ્ચ હ
તે ગર્જના સાંભળી, જે ભારે મેઘોના ગજ્જન જેવી હતી, બંને મહાન હાથીઓ, ચિત્ર અને ઐરાવત, એક સાથે ઉછળી પડ્યા.
તાવાપતન્તૌ સંપ્રેક્ષ્યસ બાલોઽર્કસમદ્યુતિઃ। દ્વાભ્યાં ગૃહીત્વા પાણિભ્યાં શક્તિં ચાન્યેન પાણિના
એ બંને દોડી આવતા જોઈ, તે તેજસ્વી છોકરો, જે સૂર્ય સમાન ઝળહળતો હતો, બંનેને પોતાના હાથમાં પકડી લીધા અને બીજા હાથથી શક્તિ પણ ઉપાડી લીધી.
અપરેણાગ્નિદાયાદસ્તામ્રચૂડં ભુજેન સઃ। મહાકાયમુપશ્લિષ્ટં કુક્કુટં બલિનાં વરમ્। ગૃહીત્વા વ્યનદદ્ભીમં ચિક્રીડ ચ મહાભુજઃ
બીજા હાથથી અગ્નિના વંશજએ તાંબાના કાંડા વાળું, વિશાળ શરીર ધરાવતું અને બલવાન કૂકડ, જે બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ હતો, તેને ભેટી પકડી લીધો, ભયાનક ગર્જના કરી અને આનંદથી રમવા લાગ્યો.
દ્વાભ્યાં ભુજાભ્યાં બલવાન્ગૃહીત્વા શઙ્ખમુત્તમમ્। પ્રાધ્માપયત્ ભૂતાનાં ત્રાસનં બલિનામપિ। દ્વાભ્યાં ભુજાભ્યામાકાશં બહુશો નિજઘાન
બે હાથથી બલવાને ઉત્તમ શંખ પકડીને ફૂંક્યો, જેના અવાજથી પણ બલવાન જીવોમાં ભય છવાઈ ગયો; અને બંને હાથથી વારંવાર આકાશ પર પ્રહાર કર્યો.
ક્રીડન્ભાતિ મહાસેનસ્ત્રીંલ્લોકાન્વદનૈઃ પિવન્। પર્વતાગ્રેઽપ્રમેયાત્મા રશ્મિમાનુદયે યથા
રમતા રમતા મહાસેન એવો તેજ પમાડતો હતો, જાણે પોતાના મુખથી ત્રણેય લોકને પી જતો હોય, પર્વતની ટોચ પર, જેનું સ્વરૂપ અપરિમિત હતું, એ ઉગતા સૂર્ય જેવો દેખાતો હતો.
સ તસ્ પર્વતસ્યાગ્રે નિષણ્ણોઽદ્ભુતવિક્રમઃ। વ્યલોકયદમેયાત્મા મુખૈર્નાનાવિધૈર્દિશઃ
એ અદ્ભુત પરાક્રમી, પર્વતની ટોચ પર બેઠો, અનેક મુખથી સર્વ દિશાઓમાં નજર ફેરવી રહ્યો હતો, જેનું સ્વરૂપ કોઈ માપી શકે તેમ નહોતું.
સ પશ્યન્વિવિધાન્ભાવાંશ્ચકાર નિનદં પુનઃ। તસ્ય તં નિનદં શ્રુત્વા ન્યપતન્બહુધા જનાઃ। ભીતાશ્ચોદ્વિગ્રમનસસ્તમેવ શરણં યયુઃ
એ વિવિધ જીવોને જોઈને ફરી ગર્જના કરી; એ ગર્જના સાંભળી અનેક લોકો ડરીને પડી ગયા અને ભયથી અને ઉદ્વિગ્ન મનથી એના શરણે ગયા.
યે તું સંશ્રિતા દેવં નાનાવર્ણાસ્તદા જનાઃ। તાનપ્યાહુઃ પારિષદાન્બ્રાહ્મણાઃ સુમહાબલાન્
જે વિવિધ રંગના લોકો એ દેવના આશ્રયમાં આવ્યા હતા, તેઓ પણ મહાબલવાન બ્રાહ્મણો તરીકે એના પરિષદ તરીકે ઓળખાયા.
સ તૂત્થાય મહાબાહુરુપસાન્ત્વ્ય ચ તાઞ્જનાન્। ધનુર્વિકૃષ્ય વ્યસૃજદ્બાણાઞ્શ્વેતે મહાગિરૌ
પછી એ મહાબાહુ ઊભો થયો, એ લોકોને શાંતવના આપી, ધનુષ ખેંચી સફેદ મહાપર્વત પર તીરો છોડ્યા.
વિભેદ સ શરૈઃ શૈલં ક્રૌઞ્ચં હિમવતઃ સુતમ્। તેન હંસાશ્ચ ગૃધ્રાશ્ચ મેરું ગચ્છન્તિ પર્વતમ્
એણે પોતાના તીરો વડે હિમવંતનો પુત્ર ક્રૌંચ પર્વત ફાડી નાખ્યો; એથી હંસો અને ગૃધ્રો મેરુ પર્વત તરફ ગયા.
સ વિશીર્ણોઽપતચ્છૈલો ભૃશમાર્તસ્વરાવ્રુવન્
એ ફાટેલો પર્વત ભારે પીડામાં ચીસો પાડી નીચે પડ્યો.
તસ્મિન્નિપતિતે ત્વન્યે નેદુઃ શૈલા ભૃશં ભયાત્। `ઘોરમાર્તસ્વરં ચક્રુર્દૃષ્ટ્વા ક્રૌઞ્ચં વિદારિતમ્
પર્વત પડી ગયો ત્યારે બીજા પર્વતો ભારે ભયથી ગર્જના કરવા લાગ્યા અને ક્રૌંચને ફાટેલો જોઈ ભયાનક પીડાની ધ્વનિ કરી.
સતં નાદં ભૃશાર્તાનાં શ્રુત્વાઽપિ બલિનાંવરઃ। ન પ્રાવ્યધદમેયાત્મા શક્તિમુદ્યમ્ય ચાનદત્
એ બધાની ભારે પીડાની ગર્જના સાંભળી છતાં, બલવાનોમાં શ્રેષ્ઠ અને અપરિમિત સ્વરૂપ ધરાવનાર, અચળ રહ્યો; એણે શક્તિ ઊંચકી અને ગર્જના કરી.
સા તદા વિમલા શક્તિઃ ક્ષિપ્તા તેન મહાત્મના। બિભેદ શિખરં ઘોરં શ્વેતસ્ તરસા ગિરેઃ
પછી એ મહાત્માએ ફેંકેલી નિર્મળ શક્તિએ, ઝડપથી સફેદ પર્વતની ભયાનક ટોચને ભેદી નાખી.
સ તેનાભિહતો દીર્ણો ગિરિઃ શ્વેતોઽચલૈઃ સહ। પલાયત મહીં ત્યક્ત્વા ભીતસ્તસ્માન્મહાત્મનઃ
એ પ્રહારથી સફેદ પર્વત અને તેની આસપાસના પર્વતો ફાટી ગયા અને એ મહાત્મા સામે ભયથી ધરતી છોડી ભાગી ગયા.
તતઃ પ્રવ્યથિતા ભૂમિર્વ્યશીર્યત સમન્તતઃ। આર્તા સ્કન્દં સમાસાદ્ય પુનર્બલવતી બભૌ
પછી ધરતી ડરીને અને સર્વત્ર ફાટી પડી, પીડામાં સ્કંદના આશ્રયે આવી અને ફરીથી બલવાન બની.
પર્વતાશ્ચ નમસ્કૃત્યતમેવ પૃથિવીં ગતાઃ। અથૈનમભજલ્લોકઃ સ્કન્દં શુક્લસ્ય પઞ્ચમીમ્
પર્વતો પણ નમન કરીને ધરતી પર આવી ગયા; પછી સમગ્ર જગતએ શુક્લ પક્ષની પાંચમી તિથીએ સ્કંદનું પૂજન કર્યું.
તસ્મિઞ્જાતે મહાસત્ત્વે મહાસેને મહાબલે। સમુત્તસ્થુર્મહોત્પાતા ઘોરરૂપાઃ પૃથગ્વિધાઃ ।। 1
જ્યારે એ મહાસત્તાવાન, મહાસેન, મહાબલવાન જન્મ્યો, ત્યારે અનેક પ્રકારના ભયાનક અને અદ્દભુત અપશકુન ઊભા થયા.
સ્ત્રીપુંસોર્વિપરીતં ચ તથા દ્વન્દ્વાનિ યાનિ ચ। ગ્રહા દીપ્તા દિશઃ ખં ચ રરાસ ચ મહી ભૃશમ્
સ્ત્રી અને પુરુષના સ્વભાવમાં ઉલટફેર થયો, અને એ જ રીતે બધાં જ પ્રકારનાં દ્વંદ્વો દેખાયા. ગ્રહો તેજસ્વી રીતે ઝગમગ્યા, દિશાઓ, આકાશ અને ધરતી પણ ખૂબ જ ધ્રુજવા લાગી.
ઋષયશ્ચ મહાઘોરાન્દૃષ્ટ્વોત્પાતાન્સમન્તતઃ। અકુર્વઞ્શાન્તિમુદ્વિગ્ના લોકાનાં લોકભાવનાઃ
મહાન અને ભયંકર ઋષિઓએ ચારે બાજુ ફેલાયેલા આ અશુભ સંકેતો જોઈને, જગતની કલ્યાણ માટે ચિંતિત થઈ, શાંતિના વિધિઓ કર્યા.
નિવસન્તિ વને યે તુ તસ્મિંશ્ચૈત્રરથે જનાઃ। તેઽબ્રુવન્નેષ નોઽનર્થઃ પાવકેનાહૃતો મહાન્। સંગમ્ય ષડ્ભિઃ પત્નીભિઃ સપ્તર્ષીણામિતિ સ્મ હ
ચૈત્રરથ વનમાં રહેતા લોકો બોલ્યા, 'આ મોટો અનર્થ અમારે પર અગ્નિ દ્વારા આવ્યો છે, જે સત્તરૃષિઓની છ પત્નીઓ સાથે સંકળાઈ ગયો હતો.'
અપરે ગરુડીમાહુસ્તયાઽનર્થોઽયમાહૃતઃ। યૈર્દૃષ્ટા સા તદા દેવી તસ્યા રૂપેણ ગચ્છતી
બીજાઓએ કહ્યું કે, 'આ અનર્થ ગરુડીના કારણે થયો છે, કારણ કે જેમણે તેને ત્યારે એ સ્વરૂપે જતા જોયા હતા, એ દેવી જ આ રીતે આવી હતી.'
ન તુ તત્સ્વાહયા કર્મ કૃતંજાનાતિ વૈ જનઃ
પણ લોકો જાણતા નથી કે આ કાર્ય સ્વાહાએ કર્યું છે.
સુપર્ણી તુ વચઃ શ્રુત્વા મમાયં તનયસ્ત્વિતિ। ઉપગમ્ય શનૈઃ સ્કન્દમાહાહં જનની તવ
સુપર્ણીએ આ વાતો સાંભળી કહ્યું, 'આ તો મારો દીકરો છે,' અને ધીરે ધીરે સ્કંદ પાસે જઈને કહ્યું, 'હું તારી માતા છું.'