વિનિઃસૃત્ય યયૌ વહ્નિઃ પાર્શ્વતો વિધિવત્પ્રભુઃ। આગમ્યાહવનીયં વૈ તૈર્દ્વિજૈર્મન્ત્રતો હુતમ્
પછી અગ્નિ ભગવાન વિધિ પ્રમાણે બાજુમાંથી બહાર આવ્યા અને તે દ્વિજોએ મંત્રોચ્ચાર સાથે જે હવન કર્યું હતું, તે યજ્ઞકુંડ પાસે આવીને સ્વીકાર્યું.
સતત્ર વિવિધં હવ્યં પ્રતિગૃહ્યહુતાશનઃ। ઋષિભ્યો ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રાયચ્છત દિવૌકસામ્
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં હવનકુંડમાં અગ્નિદેવે વિવિધ પ્રકારના હવન સ્વીકારીને ઋષિઓ માટે દેવતાઓને અર્પણ કર્યા.
નિષ્ક્રામંશ્ચાપ્યપશ્યત્સ પત્નીસ્તેષાં મહાત્મનામ્। સ્વેષ્વાસતેષૂપવિષ્ટાઃ સ્નાયન્તીશ્ચ યથાસુસ્વમ્
પછી જ્યારે અગ્નિદેવ બહાર નીકળતા હતા, ત્યારે તેમણે તે મહાત્મા ઋષિઓની પત્નીઓએ પોતાના-પોતાના આસન પર બેઠેલી અને યોગ્ય રીતે સ્નાન કરતી જોઈ.
રુક્મવેદિનિભાસ્તાસ્તુ ચન્દ્રલેખા ઇવામલાઃ। હુતાશનાર્ચિઃપ્રતિમાઃ સર્વાસ્તારા ઇવાદ્ભુતાઃ
બધી સ્ત્રીઓ સોનાના યજ્ઞકુંડ જેવી તેજસ્વી, ચાંદની રેખા જેવી નિર્મળ, અગ્નિની જ્વાળા જેવી પ્રકાશમય અને તારાઓ જેવી અદ્ભુત લાગતી હતી.
સ તત્રતેન મનસા બભૂવ ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ। પત્નીર્દૃષ્ટ્વા દ્વિજેન્દ્રાણાં વહ્નિઃ કામવશં યયૌ
આ જોઈને અગ્નિદેવના મનમાં ઇન્દ્રિયો ઉથલપાથલ થઈ ગઈ; અને તે દ્વિજશ્રેષ્ઠોની પત્નીઓને જોઈને તેઓ કામના વશ થઈ ગયા.
ભૂયઃ સંચિન્તયામાસ ન ન્યાય્યં ક્ષુભિતો હ્યહમ્। સાધ્વ્યઃ પત્ન્યો દ્વિજેન્દ્રાણામકામા કામયામ્યહમ્
પછી તેમણે વિચાર્યું: 'હું આમ ઉથલપાથલ થઈને પણ, આ સર્વોત્તમ અને નિષ્કામ બ્રાહ્મણપત્નીઓની ઈચ્છા કરું, એ યોગ્ય નથી.'
નૈતાઃ શક્યા મયા દ્રષ્ટું સ્પ્રષ્ટું વાઽપ્યનિમિત્તતઃ। ગાર્હપત્યં સમાવિશ્ય તસ્માત્પશ્યામ્યભીક્ષ્ણશઃ
'મારે એમને કારણ વિના જોવું કે સ્પર્શવું યોગ્ય નથી; તેથી હું ઘરાગ્નિમાં પ્રવેશતાં વારંવાર એમને જોઈ લઉં છું.'
સંસ્પૃશન્નિવ સર્વાસ્તાઃ શિખાભિઃ કાઞ્ચનપ્રભાઃ। પશ્યમાનશ્ચ મુમુદે ગાર્હપત્યં સમાશ્રિતઃ
સોનાની જેમ તેજસ્વી જ્વાળાઓથી જાણે સર્વેને સ્પર્શી રહ્યો હોય તેમ, અને એમને નિહાળી રહ્યો હોય તેમ, અગ્નિદેવ ઘરાગ્નિમાં રહી આનંદ પામતા હતા.
નિરુધ્ય તત્રસુચિરમેવં વહ્નિર્વનં ગતઃ। મનસ્તાસુ વિનિક્ષિપ્ય કામયાનો વરાઙ્ગનાઃ
પછી લાંબા સમય સુધી પોતાને સંયમમાં રાખીને, અગ્નિદેવનું મન એ સ્ત્રીઓમાં જ અટકી ગયું અને તે શ્રેષ્ઠાંગનાઓની કામનાથી વન તરફ ચાલ્યા ગયા.
કામસંતપ્તહૃદયો દેહત્યાગે વિનિશ્ચિતઃ। અલાભે બ્રાહ્મણસ્ત્રીણામગ્નિર્વનમુપાગમત્
કામથી હૃદય દઝાઈ ગયેલું, બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓની પ્રાપ્તિ ન થતાં અને શરીર ત્યાગવાનો નિશ્ચય કરીને, અગ્નિદેવ વનમાં ગયા.
સ્વાહા તં દક્ષદુહિતા પ્રથમાઽકામયત્તદા। સા તસ્ય ચ્છિદ્રમન્વૈચ્છચ્ચિરાત્પ્રભૃતિભામિની
એ સમયે દક્ષપુત્રી સ્વાહાએ પહેલે અગ્નિદેવને ઈચ્છ્યા; તે તેજસ્વિ સ્ત્રીએ લાંબા સમયથી અવસર શોધ્યો હતો.
સા તં જ્ઞાત્વા યથાવત્તુ વર્હિં વનમુપાગતમ્। તત્ત્વતઃ કામસંતપ્તં ચિન્તયામાસ ભામિની
પછી સ્વાહાએ જાણી લીધું કે અગ્નિદેવ વનમાં ગયા છે અને ખરેખર કામથી દઝાઈ રહ્યા છે; એ તેજસ્વિએ મનમાં વિચાર્યું.
અહં સપ્તર્ષિપત્નીનાં કૃત્વા રૂપાણિ પાવકમ્। કામયિષ્યામિ કામાર્તં તાસાં રૂપેણ મોહિતમ્। એવં કૃતે પ્રીતિરસ્ કામાવાપ્તિશ્ચ મે ભવેત્
'હું સત્તર ઋષિની પત્નીઓના રૂપ ધારણ કરીશ અને કામથી પીડાતા, એમના રૂપથી મોહિત થયેલા અગ્નિદેવને મેળવવા જઈશ. આમ કરવાથી મને તેમનો પ્રેમ અને મારી ઈચ્છાનું ફળ બંને મળશે.'
શિવા ભાર્યા ત્વઙ્ગિરસઃ શીલરૂપગુણાન્વિતા। તસ્યાઃ સા પ્રથમં રૂપં કૃત્વાદેવી જનાધિપ
અંગિરસની પત્ની શિવા, જે ગુણ, રૂપ અને સદાચારથી યુક્ત હતી—તેનું રૂપ દેવીએ સૌપ્રથમ ધારણ કર્યું, હે રાજન.
જગામ પાવકાભ્યાશં તં ચોવાચ વરાઙ્ગના। મામગ્ને કામસંતપ્તાં ત્વં કામયિતુમર્હસિ
પછી તે શ્રેષ્ઠાંગના અગ્નિદેવ પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'હે અગ્નિદેવ, હું કામથી દઝાઈ રહી છું, તમે મને ઈચ્છો.'
કરિષ્યસિ ન ચેદેવં મૃતાં મામુપધારય। `તવાપ્યધર્મઃ સુમહાન્ભવિતા વૈ હુતાશન
'જો તમે એમ નહીં કરો તો મને મૃત સમજો; અને હે અગ્નિદેવ, એ તમારા માટે પણ મોટું પાપ થશે.'
અહમઙ્ગિરસો ભાર્યા શિવા નામ હુતાશન। સખીભિઃ સહિતા પ્રાપ્તા મન્ત્રયિત્વા વિનિશ્ચયમ્
'હું અંગિરસની પત્ની શિવા છું, હે અગ્નિદેવ; હું મારી સખીઓ સાથે મનમાં નિશ્ચય કરીને અહીં આવી છું.'
કથં માં ત્વં વિજાનીષે કામાર્તમિતરાઃ કથમ્। યાસ્ત્વયા કીર્તિતાઃ સર્વાઃ સપ્તર્ષીણાં પ્રિયાઃ સ્ત્રિયઃ
'કેમ તમે મને ઓળખો છો, જે કામથી પીડાઈ રહી છું, અને બીજીઓને કેમ ઓળખો છો? તમે જે સત્તર ઋષિની પ્રિય પત્નીઓનું નામ લીધું છે, એ બધાને?'
અસ્માકં ત્વં પ્રિયો નિત્યં બિભીમસ્તુ વયં તવ। ત્વચ્ચિત્તમિઙ્ગિતૈર્જ્ઞાત્વા પ્રેષિતાઽસ્મિ તવાન્તિકમ્
તમે અમને હંમેશાં પ્રિય છો, અને અમારે પણ તમે પ્રિય છો, બિભીમસ. તમારો મન અને ઈશારો સમજીને, મને તમારી પાસે મોકલવામાં આવી છું.
મૈથુનાયેહ સંપ્રાપ્તા કામાચ્ચૈવ દ્રુતં ચ મામ્। `ઉપયન્તું મહાવીર્ય પૂર્વમેવ ત્વમર્હસિ'। [જામયો માં પ્રતીક્ષન્તે ગમિષ્યામિ હુતાશન]
હું અહીં મિલન માટે, ઇચ્છાથી અને ઉતાવળથી આવી છું; મહાવીર, તમે પહેલા મને મળવા આવો. [મારી સહપત્નીઓ મારી રાહ જોઈ રહી છે; હું અગ્નિમાં જઇશ.]
તતોઽગ્નિરુપયેમે તાં શિવાં પ્રીતિમુદાયુતઃ। પ્રીત્યા દેવી સમાયુક્તા શુક્રં જગ્રાહ પાણિના
પછી અગ્નિએ આનંદપૂર્વક, શુભ સ્ત્રી સાથે મિલન કર્યું. દેવી પ્રેમથી જોડાઈ, હાથમાં બીજ લીધું.
સાઽચિન્તયન્મમેદં યે રૂપં દ્રક્ષ્યન્તિ કાનને। તે બ્રાહ્મણીનામનૃતં દોષં વક્ષ્યન્તિ પાવકે
એ વિચારી: જેઓ વનમાં મારું રૂપ જોશે, તેઓ બ્રાહ્મણપત્નીઓ પર ખોટા આરોપ મૂકી દોષ આપશે, પાવક.
તસ્માદેતદ્રક્ષમાણા ગરુડી સંભવામ્યહમ્। વનાન્નિર્ગમનં ચૈવ સુખં મમ ભવિષ્યતિ
આથી, આને બચાવવા માટે, હું ગરુડીનું રૂપ ધારણ કરીશ. વન છોડવું પણ મારા માટે સરળ રહેશે.
સુપર્ણી સા તદા ભૂત્વા નિર્જગામ મહાવનાત્। અપશ્યત્પર્વતં શ્વેતં શરસ્તમ્બૈઃ સુસંવૃતમ્
પછી એ સુપર્ણી બનીને મહાવનમાંથી બહાર નીકળી. એણે સફેદ પર્વત જોયો, જે ઊંચા તીક્ષ્ણ બાણ જેવા થાંભલાંથી ઢંકાયેલો હતો.
દૃષ્ટીવિષૈઃ સપ્તશીર્ષૈર્ગુપ્તં ભોગિભિરદ્ભુતૈઃ। રક્ષોભિશ્ચ પિશાચૈશ્ચ રૌદ્રૈર્ભૂતગણૈસ્તથા
સાત મસ્તકવાળા, ઝેરભર્યા દૃષ્ટિવાળા અજગરો અને ભયાનક રાક્ષસો, પિશાચો તથા અન્ય ભયાનક ભૂતોથી તે પર્વત રક્ષાયેલો હતો.
રાક્ષસીભિશ્ચ સંપૂર્ણમનેકૈશ્ચ મૃગદ્વિજૈઃ। `નદીપ્રસ્રવણોપેતં નાનાતરુલતાચિતમ્
તે પર્વત રાક્ષસીઓ અને અનેક જંગલી પ્રાણીઓ તથા પક્ષીઓથી ભરેલો હતો, નદીઓના ઝરણાં અને વિવિધ વૃક્ષો-વેલીઓથી શોભતો હતો.
સા તત્ર સહસા ગત્વા શૈલપૃષ્ઠં સુદુર્ગમમ્। પ્રાક્ષિપત્કાઞ્ચને કુણ્ડે શુક્રં સા ત્વરિતા શુભા
એ ત્યાં ઝડપથી ખૂબ જ અઘળા પર્વત શિખરે પહોંચી અને શુભ સ્ત્રીએ તરત જ બીજ સોનાના વાસણમાં નાખ્યું.
શિષ્ટાનામપિ સા દેવી સપ્તર્ષીણાં મહાત્મનામ્। પત્નીસરૂપતાં કૃત્વા રમયામાસ પાવકમ્
એ દેવીએ મહાન સાત ઋષિની પત્નીઓનું રૂપ ધારણ કરી અગ્નિને આનંદ આપ્યો.
દિવ્યરૂપમરુન્ધત્યાઃ કર્તું ન શકિતં તયા। તસ્યાસ્તપઃપ્રભાવેણ ભર્તૃશુશ્રૂષણેન ચ
એ અરુંધતીનું દિવ્ય રૂપ ધારણ કરી શકી નહીં, કારણ કે તેની તપશ્ચર્યાની શક્તિ અને પતિસેવાની અસર હતી.
ષટ્કૃત્વસ્તત્તુ નિક્ષિપ્તમગ્ને રેતઃ કુરુત્તમ। તસ્મન્કુણ્ડે પ્રતિપદિ કામિન્યા સ્વાહયા તદા
કુરુઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ સ્ત્રીએ છ વખત અગ્નિનું બીજ વાસણમાં મૂક્યું; દરેક વખતે ઇચ્છાવાળી સ્ત્રીએ 'સ્વાહા' કહીને ચઢાવ્યું.