એષ રૌદ્રશ્ચસંઘાતો મહાન્યુક્તશ્ચ તેજસા। સોમસ્ય વહ્નિસૂર્યાભ્યામદ્ભુતોઽયં સમાગમઃ
આ ભયાનક સંયોગ છે, મહાન અને તેજથી ભરેલો; ચંદ્ર, અગ્નિ અને સૂર્યનો આ અદ્ભુત મિલન છે.
જનયેદ્યં સુતં સોમઃ સોઽસ્યા દેવ્યાઃ પતિર્ભવેત્। અથાનેકૈર્ગુણૈશ્ચાગ્નિરગ્નિઃ સર્વાશ્ચ દેવતાઃ
જો ચંદ્ર પુત્રને જન્મ આપે તો એ આ દેવીનો પતિ બનશે; અને અગ્નિ અનેક ગુણોથી યુક્ત છે, તથા બધી દેવતાઓ પણ—
એષ ચેઞ્જનયેદ્ગર્ભં સોઽસ્યા દેવ્યાઃ પતિર્ભવેત્। એવં સંચિન્ત્ય ભગવાન્બ્રહ્મલોકં તદા ગતઃ
જો એ ગર્ભને જન્મ આપે તો એ આ દેવીનો પતિ બનશે; આવું વિચારી ભગવાન પછી બ્રહ્મલોકે ગયા.
ગૃહીત્વા દેવસેનાં તાં વવન્દે સ પિતામહમ્। ઉવાચ ચાસ્યા દેવ્યાસ્ત્વં સાધુ શૂરં પતિં દિશા
દેવસેનાને લઈને તેણે પિતામહને વંદન કર્યું અને કહ્યું, 'આ દેવી માટે તમે યોગ્ય અને શૂરવીર પતિ આપો.'
યથૈતચ્ચિન્તિતંકાર્યં ત્વયા દાનવસૂદન। તથા સ ભવિતા ગર્ભો બલવાનુરુવિક્રમઃ
દૈત્યવિનાશક, જેમ તમે મનમાં વિચાર્યું છે, તેમ એ ગર્ભ શક્તિશાળી અને મહાન પરાક્રમી થશે.
સ વિષ્યતિ સેનાનીસ્ત્વયા સહ શતક્રતો। અસ્યા દેવ્યાઃ પતિશ્ચૈવ સ ભવિષ્યતિ વીર્યવાન્
એ તારા સાથે સેના અધિપતિ બનશે, હે ઇન્દ્ર; અને એ આ દેવીનો પરાક્રમી પતિ પણ બનશે.
એતચ્છ્રુત્વા નમસ્તસ્મૈ કૃત્વાઽસૌ મહ કન્યયા। તત્રાભ્યગચ્છદ્દેવેન્દ્રો યત્ર સપ્તર્ષયોઽભવન્
આ સાંભળી, વંદન કરીને, એ મહાન કન્યાને લઈને ઇન્દ્ર ત્યાં ગયો જ્યાં સત્તર ઋષિઓ હતા.
વસિષ્ઠપ્રમુખા મુખ્યા વિપ્રેન્દ્રાઃ સુમહાપ્રભાઃ। ભાગાર્થં તપસોપાત્તં તેષાં સોમં તથાઽધ્વરે
વશિષ્ઠ સહિતના મુખ્ય, તેજસ્વી બ્રાહ્મણોએ યજ્ઞમાં પોતાના હિસ્સા માટે ચંદ્રને પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
પિપાસવો યયુર્દેવાઃ શતક્રતુપુરોગમાઃ। ઇષ્ટિં કૃત્વયતાન્યાયં સુસમિદ્ધે હુતાશને
ઇન્દ્ર સહિતના તરસેલા દેવતાઓ ત્યાં ગયા; યોગ્ય વિધીથી યજ્ઞ કરીને સારી રીતે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં હવન કર્યું.
જુહુવુસ્તે મહાત્માનો હવ્યં સર્વદિવૌકસામ્। સમાહૂતો હુતવહઃસોઽદ્ભુતઃ સૂર્યમણ્ડલાત્
તે મહાન આત્માઓએ સર્વ સ્વર્ગવાસીઓ માટે હવન કર્યું; ત્યારે આશ્ચર્યરૂપે, બોલાવેલા અગ્નિ સૂર્યમંડળમાંથી પ્રગટ થયો.
વિનિઃસૃત્ય યયૌ વહ્નિઃ પાર્શ્વતો વિધિવત્પ્રભુઃ। આગમ્યાહવનીયં વૈ તૈર્દ્વિજૈર્મન્ત્રતો હુતમ્
પછી અગ્નિ ભગવાન વિધિ પ્રમાણે બાજુમાંથી બહાર આવ્યા અને તે દ્વિજોએ મંત્રોચ્ચાર સાથે જે હવન કર્યું હતું, તે યજ્ઞકુંડ પાસે આવીને સ્વીકાર્યું.
સતત્ર વિવિધં હવ્યં પ્રતિગૃહ્યહુતાશનઃ। ઋષિભ્યો ભરતશ્રેષ્ઠ પ્રાયચ્છત દિવૌકસામ્
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યાં હવનકુંડમાં અગ્નિદેવે વિવિધ પ્રકારના હવન સ્વીકારીને ઋષિઓ માટે દેવતાઓને અર્પણ કર્યા.
નિષ્ક્રામંશ્ચાપ્યપશ્યત્સ પત્નીસ્તેષાં મહાત્મનામ્। સ્વેષ્વાસતેષૂપવિષ્ટાઃ સ્નાયન્તીશ્ચ યથાસુસ્વમ્
પછી જ્યારે અગ્નિદેવ બહાર નીકળતા હતા, ત્યારે તેમણે તે મહાત્મા ઋષિઓની પત્નીઓએ પોતાના-પોતાના આસન પર બેઠેલી અને યોગ્ય રીતે સ્નાન કરતી જોઈ.
રુક્મવેદિનિભાસ્તાસ્તુ ચન્દ્રલેખા ઇવામલાઃ। હુતાશનાર્ચિઃપ્રતિમાઃ સર્વાસ્તારા ઇવાદ્ભુતાઃ
બધી સ્ત્રીઓ સોનાના યજ્ઞકુંડ જેવી તેજસ્વી, ચાંદની રેખા જેવી નિર્મળ, અગ્નિની જ્વાળા જેવી પ્રકાશમય અને તારાઓ જેવી અદ્ભુત લાગતી હતી.
સ તત્રતેન મનસા બભૂવ ક્ષુભિતેન્દ્રિયઃ। પત્નીર્દૃષ્ટ્વા દ્વિજેન્દ્રાણાં વહ્નિઃ કામવશં યયૌ
આ જોઈને અગ્નિદેવના મનમાં ઇન્દ્રિયો ઉથલપાથલ થઈ ગઈ; અને તે દ્વિજશ્રેષ્ઠોની પત્નીઓને જોઈને તેઓ કામના વશ થઈ ગયા.
ભૂયઃ સંચિન્તયામાસ ન ન્યાય્યં ક્ષુભિતો હ્યહમ્। સાધ્વ્યઃ પત્ન્યો દ્વિજેન્દ્રાણામકામા કામયામ્યહમ્
પછી તેમણે વિચાર્યું: 'હું આમ ઉથલપાથલ થઈને પણ, આ સર્વોત્તમ અને નિષ્કામ બ્રાહ્મણપત્નીઓની ઈચ્છા કરું, એ યોગ્ય નથી.'
નૈતાઃ શક્યા મયા દ્રષ્ટું સ્પ્રષ્ટું વાઽપ્યનિમિત્તતઃ। ગાર્હપત્યં સમાવિશ્ય તસ્માત્પશ્યામ્યભીક્ષ્ણશઃ
'મારે એમને કારણ વિના જોવું કે સ્પર્શવું યોગ્ય નથી; તેથી હું ઘરાગ્નિમાં પ્રવેશતાં વારંવાર એમને જોઈ લઉં છું.'
સંસ્પૃશન્નિવ સર્વાસ્તાઃ શિખાભિઃ કાઞ્ચનપ્રભાઃ। પશ્યમાનશ્ચ મુમુદે ગાર્હપત્યં સમાશ્રિતઃ
સોનાની જેમ તેજસ્વી જ્વાળાઓથી જાણે સર્વેને સ્પર્શી રહ્યો હોય તેમ, અને એમને નિહાળી રહ્યો હોય તેમ, અગ્નિદેવ ઘરાગ્નિમાં રહી આનંદ પામતા હતા.
નિરુધ્ય તત્રસુચિરમેવં વહ્નિર્વનં ગતઃ। મનસ્તાસુ વિનિક્ષિપ્ય કામયાનો વરાઙ્ગનાઃ
પછી લાંબા સમય સુધી પોતાને સંયમમાં રાખીને, અગ્નિદેવનું મન એ સ્ત્રીઓમાં જ અટકી ગયું અને તે શ્રેષ્ઠાંગનાઓની કામનાથી વન તરફ ચાલ્યા ગયા.
કામસંતપ્તહૃદયો દેહત્યાગે વિનિશ્ચિતઃ। અલાભે બ્રાહ્મણસ્ત્રીણામગ્નિર્વનમુપાગમત્
કામથી હૃદય દઝાઈ ગયેલું, બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓની પ્રાપ્તિ ન થતાં અને શરીર ત્યાગવાનો નિશ્ચય કરીને, અગ્નિદેવ વનમાં ગયા.
સ્વાહા તં દક્ષદુહિતા પ્રથમાઽકામયત્તદા। સા તસ્ય ચ્છિદ્રમન્વૈચ્છચ્ચિરાત્પ્રભૃતિભામિની
એ સમયે દક્ષપુત્રી સ્વાહાએ પહેલે અગ્નિદેવને ઈચ્છ્યા; તે તેજસ્વિ સ્ત્રીએ લાંબા સમયથી અવસર શોધ્યો હતો.
સા તં જ્ઞાત્વા યથાવત્તુ વર્હિં વનમુપાગતમ્। તત્ત્વતઃ કામસંતપ્તં ચિન્તયામાસ ભામિની
પછી સ્વાહાએ જાણી લીધું કે અગ્નિદેવ વનમાં ગયા છે અને ખરેખર કામથી દઝાઈ રહ્યા છે; એ તેજસ્વિએ મનમાં વિચાર્યું.
અહં સપ્તર્ષિપત્નીનાં કૃત્વા રૂપાણિ પાવકમ્। કામયિષ્યામિ કામાર્તં તાસાં રૂપેણ મોહિતમ્। એવં કૃતે પ્રીતિરસ્ કામાવાપ્તિશ્ચ મે ભવેત્
'હું સત્તર ઋષિની પત્નીઓના રૂપ ધારણ કરીશ અને કામથી પીડાતા, એમના રૂપથી મોહિત થયેલા અગ્નિદેવને મેળવવા જઈશ. આમ કરવાથી મને તેમનો પ્રેમ અને મારી ઈચ્છાનું ફળ બંને મળશે.'
શિવા ભાર્યા ત્વઙ્ગિરસઃ શીલરૂપગુણાન્વિતા। તસ્યાઃ સા પ્રથમં રૂપં કૃત્વાદેવી જનાધિપ
અંગિરસની પત્ની શિવા, જે ગુણ, રૂપ અને સદાચારથી યુક્ત હતી—તેનું રૂપ દેવીએ સૌપ્રથમ ધારણ કર્યું, હે રાજન.
જગામ પાવકાભ્યાશં તં ચોવાચ વરાઙ્ગના। મામગ્ને કામસંતપ્તાં ત્વં કામયિતુમર્હસિ
પછી તે શ્રેષ્ઠાંગના અગ્નિદેવ પાસે ગઈ અને કહ્યું: 'હે અગ્નિદેવ, હું કામથી દઝાઈ રહી છું, તમે મને ઈચ્છો.'
કરિષ્યસિ ન ચેદેવં મૃતાં મામુપધારય। `તવાપ્યધર્મઃ સુમહાન્ભવિતા વૈ હુતાશન
'જો તમે એમ નહીં કરો તો મને મૃત સમજો; અને હે અગ્નિદેવ, એ તમારા માટે પણ મોટું પાપ થશે.'
અહમઙ્ગિરસો ભાર્યા શિવા નામ હુતાશન। સખીભિઃ સહિતા પ્રાપ્તા મન્ત્રયિત્વા વિનિશ્ચયમ્
'હું અંગિરસની પત્ની શિવા છું, હે અગ્નિદેવ; હું મારી સખીઓ સાથે મનમાં નિશ્ચય કરીને અહીં આવી છું.'
કથં માં ત્વં વિજાનીષે કામાર્તમિતરાઃ કથમ્। યાસ્ત્વયા કીર્તિતાઃ સર્વાઃ સપ્તર્ષીણાં પ્રિયાઃ સ્ત્રિયઃ
'કેમ તમે મને ઓળખો છો, જે કામથી પીડાઈ રહી છું, અને બીજીઓને કેમ ઓળખો છો? તમે જે સત્તર ઋષિની પ્રિય પત્નીઓનું નામ લીધું છે, એ બધાને?'
અસ્માકં ત્વં પ્રિયો નિત્યં બિભીમસ્તુ વયં તવ। ત્વચ્ચિત્તમિઙ્ગિતૈર્જ્ઞાત્વા પ્રેષિતાઽસ્મિ તવાન્તિકમ્
તમે અમને હંમેશાં પ્રિય છો, અને અમારે પણ તમે પ્રિય છો, બિભીમસ. તમારો મન અને ઈશારો સમજીને, મને તમારી પાસે મોકલવામાં આવી છું.
મૈથુનાયેહ સંપ્રાપ્તા કામાચ્ચૈવ દ્રુતં ચ મામ્। `ઉપયન્તું મહાવીર્ય પૂર્વમેવ ત્વમર્હસિ'। [જામયો માં પ્રતીક્ષન્તે ગમિષ્યામિ હુતાશન]
હું અહીં મિલન માટે, ઇચ્છાથી અને ઉતાવળથી આવી છું; મહાવીર, તમે પહેલા મને મળવા આવો. [મારી સહપત્નીઓ મારી રાહ જોઈ રહી છે; હું અગ્નિમાં જઇશ.]