પતતા તુ તદા કેશી તેન શૃઙ્ગેણ તાડિતઃ। હિત્વા કન્યાં મહાભાગાં પ્રાદ્રવદ્ભૃશપીડિતઃ
પડતા પડતા તે પર્વત શિખરે કેશીને ઘાયલ કર્યો, તેથી તે ખૂબ પીડાયેલો, મહાન યશસ્વી યુવતીને છોડી દઈને ભાગી ગયો.
અપયાતેઽસુરે તસ્મિંસ્તાં કન્યાં વાસવોઽબ્રવીત્। કાસિ કસ્યસિ કિંચેહ કુરુષે ત્વં શુભાનને
જ્યારે એ અસુર ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો, ત્યારે વાસવે યુવતીને પૂછ્યું: તું કોણ છે? કોની દીકરી છે? અને અહીં શું કરે છે, સુંદર મુખવાળી?
અહં પ્રજાપતેઃ કન્યા દેવસેનેતિ વુશ્રુતા। ભગિની મે દૈત્યસેના સા પૂર્વં કોશિના હૃતા
હું પ્રજાપતિની દીકરી છું, અને દેવસેના તરીકે જાણીતી છું; મારી બહેન દૈત્યસેના છે, જેને પહેલાં કેશીએ અપહરણ કરી હતી.
સહૈવાવાં ભગિન્યૌ તુ સખીભિઃ સહ માનસમ્। આગચ્છાવો વિહારાર્થમનુજ્ઞાપ્ય પ્રજાપતિમ્
અમે બંને બહેનો અમારી સખીઓ સાથે આનંદ માટે આ સરોવર પાસે આવ્યા હતા, અને પ્રજાપતિની પરવાનગી લઈને આવ્યા હતા.
નિત્યં ચાવાં પ્રાર્થયતે હર્તું કેશી મહાસુરઃ। ઇચ્છત્યેનં દૈત્યસેના ન ચાહં પાકશાસન
મહાસુર કેશી અમને હંમેશા અપહરણ કરવા ઈચ્છે છે; દૈત્યસેના તેને ઈચ્છે છે, પણ હું નહિ, હે વૃત્રના સંહારક.
સા હૃતાઽનેન ભગવાન્મુક્તાઽહં ત્વદ્બલેન તુ। ત્વયા દેવેન્દ્ર નિર્દિષ્ટં પતિમિચ્છામિ દુર્જયમ્
મારી બહેન તેને લઈ ગયો, પ્રભુ, પણ હું તો તારી શક્તિથી મુક્ત થઈ. હે દેવેન્દ્ર, હું એવો પતિ ઈચ્છું છું જે અપરાજેય હોય, જેમ તું કહ્યું છે.
મમ માતૃષ્વસેયી ત્વં માતા દાક્ષાયણી મમ। આખ્યાતું ત્વહમિચ્છામિ સ્વયમાત્મબલં ત્વયા
તું મારી માતાની બહેનપતિનો દીકરો છે; મારી માતા દક્ષની દીકરી છે. હું તને મારા પોતાના બળ વિશે કહેવા માંગું છું.
અબલાઽહં મહાબાહો પતિસ્તુ બલવાન્મમ। વરદાનાત્પિતુર્ભાવી સુરાસુરનમસ્કૃતઃ
હું તો નબળી છું, હે મહાબાહુ, પણ મારા પતિને પિતાના વરદાનથી મહાન બળવાન અને દેવ-દૈત્ય સૌનું માન પામનાર બનવાનો છે.
કીદૃશં તુ બલંદેવિ પત્યુસ્તવ ભવિષ્યતિ। એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું તવ વાક્યમનિન્દિતે
હે દેવી, તારા પતિને કેવું બળ મળશે? આ વાત હું તારા મુખેથી સાંભળવા ઈચ્છું છું, નિર્દોષે.
દેવદાનવયક્ષાણાં કિન્નરોરગરક્ષસામ્। જેતા યો દુષ્ટદૈત્યાનાં મહાવીર્યો મહાબલઃ
જે દેવ, દાનવ, યક્ષ, કિનર, નાગ અને રાક્ષસો સાથે દુષ્ટ દૈત્યોને જીતશે, અને મહાન બળ અને પરાક્રમ ધરાવતો હશે—
યસ્તુ સર્વાણિ ભૂતાનિ ત્વયા સહ વિજેષ્યતિ। સ હિ મે ભવિતા ભર્તા બ્રહ્મણ્યઃ કીર્તિવર્ધનઃ
જે તારા સાથે મળીને બધા જીવોને જીતશે, એ જ મારા પતિ બનશે, બ્રહ્મણપ્રેમી અને યશવર્ધક.
ઇન્દ્રસ્તસ્યા વચઃ શ્રુત્વા દુઃખિતોઽચિન્તયદ્ભૃશમ્। અસ્યા દેવ્યાઃ પતિર્નાસ્તિ યાદૃશં સંપ્રભાષતે
તેના શબ્દો સાંભળી ઇન્દ્ર ખૂબ દુઃખી થયો અને વિચારવા લાગ્યો: આવી રીતે જેવો પતિ આ દેવી ઈચ્છે છે, એવો તો કોઈ નથી.
અથાપશ્યત્સ ઉદયે ભાસ્કરં ભાસ્કરદ્યુતિઃ। સોમં ચૈવ મહાભાગં પ્રવિશન્તં દિવાકરમ્
પછી, પૂર્વ દિશામાં સૂર્યોદય સમયે, તેજસ્વી સૂર્યને અને મહાન ચંદ્રમાને સૂર્યમંડળમાં પ્રવેશતા તેણે જોયા.
અમાવાસ્યાં પ્રવૃત્તાયાં મુહૂર્તે રૌદ્ર એવ તુ। દેવાસુરં ચ સંગ્રામં સોઽપશ્યદુદયે ગિરૌ
અમાવસ્યા શરૂ થતાં જ, ભયાનક ઘડીએ, તેણે પર્વત ઉપર દેવો અને અસુરો વચ્ચેનું યુદ્ધ ઉગતા સૂર્યની સામે જોયું.
લોહિતૈશ્ચ ઘનૈર્યુક્તાં પૂર્વાં સંધ્યાં શતક્રતુઃ। અપશ્યલ્લોહિતોદં ચ મઘવાન્વરુણાલયમ્
ઇન્દ્રે પૂર્વ દિશાની લાલ વાદળોથી ભરેલી સાંજ જોઈ અને લાલ પાણીવાળું, વરુણનું નિવાસસ્થાન એવા સમુદ્રને પણ જોયું.
ભૃગુભિશ્ચાઙ્ગિરોભ્યશ્ચ હુતં મન્ત્રૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ। હવ્યં ગૃહીત્વા વહ્નિં ચ પ્રવિશન્તં દિવાકરમ્
ભૃગુ અને અંજીરસ વંશજોએ વિવિધ મંત્રોથી હવન કરતા, અને અગ્નિએ તે હવન સ્વીકારી સૂર્યમંડળમાં પ્રવેશતો તેણે જોયો.
પર્વ ચૈવ ચતુર્વિંશં તદા સૂર્યમુપસ્થિતમ્। તથા સૂર્યં વહ્નિગતં સોમં સૂર્યગતં ચ તમ્
ત્યાં ચોવીસમું તિથિનું પર્વ આવ્યું, ત્યારે સૂર્ય પ્રગટ થયો; તેમ અગ્નિ પણ સૂર્યમાં પ્રવેશ્યો અને ચંદ્ર પણ સૂર્યમાં જતો રહ્યો.
સમાલોક્યૈકતામેવ શશિનો ભાસ્કરસ્ય ચ। સમવાયં તુ તં રૌદ્રં દૃષ્ટ્વા શક્રોઽન્વચિન્તયત્
ચંદ્ર અને સૂર્ય એકરૂપ થયા તે મિલન અને એ ભયાનક સંયોગ જોઈને ઇન્દ્રે મનમાં વિચાર કર્યો.
સૂર્યાચન્દ્રમસોર્ઘોરં દૃશ્યતે પરિવેષણમ્। એતસ્મિન્નેવ રાત્ર્યન્તે મહદ્યુદ્ધં તુ શંસતિ
સૂર્ય અને ચંદ્રની આસપાસ ભયાનક પ્રકાશમંડળ દેખાય છે; રાત્રિના અંતે આવું થવું મહાન યુદ્ધનું સંકેત આપે છે.
સરિત્સિન્ધુરપીયં તુ પ્રત્યસૃગ્વાહિની ભૃશમ્। શૃગાલિનયગ્નિવક્રા ચ પ્રત્યાદિત્યં વિરાવિણી
સિંધુ નદી જોરથી ઊલટા વહેવા લાગી અને અગ્નિ જેવી જ્હાંપવાળું શિયાળું સૂર્યની સામે ઊંચે અવાજે બોલ્યું.
એષ રૌદ્રશ્ચસંઘાતો મહાન્યુક્તશ્ચ તેજસા। સોમસ્ય વહ્નિસૂર્યાભ્યામદ્ભુતોઽયં સમાગમઃ
આ ભયાનક સંયોગ છે, મહાન અને તેજથી ભરેલો; ચંદ્ર, અગ્નિ અને સૂર્યનો આ અદ્ભુત મિલન છે.
જનયેદ્યં સુતં સોમઃ સોઽસ્યા દેવ્યાઃ પતિર્ભવેત્। અથાનેકૈર્ગુણૈશ્ચાગ્નિરગ્નિઃ સર્વાશ્ચ દેવતાઃ
જો ચંદ્ર પુત્રને જન્મ આપે તો એ આ દેવીનો પતિ બનશે; અને અગ્નિ અનેક ગુણોથી યુક્ત છે, તથા બધી દેવતાઓ પણ—
એષ ચેઞ્જનયેદ્ગર્ભં સોઽસ્યા દેવ્યાઃ પતિર્ભવેત્। એવં સંચિન્ત્ય ભગવાન્બ્રહ્મલોકં તદા ગતઃ
જો એ ગર્ભને જન્મ આપે તો એ આ દેવીનો પતિ બનશે; આવું વિચારી ભગવાન પછી બ્રહ્મલોકે ગયા.
ગૃહીત્વા દેવસેનાં તાં વવન્દે સ પિતામહમ્। ઉવાચ ચાસ્યા દેવ્યાસ્ત્વં સાધુ શૂરં પતિં દિશા
દેવસેનાને લઈને તેણે પિતામહને વંદન કર્યું અને કહ્યું, 'આ દેવી માટે તમે યોગ્ય અને શૂરવીર પતિ આપો.'
યથૈતચ્ચિન્તિતંકાર્યં ત્વયા દાનવસૂદન। તથા સ ભવિતા ગર્ભો બલવાનુરુવિક્રમઃ
દૈત્યવિનાશક, જેમ તમે મનમાં વિચાર્યું છે, તેમ એ ગર્ભ શક્તિશાળી અને મહાન પરાક્રમી થશે.
સ વિષ્યતિ સેનાનીસ્ત્વયા સહ શતક્રતો। અસ્યા દેવ્યાઃ પતિશ્ચૈવ સ ભવિષ્યતિ વીર્યવાન્
એ તારા સાથે સેના અધિપતિ બનશે, હે ઇન્દ્ર; અને એ આ દેવીનો પરાક્રમી પતિ પણ બનશે.
એતચ્છ્રુત્વા નમસ્તસ્મૈ કૃત્વાઽસૌ મહ કન્યયા। તત્રાભ્યગચ્છદ્દેવેન્દ્રો યત્ર સપ્તર્ષયોઽભવન્
આ સાંભળી, વંદન કરીને, એ મહાન કન્યાને લઈને ઇન્દ્ર ત્યાં ગયો જ્યાં સત્તર ઋષિઓ હતા.
વસિષ્ઠપ્રમુખા મુખ્યા વિપ્રેન્દ્રાઃ સુમહાપ્રભાઃ। ભાગાર્થં તપસોપાત્તં તેષાં સોમં તથાઽધ્વરે
વશિષ્ઠ સહિતના મુખ્ય, તેજસ્વી બ્રાહ્મણોએ યજ્ઞમાં પોતાના હિસ્સા માટે ચંદ્રને પ્રાપ્ત કર્યો હતો.
પિપાસવો યયુર્દેવાઃ શતક્રતુપુરોગમાઃ। ઇષ્ટિં કૃત્વયતાન્યાયં સુસમિદ્ધે હુતાશને
ઇન્દ્ર સહિતના તરસેલા દેવતાઓ ત્યાં ગયા; યોગ્ય વિધીથી યજ્ઞ કરીને સારી રીતે પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં હવન કર્યું.
જુહુવુસ્તે મહાત્માનો હવ્યં સર્વદિવૌકસામ્। સમાહૂતો હુતવહઃસોઽદ્ભુતઃ સૂર્યમણ્ડલાત્
તે મહાન આત્માઓએ સર્વ સ્વર્ગવાસીઓ માટે હવન કર્યું; ત્યારે આશ્ચર્યરૂપે, બોલાવેલા અગ્નિ સૂર્યમંડળમાંથી પ્રગટ થયો.