એતેષુ યસ્તુ વર્તેત સમ્યગેવ દ્વિજોત્તમ। ભવેયુરપ્રયસ્તેન પરિચીર્ણાસ્તુ નિત્યશઃ। ગાર્હસ્થ્યે વર્તમાનસ્ય એષ ધર્મઃ સનાતનઃ
'જે માણસ આ બધાની યોગ્ય રીતે સેવા કરે છે, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તે હંમેશાં તેમની સેવા કરેલી ગણાય છે. ગૃહસ્થ માટે આ જ શાશ્વત ધર્મ છે.'
ગુરૂ નિવેદ્ય વિપ્રાય તૌ માતાપિતરાવુભૌ। પુનરેવ સ ધર્માત્મા વ્યાધો બ્રાહ્મણમબ્રવીત્
પછી ધર્માત્મા વ્યાધે પોતાના માતા-પિતાને બ્રાહ્મણને મળાવ્યા. ત્યારબાદ તેણે ફરીથી બ્રાહ્મણને કહ્યું.
પ્રવૃત્તચક્ષુર્જાતોસ્મિ સંપશ્ય તપસો બલમ્। યદર્થમુક્તોસિ તયા ગચ્છ ત્વં મિથિલામિતિ
'હવે મને સાચી દૃષ્ટિ મળી છે; તપસ્યાનું બળ જોઈ લો. જે હેતુ માટે તમને કહેવાયું છે, એ માટે હવે તમે મિથિલા જાઓ.'
પતિશુશ્રૂષપરયા દાન્તયા સત્યશીલયા। મિથિલાયાં વસન્વ્યાધઃ સ તે ધર્માન્પ્રવક્ષ્યતિ
'મિથિલામાં એક સ્ત્રી રહે છે, જે પતિની સેવા કરવાનું જીવનનું ધ્યેય માને છે, સંયમિત છે અને સત્યવ્રતી છે; એ તમને ધર્મ શીખવશે, વ્યાધ.'
પતિવ્રતાયાઃ સત્યાયાઃ શીલાઢ્યાયા યતવ્રત। સંસ્મૃત્ય વાક્યં ધર્મજ્ઞ ગુણવાનસિ મે મતઃ
પતિવ્રતા, સત્યવંતી, સદાચારવાળી અને સંયમ રાખનાર એવી સ્ત્રીના શબ્દો મને યાદ આવે છે. ધર્મને જાણનાર, તું ખરેખર ગુણવાન છે એમ હું માનું છું.
યત્તયા ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠ નિયુક્તો માં પ્રતિ પ્રભો। દૃષ્ટમેવ તયા સમ્યગેકપત્ન્યા ન સંશયઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પ્રભુ, તું જે કંઈ મને તેના વિષયમાં કહ્યું તે બધું એકપત્ની વ્રત ધરાવતી એ સ્ત્રીએ સાચે જ જોઈ લીધું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ત્વદનુગ્રહબુદ્ધ્યા તુ વિપ્રૈતદ્દર્શિતં મયા। વાક્યં ચ શૃણુ મે તાત યત્તે વક્ષ્યે હિતં દ્વિજ
બ્રાહ્મણ, તારી કૃપાથી જ મેં તને આ બધું બતાવ્યું છે. હવે, પ્યારા, મારી વાત સાંભળ, કારણ કે હું તારા હિતની વાત કહું છું.
ત્વયા ન પૂજિતા માતા પિતા ચ દ્વિજસત્તમ। અનિસૃષ્ટોસિ નિષ્ક્રાન્તો ગૃહાત્તાભ્યામનિનદિત
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું માતા-પિતાને માન આપ્યો નથી; તું એમની પરવાનગી વિના ઘરમાંથી નીકળી ગયો અને એમણે તને ક્યારેય ધિક્કાર્યો પણ નથી.
વેદોચ્ચારણકાર્યાર્થમયુક્તં તત્ત્વયા કૃતમ્। તવ શોકેન વૃદ્ધૌ તાવન્ધીભૂતૌ તપસ્વિનૌ
તારા દ્વારા વેદપાઠ અને તારા કર્તવ્ય યોગ્ય રીતે થયા નથી; તારા શોકથી એ વૃદ્ધ તપસ્વી માતા-પિતા હવે વૃદ્ધ અને અંધ બની ગયા છે.
તૌ પ્રસાદયિતું ગચ્છ મા ત્વાં ધર્મોઽત્યગાદયમ્। તપસ્વી ત્વં મહાત્મા ચ ધર્મે ચ નિરતઃ સદા
તારે હવે એમને મનાવવા જવું જોઈએ; આવી ભૂલથી ધર્મ તને છોડીને ન જાય. તું તપસ્વી અને મહાન આત્મા છે, હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર છે.
સર્વમેતદપાર્થં તે ક્ષિપ્રં તૌ સંપ્રસાદય। `તૌ પ્રસાદ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ યચ્છ્રેયસ્તદવાપ્સ્યસિ
આ બધું તારા માટે વ્યર્થ છે; તું ઝડપથી એમને પ્રસન્ન કર. દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એમને ખુશ કરીને જ તું સાચું કલ્યાણ મેળવશે.
શ્રદ્દધસ્વ મમ બ્રહ્મન્નાન્યથા કર્તુમર્હસિ। યમ્યતામદ્યવિપ્રર્ષે શ્રેયસ્તે કથયામ્યહમ્
બ્રાહ્મણ, મારી વાત પર વિશ્વાસ રાખજે, બીજું કંઈ કરવું યોગ્ય નથી. મહાન ઋષિ, આજે હું તારા સર્વોત્તમ હિતની વાત કહું છું.
યદેતદુક્તં ભવતા સર્વં સત્યમસંશયમ્। પ્રીતોસ્મિ તવ ભદ્રં તે ધર્માચારગુણાન્વિત
તમે જે કહ્યું તે બધું નિર્વિવાદ સત્ય છે. હું તારા પર પ્રસન્ન છું—તને શુભ થાય—તારામાં ધર્માચાર અને ગુણો છે.
દૈવતપ્રતિમો હિ ત્વં યસ્ત્વં ધર્મમનુવ્રતઃ। પુરાણં શાશ્વતં દિવ્યં દુષ્પ્રાપમકૃતાત્મભિઃ
તું ખરેખર દેવતાસમાન છે, કારણ કે તું ધર્મમાં સ્થિર છે—એ ધર્મ પ્રાચીન, શાશ્વત, દિવ્ય છે અને જે આત્માને જીતે છે તેને જ મળે છે.
માતાપિત્રોઃ સકાશં હિ ગત્વાત્વં દ્વિજસત્તમ। અતન્દ્રિતઃ કુરુ ક્ષિપ્રંમાતાપિત્રોર્હિ પૂજનમ્। અતઃ પરમહં ધર્મં નાન્યં પશ્યામિ કંચન
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું માતા-પિતાની પાસે જઈ, વિલંબ કર્યા વિના તત્પરતાથી એમની સેવા કર. આ સિવાય હું બીજું કોઈ ધર્મ નથી જાણતો.
ઇહાહમાગતો દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા મે સંગતં ત્વયા। ઈદૃશા દુર્લભા લોકે નરા ધર્મપ્રદર્શકાઃ
સૌભાગ્યથી હું અહીં આવ્યો છું અને તારા સાથે મુલાકાત થઈ. ધર્મનો માર્ગ બતાવનારા એવા મનુષ્યો જગતમાં અતિ દુર્લભ છે.
એકોનરસહસ્રેષુ ધર્મવાનવિદ્યતે ન વા। પ્રીતોસ્મિ તવસત્યેન ભદ્રં તે પુરુષર્ષભ
હજારોમાં કદાચ એક માણસ ધર્મનિષ્ઠ મળે, કદાચ એ પણ નહીં. તારી સત્યનિષ્ઠા જોઈને હું પ્રસન્ન છું—તને શુભ થાય, પુરુષશ્રેષ્ઠ.
પતમાનોઽદ્યનરકે ભવતાઽસ્મિ સમુદ્ધૃતઃ। ભવિતવ્યમથૈવં ચ યદ્દૃષ્ટોસિ મયાઽનઘ
આજે જ્યારે હું નરકમાં પડી રહ્યો હતો ત્યારે તું મને ઉગાર્યો. નિશ્ચયે એવું જ થવાનું હતું કે તું મને મળે, નિર્દોષ one.
રાજા યયાતિર્દૌહિત્રૈઃ પતિતસ્તારિતો યથા। સદ્ભિઃ પુરુષશાર્દૂલ તથાઽહં ભવતા ત્વિહ
જેમ રાજા યયાતિને પૌત્રોએ ઉગાર્યા હતા, તેમ પુરુષશ્રેષ્ઠ, તું પણ મને અહીં બચાવ્યો છે.
માતાપિતૃભ્યાં શુશ્રૂષાં કરિષ્યે વચનાત્તવ। નાકૃતાત્મા વેદયતિ ધર્માધર્મવિનિશ્ચયમ્
તારી આજ્ઞાથી હું માતા-પિતાની સેવા કરીશ. જે પોતાને જીતતો નથી, તે ધર્મ અને અધર્મને ઓળખી શકતો નથી.
દુર્જ્ઞેયઃ શાશ્વતો ધર્મઃ શૂદ્રયોનૌ હિ વર્તતા। ન ત્વાં શૂદ્રમહં મન્યે ભવિતવ્યં હિ કારણમ્
શાશ્વત ધર્મ સમજવો અઘરો છે, ખાસ કરીને શૂદ્રકુળમાં જન્મેલા માટે. છતાં હું તને શૂદ્ર માનતો નથી; કારણ કે એ તો ભાગ્યનો પ્રશ્ન છે.
યેન કર્મવિશેષેણ પ્રાપ્તેયં શૂદ્રતા ત્વયા। એતામિચ્છામિ વિજ્ઞાતું તત્ત્વેન તવ શૂદ્રતામ્। કામયાનસ્ મે શંસ સર્વં ત્વં પ્રયતાત્મવાન્
કઈ ખાસ કરમથી તારે આ શૂદ્ર જન્મ મળ્યો એ હું જાણવું ઇચ્છું છું. તું આત્મસંયમી છે, મને બધું સાચું-સાચું કહેજે.
અનતિક્રમણીયા વૈ બ્રાહ્મણા મે દ્વિજોત્તમ। શૃણુ સર્વમિદં વૃત્તં પૂર્વદેહે મમાનઘ
હે ઉત્તમ દ્વિજ, મારા માટે બ્રાહ્મણો કદી અવગણવા યોગ્ય નથી. હે નિર્દોષ, મારા ગયા જન્મમાં જે કંઈ બન્યું તે બધું તું સાંભળ.
અહં હિ બ્રાહ્મણઃ પૂર્વમાસં દ્વિજવરાત્મજઃ। વેદાધ્યાયી સુકુશલો વેદાઙ્ગાનાં ચ પારગઃ। આત્મદોષકૃતૈર્બ્રહ્મન્નવસ્થામાપ્તવાનિમામ્
હું અગાઉ બ્રાહ્મણ હતો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજનો પુત્ર. વેદનો અભ્યાસ કરતો અને વેદાંગોમાં nipુણ હતો. પણ, હે બ્રાહ્મણ, મારા પોતાના દોષથી મને આ હાલત મળી.
કશ્ચિદ્રાજા મમ સખા ધનુર્વેદપરાયણઃ। સંસર્ગાદ્ધનુષિ શ્રેષ્ઠસ્તતોઽહમભવં દ્વિજ
મારો એક રાજા મિત્ર હતો, જે ધનુર્વેદમાં નિષ્ણાત હતો. તેના સંગથી, હે દ્વિજ, હું પણ ધનુર્વેદમાં કુશળ બની ગયો.
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મૃગયાં નિર્ગતો નૃપઃ। સહિતો યોધમુખ્યૈશ્ મન્ત્રિભિશ્ચ સુસંવૃતઃ। તતોઽભ્યહન્મૃગાંસ્તત્ર સુબહૂનાશ્રમં પ્રતિ
એ જ સમયે, રાજા મુખ્ય યોદ્ધાઓ અને મંત્રીઓ સાથે શિકાર કરવા ગયો. પછી, આશ્રમ પાસે જઈને તેણે ત્યાં ઘણાં પ્રાણીઓ માર્યા.
અથ ક્ષિપ્તઃ શરો ઘોરો મયાપિ દ્વિજસત્તમ। તાડિતશ્ચ ઋષિસ્તન શરેણાનતપર્વણા
પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, મેં પણ એક ભયાનક બાણ છોડ્યો અને એ બાણથી ત્યાં એક ઋષિ ઘાયલ થયો.
ભૂમૌ નિપતિતો બ્રહ્મન્નુવાચ પ્રતિનાદયન્। નાપરાધ્યામ્યહં કિંચિત્કેન પાપમિદં કૃતમ્
ભૂમિ પર પડીને એ ઋષિ બોલી ઉઠ્યા, 'હું તો કોઈ પાપ કર્યો નથી, તો આ પાપ કોણે કર્યું?'
મન્વાનસ્તં મૃગં ચાહં સંપ્રાપ્તઃ સહસા મુનિમ્। અપશ્યં તમૃષિં વિદ્ધં શરેણાનતપર્વણા। તમુગ્રતપસં વિપ્રં નિષ્ટનન્તં મહીતલે
હું એ પ્રાણી સમજીને તુરંત ત્યાં પહોંચ્યો અને જોયું કે એ ઋષિ બાણથી ઘાયલ થઈ જમીન પર પીડાતાં હતા.
અકાર્યકરણાચ્ચાપિ ભૃશં મે વ્યથિતં મનઃ। અજાનતા કૃતમિદં મયેત્યહમથાબ્રુવમ્
આ અયોગ્ય કામથી મારું મન બહુ દુઃખી થયું. મેં કહ્યું, 'હું અજાણતાં આ કર્યું છે.'