ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ધર્મજ્ઞ ધર્મસ્ત્વામભિરક્ષતુ। પ્રીતૌ સ્વસ્તવ શૌચેન દીર્ઘમાયુરવાપ્નુહિ। [ગતિમિષ્ટાં તપો જ્ઞાનં મેધાં ચ પરમાં ગતઃ]
'ઊઠો, ઊઠો, હે ધર્મજ્ઞ! ધર્મ તમારો રક્ષણ કરે. અમે પ્રસન્ન છીએ; તમારી પવિત્રતાથી તમે દીર્ઘાયુ પામો અને ઇચ્છિત માર્ગ, તપ, જ્ઞાન અને ઉત્તમ બુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરો.'
સત્પુત્રેણ ત્વયા પુત્ર નિત્યં કાલે સુપૂજિતૌ। `સુખમેવ વસાવોઽત્ર દેવલોકગતાવિવ
'પુત્ર, તું અમને હંમેશા યોગ્ય સમયે માન આપતો રહ્યો છે; તેથી અમે અહીં દેવલોકમાં ગયેલા જેવી સુખથી રહીએ છીએ.'
ન તેઽન્યદ્દૈવતં કિંચિદ્દૈવતેષ્વપિ વર્તતે। પ્રયતસત્વાદ્દ્વિજાતીનાંદમેનાસિ સમનવિતઃ
'દેવતાઓમાં પણ તને બીજું કોઈ દેવું નથી; હે દ્વિજ, તારી પવિત્રતા અને દમથી તું સુશોભિત થયો છે.'
પિતુઃ પિતામહા યે ચ તથૈવ પ્રપિતામહાઃ। પ્રીતાસ્તે સતતં પુત્ર દમેનાવાં ચ પૂજયા
'પુત્ર, પિતા, દાદા અને પરદાદા પણ હંમેશા તારી દમ અને અમારી પૂજાથી પ્રસન્ન રહે છે.'
મનસા કર્મણા વાચા શુશ્રૂષા નૈવ હીયતે। ન ચાન્યા હિ તથા બુદ્ધિર્દૃશ્યતે સાંપ્રતં તવ
'તું મન, કર્મ અને વાણીથી અમને જે સેવા આપે છે, તે ક્યારેય ઓછું પડતું નથી; અને તારી જેવી સમજ હવે બીજે ક્યાંય દેખાતી નથી.'
જામદગ્ન્યેન રામેણ યથા વૃદ્ધૌ સુપૂજિતૌ। તથા ત્વયા કૃતંસર્વંતદ્વિશિષ્ટં ચ પુત્રક
'જેમ જમદગ્નિપુત્ર રામે વૃદ્ધ વયે પોતાના માતા-પિતાને માન આપ્યો હતો, તેમ તું પણ બધું કર્યું છે અને એથી પણ વધારે કર્યું છે, હે પ્રિય પુત્ર.'
તતસ્તં બ્રાહ્મણં તાભ્યાં ધર્મવ્યાધો ન્યવેદયત્। તૌ સ્વાગતેન તં વિપ્રમર્ચયામાસતુસ્તદા
પછી ધર્મવ્યાધે એ બંનેને તે બ્રાહ્મણ વિશે જાણકારી આપી. ત્યારબાદ, એ બંનેએ બ્રાહ્મણનું હાર્દિક સ્વાગત કર્યું અને તેને સન્માન આપ્યું.
પ્રતિગૃહ્યચ તાં પૂજાં દ્વિજઃ પપ્રચ્છ તાવુભૌ। સપુત્રાભ્યાં સભૃત્યાભ્યાં કચ્ચિદ્વાં કુશલં ગૃહે। અનામય ચ વાં કચ્ચિત્સુખં વેહ શરીરયોઃ
બ્રાહ્મણે એ સન્માન સ્વીકારીને બંનેને પૂછ્યું: 'તમારા ઘરે, તમારા પુત્રો અને નોકરો સૌ સુખી છે ને? તમારે બંનેને પણ અહીં આરોગ્ય અને સુખ છે ને?'
કુશલં નૌ ગૃહે વિપ્ર ભૃત્યવર્ગે ચ સર્વશઃ। કચ્ચિત્ત્વમપ્યવિઘ્નેન સંપ્રાપ્તો ભગવન્નિતિ
'હા બ્રાહ્મણ, અમારા ઘરે અને અમારા બધા નોકરવર્ગમાં બધું સારું છે. આશા છે કે તમે પણ કોઈ વિઘ્ન વિના અહીં પધાર્યા છો, ભગવાન.'
હાઢમિત્યેવ તૌ વિપ્રઃ પ્રત્યુવાચ મુદાન્વિતઃ। ધર્મવ્યાધસ્તુ તં વિપ્રમર્થવદ્વાક્યમબ્રવીત્
બ્રાહ્મણે આનંદપૂર્વક માત્ર 'હા, ખરેખર' એટલું જ કહ્યું. પછી ધર્મવ્યાધે અર્થપૂર્ણ શબ્દોમાં બ્રાહ્મણને કહ્યું.
પિતા માતા ચ ભગવન્નેતૌ મે દૈવતં પરમ્। યદ્દૈવતેભ્યઃ કર્તવ્યં તદેતાભ્યાં કરોમ્યહમ્
'મારા પિતા અને માતા, ભગવાન, એ જ મારા માટે સર્વોચ્ચ દેવતા છે. દેવતાઓ માટે જે કરવું જોઈએ, એ બધું હું આ બંને માટે કરું છું.'
ત્રયસ્ત્રિંશદ્યથા દેવાઃ સર્વે શક્રપુરોગમાઃ। સંપૂજ્યાઃ સર્વલોકસ્ય તથા વૃદ્ધાવિમૌ મમ
'જેમ ત્રયસ્ત્રીંશ દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સહિત, બધા લોકોએ પૂજવા યોગ્ય છે, એમ જ મારા માટે આ બંને વૃદ્ધો પૂજનીય છે.'
ઉપાહારાનાહરન્તો દેવતાનાં યથા દ્વિજઃ। કુર્વન્તિ તદ્વદેતાભ્યાં કરોમ્યહમતન્દ્રિતઃ
'જેમ દેવતાઓને ભોજન અર્પણ કરવામાં આવે છે, બ્રાહ્મણ, એમ જ હું આ બંને માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક બધું કરું છું.'
એતૌ મે પરમં બ્રહ્મન્પિતા માતા ચ દૈવતમ્। એતૌ પુષ્પૈઃ ફલૈરન્નૈસ્તોષયામિ સદા દ્વિજ
'આ બંને, બ્રાહ્મણ, મારા પિતા અને માતા, મારા સર્વોચ્ચ દેવતા છે. હું હંમેશાં તેમને ફૂલો, ફળો અને ભોજનથી પ્રસન્ન કરું છું.'
એતાવેવાગ્નયો મહ્યં યાન્વદન્તિ મનીષિણઃ। યજ્ઞા વેદાશ્ચ ચત્વારઃ સર્વમેતૌ મમ દ્વિજ
'માટે જ્ઞાનીઓ કહે છે એમ, મારા માટે આ બંને જ અગ્નિ છે. યજ્ઞો અને ચારેય વેદો—બધું જ મારા માટે આ બંનેમાં સમાયેલું છે, બ્રાહ્મણ.'
એતદર્થં મમ પ્રાણા ભાર્યા પુત્રઃ સુહૃજ્જનઃ। સપુત્રદારઃ શુશ્રૂષાં નિત્યમેવ કરોમ્યહમ્
'મારા જીવન, પત્ની, પુત્ર અને મિત્રો બધું જ આ બંને માટે છે. પત્ની અને પુત્ર સાથે હું હંમેશાં તેમની સેવા કરું છું.'
સ્વયં ચ સ્નાપયામ્યેતૌ તથા પાદૌ પ્રધાવયે। આહારં ચ પ્રયચ્છામિ સ્વયંચ દ્વિજસત્તમ
'હું પોતે જ તેમને સ્નાન કરાવું છું અને તેમના પગ ધોઈ દઉં છું; અને, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, હું પોતે જ તેમને ભોજન આપું છું.'
અનુકૂલાઃ કથા વચ્મિ વિપ્રિયં પરિવર્જયે। અધર્મેણાપિ સંયુક્તં પ્રિયમાભ્યાં કરોમ્યહમ્
'હું તેમને સુખદ વાતો કહું છું અને તેમને ન ગમતું ટાળું છું. ક્યારેક જો ધર્મથી વિરુદ્ધ પણ કંઈક તેમને આનંદ આપે, તો હું એ પણ કરું છું.'
ધર્મમેવ ગુરું મત્વા સાક્ષાદેતૌ દ્વિજોત્તમ। અતન્દ્રિતઃ સદા વિપ્ર શુશ્રૂષાં વૈ કરોમ્યહમ્
'ધર્મને સર્વોચ્ચ માનીને, હું હંમેશાં આ બંનેની નિરંતર સેવા કરું છું, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ.'
પઞ્ચૈવ ગુરવો બ્રહ્મનપુરુષસ્ય બુભૂષતઃ। પિતા માતાઽગ્નિરાત્મા ચ ગુરુશ્ચ દ્વિજસત્તમ
'પાંચ ગુરુ હોય છે, બ્રાહ્મણ, જીવવા ઇચ્છતા માણસ માટે: પિતા, માતા, અગ્નિ, આત્મા અને ગુરુ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ.'
એતેષુ યસ્તુ વર્તેત સમ્યગેવ દ્વિજોત્તમ। ભવેયુરપ્રયસ્તેન પરિચીર્ણાસ્તુ નિત્યશઃ। ગાર્હસ્થ્યે વર્તમાનસ્ય એષ ધર્મઃ સનાતનઃ
'જે માણસ આ બધાની યોગ્ય રીતે સેવા કરે છે, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, તે હંમેશાં તેમની સેવા કરેલી ગણાય છે. ગૃહસ્થ માટે આ જ શાશ્વત ધર્મ છે.'
ગુરૂ નિવેદ્ય વિપ્રાય તૌ માતાપિતરાવુભૌ। પુનરેવ સ ધર્માત્મા વ્યાધો બ્રાહ્મણમબ્રવીત્
પછી ધર્માત્મા વ્યાધે પોતાના માતા-પિતાને બ્રાહ્મણને મળાવ્યા. ત્યારબાદ તેણે ફરીથી બ્રાહ્મણને કહ્યું.
પ્રવૃત્તચક્ષુર્જાતોસ્મિ સંપશ્ય તપસો બલમ્। યદર્થમુક્તોસિ તયા ગચ્છ ત્વં મિથિલામિતિ
'હવે મને સાચી દૃષ્ટિ મળી છે; તપસ્યાનું બળ જોઈ લો. જે હેતુ માટે તમને કહેવાયું છે, એ માટે હવે તમે મિથિલા જાઓ.'
પતિશુશ્રૂષપરયા દાન્તયા સત્યશીલયા। મિથિલાયાં વસન્વ્યાધઃ સ તે ધર્માન્પ્રવક્ષ્યતિ
'મિથિલામાં એક સ્ત્રી રહે છે, જે પતિની સેવા કરવાનું જીવનનું ધ્યેય માને છે, સંયમિત છે અને સત્યવ્રતી છે; એ તમને ધર્મ શીખવશે, વ્યાધ.'
પતિવ્રતાયાઃ સત્યાયાઃ શીલાઢ્યાયા યતવ્રત। સંસ્મૃત્ય વાક્યં ધર્મજ્ઞ ગુણવાનસિ મે મતઃ
પતિવ્રતા, સત્યવંતી, સદાચારવાળી અને સંયમ રાખનાર એવી સ્ત્રીના શબ્દો મને યાદ આવે છે. ધર્મને જાણનાર, તું ખરેખર ગુણવાન છે એમ હું માનું છું.
યત્તયા ત્વં દ્વિજશ્રેષ્ઠ નિયુક્તો માં પ્રતિ પ્રભો। દૃષ્ટમેવ તયા સમ્યગેકપત્ન્યા ન સંશયઃ
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, પ્રભુ, તું જે કંઈ મને તેના વિષયમાં કહ્યું તે બધું એકપત્ની વ્રત ધરાવતી એ સ્ત્રીએ સાચે જ જોઈ લીધું છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
ત્વદનુગ્રહબુદ્ધ્યા તુ વિપ્રૈતદ્દર્શિતં મયા। વાક્યં ચ શૃણુ મે તાત યત્તે વક્ષ્યે હિતં દ્વિજ
બ્રાહ્મણ, તારી કૃપાથી જ મેં તને આ બધું બતાવ્યું છે. હવે, પ્યારા, મારી વાત સાંભળ, કારણ કે હું તારા હિતની વાત કહું છું.
ત્વયા ન પૂજિતા માતા પિતા ચ દ્વિજસત્તમ। અનિસૃષ્ટોસિ નિષ્ક્રાન્તો ગૃહાત્તાભ્યામનિનદિત
દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તું માતા-પિતાને માન આપ્યો નથી; તું એમની પરવાનગી વિના ઘરમાંથી નીકળી ગયો અને એમણે તને ક્યારેય ધિક્કાર્યો પણ નથી.
વેદોચ્ચારણકાર્યાર્થમયુક્તં તત્ત્વયા કૃતમ્। તવ શોકેન વૃદ્ધૌ તાવન્ધીભૂતૌ તપસ્વિનૌ
તારા દ્વારા વેદપાઠ અને તારા કર્તવ્ય યોગ્ય રીતે થયા નથી; તારા શોકથી એ વૃદ્ધ તપસ્વી માતા-પિતા હવે વૃદ્ધ અને અંધ બની ગયા છે.
તૌ પ્રસાદયિતું ગચ્છ મા ત્વાં ધર્મોઽત્યગાદયમ્। તપસ્વી ત્વં મહાત્મા ચ ધર્મે ચ નિરતઃ સદા
તારે હવે એમને મનાવવા જવું જોઈએ; આવી ભૂલથી ધર્મ તને છોડીને ન જાય. તું તપસ્વી અને મહાન આત્મા છે, હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર છે.