પરિત્યજતિ યો દુઃખં સુખં ચાપ્યુભયં નરઃ। બ્રહ્મ પ્રાપ્નોતિ સોત્યન્તમાસઙ્ગં ચ ન ગચ્છતિ
જે માણસ સુખ અને દુઃખ બંનેને ત્યાગી દે છે, તે પરમ બ્રહ્મને પામે છે અને પછી ક્યારેય આસક્તિમાં ફસાતો નથી.
યથાશ્રુતમિદં સર્વં સમાસેન દ્વિજોત્તમ। એતત્તે સર્વમાખ્યાતં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ બધું તને સંક્ષિપ્તમાં સમજાવી દીધું છે. હવે તને બીજું શું સાંભળવું છે?
એવં સંકથિતે કૃત્સ્ને મોક્ષધર્મે યુધિષ્ઠિર। દૃઢપ્રીતમના વિપ્રો ધર્મવ્યાધમુવાચ હ
જ્યારે મુક્તિના તમામ ઉપદેશ પૂરા થયા, ત્યારે યુધિષ્ઠિરના મનમાં દૃઢ પ્રેમ સાથે那个 બ્રાહ્મણે ધર્મવ્યાધને કહ્યું.
ન્યાયયુક્તમિદં સર્વં ભવતા પરિકીર્તિતમ્। ન તેઽસ્ત્યવિદિતં કિંચિદ્ધર્મેષ્વભિસમીક્ષ્યતે
તમે જે બધું કહ્યું તે સંપૂર્ણ રીતે ન્યાયસંગત છે; ધર્મ વિષયક કંઈ પણ તમને અજાણ નથી એવું લાગે છે.
પ્રત્યક્ષં મમ યો ધર્મસ્તં ચ પશ્ય દ્વિજોત્તમ। યેન સિદ્ધિરિયં પ્રાપ્તા મયા બ્રાહ્મણપુઙ્ગવ
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, જે ધર્મ મને સ્પષ્ટ જણાય છે, તે જ જોઈ લો, જેના કારણે મેં આ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે.
ઉત્તિષ્ઠ ભગવન્ક્ષિપ્રં પ્રવિશ્યાભ્યન્તરં ગૃહમ્। દ્રષ્ટુમર્હસિ ધર્મજ્ઞ માતરં પિતરં ચ મે
હે ભગવાન, જલ્દી ઊઠો અને મારા ઘરના અંદર આવો; હે ધર્મજ્ઞ, તમે મારા માતા-પિતાને અવશ્ય મળો.
ઇત્યુક્તઃ સ પ્રવિશ્યાથ દદર્શ પરમાર્ચિતમ્। સૌધં હૃદ્યં ચતુઃશાલમતીવ ચ મનોરમમ્
આ રીતે કહેતાં, તે અંદર ગયો અને એક અતિ માન્ય, સુખદાયક, ચાર હોલવાળું અને અત્યંત મનોહર મહેલ જોયું.
દેવતાગૃહસંકાશ દૈવતૈશ્ચ સુપૂજિતમ્। શયનાસનસંબાધં ગન્ધૈશ્ચ પરમૈર્યુતમ્
એ મહેલ દેવલોક જેવા લાગતો અને દેવતાઓ દ્વારા પૂજાયેલો હતો; તેમાં ઉત્તમ શયન અને આસન હતાં અને સર્વત્ર સુગંધ ફેલાયેલી હતી.
તત્રશુક્લામ્બરધરૌ પિતરાવસ્ય પૂજિતૌ। કૃતાહારૌ તુ સંતુષ્ટાવુપવિષ્ટૌ વરાસને
ત્યાં, તેના માતા-પિતા સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, પૂજિત, ભોજન કરી સંતોષથી સુંદર આસન પર બેઠા હતા.
તસ્ય વ્યાધસ્ય પિતરૌ બ્રાહ્મણઃ સંદદર્શ હ'। ધર્મવ્યાધસ્તુ તૌ દૃષ્ટ્વા પાદેષુ શિરસાઽપતત્
બ્રાહ્મણે એ વ્યાધના માતા-પિતાને જોયા; અને ધર્મવ્યાધે તેમને જોઈને શિર નમાવીને તેમના પગે વંદન કર્યું.
ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ધર્મજ્ઞ ધર્મસ્ત્વામભિરક્ષતુ। પ્રીતૌ સ્વસ્તવ શૌચેન દીર્ઘમાયુરવાપ્નુહિ। [ગતિમિષ્ટાં તપો જ્ઞાનં મેધાં ચ પરમાં ગતઃ]
'ઊઠો, ઊઠો, હે ધર્મજ્ઞ! ધર્મ તમારો રક્ષણ કરે. અમે પ્રસન્ન છીએ; તમારી પવિત્રતાથી તમે દીર્ઘાયુ પામો અને ઇચ્છિત માર્ગ, તપ, જ્ઞાન અને ઉત્તમ બુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરો.'
સત્પુત્રેણ ત્વયા પુત્ર નિત્યં કાલે સુપૂજિતૌ। `સુખમેવ વસાવોઽત્ર દેવલોકગતાવિવ
'પુત્ર, તું અમને હંમેશા યોગ્ય સમયે માન આપતો રહ્યો છે; તેથી અમે અહીં દેવલોકમાં ગયેલા જેવી સુખથી રહીએ છીએ.'
ન તેઽન્યદ્દૈવતં કિંચિદ્દૈવતેષ્વપિ વર્તતે। પ્રયતસત્વાદ્દ્વિજાતીનાંદમેનાસિ સમનવિતઃ
'દેવતાઓમાં પણ તને બીજું કોઈ દેવું નથી; હે દ્વિજ, તારી પવિત્રતા અને દમથી તું સુશોભિત થયો છે.'
પિતુઃ પિતામહા યે ચ તથૈવ પ્રપિતામહાઃ। પ્રીતાસ્તે સતતં પુત્ર દમેનાવાં ચ પૂજયા
'પુત્ર, પિતા, દાદા અને પરદાદા પણ હંમેશા તારી દમ અને અમારી પૂજાથી પ્રસન્ન રહે છે.'
મનસા કર્મણા વાચા શુશ્રૂષા નૈવ હીયતે। ન ચાન્યા હિ તથા બુદ્ધિર્દૃશ્યતે સાંપ્રતં તવ
'તું મન, કર્મ અને વાણીથી અમને જે સેવા આપે છે, તે ક્યારેય ઓછું પડતું નથી; અને તારી જેવી સમજ હવે બીજે ક્યાંય દેખાતી નથી.'
જામદગ્ન્યેન રામેણ યથા વૃદ્ધૌ સુપૂજિતૌ। તથા ત્વયા કૃતંસર્વંતદ્વિશિષ્ટં ચ પુત્રક
'જેમ જમદગ્નિપુત્ર રામે વૃદ્ધ વયે પોતાના માતા-પિતાને માન આપ્યો હતો, તેમ તું પણ બધું કર્યું છે અને એથી પણ વધારે કર્યું છે, હે પ્રિય પુત્ર.'
તતસ્તં બ્રાહ્મણં તાભ્યાં ધર્મવ્યાધો ન્યવેદયત્। તૌ સ્વાગતેન તં વિપ્રમર્ચયામાસતુસ્તદા
પછી ધર્મવ્યાધે એ બંનેને તે બ્રાહ્મણ વિશે જાણકારી આપી. ત્યારબાદ, એ બંનેએ બ્રાહ્મણનું હાર્દિક સ્વાગત કર્યું અને તેને સન્માન આપ્યું.
પ્રતિગૃહ્યચ તાં પૂજાં દ્વિજઃ પપ્રચ્છ તાવુભૌ। સપુત્રાભ્યાં સભૃત્યાભ્યાં કચ્ચિદ્વાં કુશલં ગૃહે। અનામય ચ વાં કચ્ચિત્સુખં વેહ શરીરયોઃ
બ્રાહ્મણે એ સન્માન સ્વીકારીને બંનેને પૂછ્યું: 'તમારા ઘરે, તમારા પુત્રો અને નોકરો સૌ સુખી છે ને? તમારે બંનેને પણ અહીં આરોગ્ય અને સુખ છે ને?'
કુશલં નૌ ગૃહે વિપ્ર ભૃત્યવર્ગે ચ સર્વશઃ। કચ્ચિત્ત્વમપ્યવિઘ્નેન સંપ્રાપ્તો ભગવન્નિતિ
'હા બ્રાહ્મણ, અમારા ઘરે અને અમારા બધા નોકરવર્ગમાં બધું સારું છે. આશા છે કે તમે પણ કોઈ વિઘ્ન વિના અહીં પધાર્યા છો, ભગવાન.'
હાઢમિત્યેવ તૌ વિપ્રઃ પ્રત્યુવાચ મુદાન્વિતઃ। ધર્મવ્યાધસ્તુ તં વિપ્રમર્થવદ્વાક્યમબ્રવીત્
બ્રાહ્મણે આનંદપૂર્વક માત્ર 'હા, ખરેખર' એટલું જ કહ્યું. પછી ધર્મવ્યાધે અર્થપૂર્ણ શબ્દોમાં બ્રાહ્મણને કહ્યું.
પિતા માતા ચ ભગવન્નેતૌ મે દૈવતં પરમ્। યદ્દૈવતેભ્યઃ કર્તવ્યં તદેતાભ્યાં કરોમ્યહમ્
'મારા પિતા અને માતા, ભગવાન, એ જ મારા માટે સર્વોચ્ચ દેવતા છે. દેવતાઓ માટે જે કરવું જોઈએ, એ બધું હું આ બંને માટે કરું છું.'
ત્રયસ્ત્રિંશદ્યથા દેવાઃ સર્વે શક્રપુરોગમાઃ। સંપૂજ્યાઃ સર્વલોકસ્ય તથા વૃદ્ધાવિમૌ મમ
'જેમ ત્રયસ્ત્રીંશ દેવતાઓ, ઇન્દ્ર સહિત, બધા લોકોએ પૂજવા યોગ્ય છે, એમ જ મારા માટે આ બંને વૃદ્ધો પૂજનીય છે.'
ઉપાહારાનાહરન્તો દેવતાનાં યથા દ્વિજઃ। કુર્વન્તિ તદ્વદેતાભ્યાં કરોમ્યહમતન્દ્રિતઃ
'જેમ દેવતાઓને ભોજન અર્પણ કરવામાં આવે છે, બ્રાહ્મણ, એમ જ હું આ બંને માટે શ્રદ્ધાપૂર્વક બધું કરું છું.'
એતૌ મે પરમં બ્રહ્મન્પિતા માતા ચ દૈવતમ્। એતૌ પુષ્પૈઃ ફલૈરન્નૈસ્તોષયામિ સદા દ્વિજ
'આ બંને, બ્રાહ્મણ, મારા પિતા અને માતા, મારા સર્વોચ્ચ દેવતા છે. હું હંમેશાં તેમને ફૂલો, ફળો અને ભોજનથી પ્રસન્ન કરું છું.'
એતાવેવાગ્નયો મહ્યં યાન્વદન્તિ મનીષિણઃ। યજ્ઞા વેદાશ્ચ ચત્વારઃ સર્વમેતૌ મમ દ્વિજ
'માટે જ્ઞાનીઓ કહે છે એમ, મારા માટે આ બંને જ અગ્નિ છે. યજ્ઞો અને ચારેય વેદો—બધું જ મારા માટે આ બંનેમાં સમાયેલું છે, બ્રાહ્મણ.'
એતદર્થં મમ પ્રાણા ભાર્યા પુત્રઃ સુહૃજ્જનઃ। સપુત્રદારઃ શુશ્રૂષાં નિત્યમેવ કરોમ્યહમ્
'મારા જીવન, પત્ની, પુત્ર અને મિત્રો બધું જ આ બંને માટે છે. પત્ની અને પુત્ર સાથે હું હંમેશાં તેમની સેવા કરું છું.'
સ્વયં ચ સ્નાપયામ્યેતૌ તથા પાદૌ પ્રધાવયે। આહારં ચ પ્રયચ્છામિ સ્વયંચ દ્વિજસત્તમ
'હું પોતે જ તેમને સ્નાન કરાવું છું અને તેમના પગ ધોઈ દઉં છું; અને, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, હું પોતે જ તેમને ભોજન આપું છું.'
અનુકૂલાઃ કથા વચ્મિ વિપ્રિયં પરિવર્જયે। અધર્મેણાપિ સંયુક્તં પ્રિયમાભ્યાં કરોમ્યહમ્
'હું તેમને સુખદ વાતો કહું છું અને તેમને ન ગમતું ટાળું છું. ક્યારેક જો ધર્મથી વિરુદ્ધ પણ કંઈક તેમને આનંદ આપે, તો હું એ પણ કરું છું.'
ધર્મમેવ ગુરું મત્વા સાક્ષાદેતૌ દ્વિજોત્તમ। અતન્દ્રિતઃ સદા વિપ્ર શુશ્રૂષાં વૈ કરોમ્યહમ્
'ધર્મને સર્વોચ્ચ માનીને, હું હંમેશાં આ બંનેની નિરંતર સેવા કરું છું, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ.'
પઞ્ચૈવ ગુરવો બ્રહ્મનપુરુષસ્ય બુભૂષતઃ। પિતા માતાઽગ્નિરાત્મા ચ ગુરુશ્ચ દ્વિજસત્તમ
'પાંચ ગુરુ હોય છે, બ્રાહ્મણ, જીવવા ઇચ્છતા માણસ માટે: પિતા, માતા, અગ્નિ, આત્મા અને ગુરુ, બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ.'